20. rocznica pierwszych powszechnych wyborów prezydenckich w Polsce :: Artykuły / Polski Serwis Naukowy

Polecamy również:

Z Polski do Bałtyku trafia 30 proc. fosforu i 24 proc. azotu

14 proc. firm kasuje dane z dysków młotkiem, 7 proc. wiertarką

Lek, który zamieni rannego żołnierza w "niezniszczalnego"

Prof. Zahorska-Markiewicz: ponad 50 proc. Polaków ma nadwagę

Druga edycja cyklu regionalnych konferencji "Nowoczesne technologie w szkole"

25 listopada 1990 r. przeprowadzono w Polsce pierwszą turę powszechnych wyborów prezydenckich, której zwycięzcą został Lech Wałęsa. Sensacją było przejście do drugiej tury Stanisława Tymińskiego, zamożnego i egzotycznego przybysza z Kanady, który w wyborach pokonał m.in. premiera Tadeusza Mazowieckiego.

Utworzenie urzędu prezydenta w 1989 r. było jednym z uzgodnień Okrągłego Stołu. Prezydent miał być wybierany bezwzględną większością głosów przez Zgromadzenie Narodowe (połączone izby Sejmu i Senatu) i miał m.in. sprawować kontrolę nad zewnętrznym i wewnętrznym bezpieczeństwem państwa.

Urząd ten został stworzony z myślą o gen. Wojciechu Jaruzelskim, który w lipcu 1989 r. większością jednego głosu wybrany został przez posłów i senatorów na stanowisko prezydenta - wówczas jeszcze Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Decyzję o o skróceniu kadencji prezydenta i parlamentu Sejm podjął 21 września 1990 r.

Kilka dni później, 27 września 1990 r., Sejm znowelizował konstytucję i przyjął ustawę o wyborze prezydenta, zgodnie z którą miał być on wybierany w głosowaniu powszechnym, bezpośrednim, tajnym i równym. Na urząd ten mógł kandydować każdy obywatel polski, który ukończył 35 lat i korzystał z pełni praw wyborczych do Sejmu.

Rejestracja kandydatury w wyborach prezydenckich wymagała zebrania 100 tys. podpisów obywateli popierających danego kandydata. Zwycięski kandydat musiał uzyskać w pierwszej turze ponad 50 proc. głosów, jeżeli tak się nie stało odbywała się druga tura wyborów, w której startowali dwaj kandydaci z najlepszymi wynikami z pierwszej tury.

2 października 1990 r. marszałek Sejmu wyznaczył termin wyborów prezydenckich na 25 listopada. Do północy 25 października kandydaci zobowiązani byli przedstawić Państwowej Komisji Wyborczej razem z wnioskiem o rejestrację 100 tys. podpisów popierających ich kandydaturę.

Początkowo w rywalizacji o urząd prezydenta brało udział kilkunastu pretendentów. Ostatecznie jednak wymaganą liczbę podpisów zebrało sześciu spośród nich. Byli to: Roman Bartoszcze - prezes PSL, wywodzący się z niezależnego ruchu chłopskiego; Włodzimierz Cimoszewicz - przewodniczący Parlamentarnego Klubu Lewicy Demokratycznej, popierany przez SdRP; Tadeusz Mazowiecki - urzędujący premier; Leszek Moczulski, przewodniczący KPN; Stanisław Tymiński - obywatel polski, kanadyjski, peruwiański, biznesmen, przywódca marginalnej Partii Libertariańskiej działającej w Kanadzie; Lech Wałęsa - przewodniczący NSZZ "Solidarność", popierany m.in. przez PC, ZChN, KLD oraz większość Komitetów Obywatelskich.

25 listopada 1990 r. odbyła się pierwsza tura wyborów prezydenckich. Uczestniczyło w niej 60,6 proc. uprawnionych do głosowania, czyli 16,7 mln obywateli.

Wyniki były następujące: Lech Wałęsa - 39,96 proc. (6 569 889 głosów), Stanisław Tymiński - 23,1 proc. (3 797 605), Tadeusz Mazowiecki - 18,08 proc. (2 973 264), Włodzimierz Cimoszewicz - 9,21 proc. (1 514 025), Roman Bartoszcze - 7,15 proc. (1 176 175), Leszek Moczulski - 2,5 proc. (411 516).

Zajęcie przez Tymińskiego drugiego miejsca w wyborach dla wielu było wstrząsem. Ksiądz Józef Tischner komentując ich wyniki mówił: "W pierwszej turze wyborów dał o sobie znać +homo sovieticus+. Jest to człowiek, który usiłuje urzeczywistniać komunistyczne ideały za pomocą kapitalistycznych środków. Od sprawujących władzę oczekuje on zaspokojenia swoich wymagań, i odrzuca tych wszystkich, którzy wymagań i pragnień nie spełniają. +Homo sovieticus+ zaznaczył swoją obecność w Rumunii, Bułgarii i Czechosłowacji. U nas odezwał się bardzo głośno, lokując w kapitalistycznym mesjaszu komunistyczne nadzieje".

Z kolei zwycięzca pierwszej tury Lech Wałęsa wspominał po latach: "Wszyscy, z głównymi aktorami tego przedsięwzięcia włącznie, spodziewali się, że walka wyborcza rozegra się między mną i Mazowieckim. Główne działa politycznych oskarżeń zostały wytoczone między naszymi obozami, reszta miała pozostać w tle. Tym razem pomyliliśmy się obaj. Bardziej jednak odczuł to premier. W dwóch punktach. Bo w pierwszej turze Mazowiecki przegrał nie tylko ze mną, ale i z człowiekiem znikąd, co musiało być szczególnym upokorzeniem". (L. Wałęsa "Droga do prawdy. Autobiografia")

Po przegranej w pierwszej turze wyborów prezydenckich premier Mazowiecki zgłosił 27 listopada 1990 r. dymisję swojego gabinetu.

Druga tura wyborów prezydenckich odbyła się 9 grudnia 1990 r. Wzięło w niej udział 53,39 proc. uprawnionych do głosownia obywateli (14,65 mln).

Lecha Wałęsę poparło 74, 25 proc. głosujących (10 622 696), natomiast Stanisława Tymińskiego 25,75 proc. (3 683 098). Ponad 344 tys. wyborców oddało nieważne głosy.

22 grudnia 1990 r. Lech Wałęsa złożył na posiedzeniu Zgromadzenia Narodowego przysięgę prezydencką. Tego samego dnia na Zamku Królewskim odebrał z rąk ostatniego prezydenta RP na uchodźstwie Ryszarda Kaczorowskiego insygnia władzy prezydenckiej II RP.

Zdaniem prof. Antoniego Dudka: "Pierwsze wolne wybory prezydenckie stanowiły bolesne doświadczenie dla wielu Polaków. Przypadek Tymińskiego pozwolił jednak spojrzeć krytycznie - kto wie czy nie po raz pierwszy od sierpnia 1980 r. - na stan świadomości polskiego społeczeństwa".

"Z lekcji, jaką dał krajowym politykom przybysz zza oceanu - pisał prof. Dudek - nie wszyscy jednak wyciągnęli trafne wnioski. Do liderów rozbitego obozu solidarnościowego dotarło jedynie, że w dalszym ciągu są główną siłą polityczną w Polsce, a poparcie uzyskane przez Tymińskiego tylko w niewielkim stopniu przekłada się na stworzoną przezeń w grudniu 1990 r. Partię X. () Po raz drugi po czerwcu 1989 r. nie zwrócono uwagi na istnienie w Polsce kilkumilionowej - i stale rosnącej - grupy wyborców, nastawionych negatywnie zarówno do Solidarności i wyrosłych z niej formacji, jak też do wszystkich innych ruchów politycznych o opozycyjnej genezie". (A. Dudek "Historia polityczna Polskie 1989-2005")

PAP - Nauka w Polsce, Mariusz Jarosiński

ls/bsz

komentuj publikację

Czy wiesz że...?

wersja BETA

Rząd Tadeusza Mazowieckiego gabinet pod kierownictwem premiera Tadeusza Mazowieckiego powołany przez Sejm 12 września 1989. Wcześniej, 24 sierpnia 1989 na wniosek prezydenta Wojciecha Jaruzelskiego Sejm wybrał na premiera Tadeusza Mazowieckiego, powierzając mu misję tworzenia nowego rządu. Stało się to po nieudanej próbie stworzenia rządu Czesława Kiszczaka. Rząd Tadeusza Mazowieckiego złożył dymisję 25 listopada 1990, nazajutrz po porażce Tadeusza Mazowieckiego w wyborach prezydenckich. Sejm przyjął dymisję rządu 14 grudnia 1990. Rada Ministrów pełniła swoje obowiązki do czasu powołania rządu Jana Krzysztofa Bieleckiego 12 stycznia 1991, a sam premier Tadeusz Mazowiecki do 4 stycznia 1991, kiedy to Sejm powołał na premiera Jana Krzysztofa Bieleckiego i powierzył mu misję tworzenia nowego gabinetu. pełny tekst

Wybory prezydenckie w Polsce w 1990 r. pierwsze powszechne wybory odbyły się 25 listopada (I tura) i 9 grudnia (II tura). O stanowisko prezydenta ubiegało się 6 kandydatów: Roman Bartoszcze, Włodzimierz Cimoszewicz, Tadeusz Mazowiecki, Leszek Moczulski, Stanisław Tymiński, Lech Wałęsa; kilku innych (m.in. Janusz Korwin-Mikke, Władysław Siła-Nowicki, Bolesław Tejkowski, Kornel Morawiecki, Jan Ludwik Bratoszewski, Edward Mizikowski, Waldemar Trajdos, Józef Onoszko, Janusz Bryczkowski) nie zdołało zebrać wymaganych 100 tys. podpisów poparcia. Frekwencja wyborcza w I turze wyniosła 60,6%, a w II 53,4%. pełny tekst

Rząd Tadeusza Mazowieckiego gabinet pod kierownictwem premiera Tadeusza Mazowieckiego powołany przez Sejm 24 sierpnia 1989, a zatwierdzony przez niego i prezydenta Wojciecha Jaruzelskiego 12 września 1989 po nieudanej próbie stworzenia rządu Czesława Kiszczaka. Rząd Tadeusza Mazowieckiego złożył dymisję 25 listopada 1990, nazajutrz po porażce Tadeusza Mazowieckiego w wyborach prezydenckich. Sejm przyjął dymisję rządu 14 grudnia 1990. Rada Ministrów pełniła swoje obowiązki do czasu powołania rządu Jana Krzysztofa Bieleckiego 12 stycznia 1991. pełny tekst

Wybory Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w 1995 odbyły się 5 listopada (I tura) i 19 listopada (II tura). Wymagane ordynacją wyborczą 100 tys. podpisów dostarczyło do dnia 28 września 1995 Państwowej Komisji Wyborczej 18 kandydatów, lecz jeden z nich - Bolesław Tejkowski - nie został zarejestrowany, część jego podpisów PKW zweryfikowała negatywnie. W rezultacie zarejestrowanych zostało 17 kandydatów, jednak Leszek Moczulski, Marek Markiewicz i Bogdan Pawłowski wycofali swe kandydatury przed wyborami na rzecz Lecha Wałęsy, zaś Lech Kaczyński zrezygnował na rzecz Jana Olszewskiego. Ostatecznie więc w I turze - 5 listopada 1995 o urząd prezydenta ubiegało się 13 kandydatów. Dwaj z nich - urzędujący prezydent Lech Wałęsa i lider SLD Aleksander Kwaśniewski - przeszli do II tury. Wybory w II turze w dn. 19 listopada 1995 wygrał Aleksander Kwaśniewski. Frekwencja wyborcza w 1. turze wyniosła 64,70%, a w ponownym głosowaniu 68,23%. pełny tekst

Wybory powszechne w Gwatemali w 2011 roku odbyły się dniach 11 września (wybory parlamentarne oraz I tura wyborów prezydenckich) oraz 6 listopada (II tura wyborów prezydenckich). Pierwszą oraz drugą turę wygrał emerytowany generał, przewodniczący Partii Patriotycznej Otto Pérez Molina, z kolei wybory parlamentarne wygrała jego partia. pełny tekst

Stanisław Tymiński, znany jako Stan Tyminski (ur. 27 stycznia 1948 w Pruszkowie) kanadyjski biznesmen pochodzenia polskiego, prowadzący interesy w USA, Kanadzie i Ameryce Południowej, zajmujący się branżą elektroniczną, komputerową i telewizyjną, kandydat w polskich wyborach prezydenckich w 1990 i 2005 roku, założyciel Partii X. pełny tekst

Moduł "Czy wiesz że...?" (wersja testowa, beta): definicje/pojęcia wygenerowane w obrębie tego modułu pochodzą z Wikipedii i udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Dostęp do pełnej wersji każdego hasła (oraz dokładnch informacji na temat licencji, autora oraz edycji) możliwy jest po kliknięciu w odnośnik opisany jako "pełny tekst".