210 lat szczepień w Polsce przeciwko ospie :: Artykuły / Polski Serwis Naukowy

Polecamy również:

MZ: szczepienia przeciwko pneumokokom to priorytet

Eksperci: w Polsce rośnie liczba zachorowań na ospę wietrzną

Eksperci: szczepienia chronią i zaszczepionych, i ich najbliższych

Zasoby wirusa ospy zapewne nie zostaną wkrótce zniszczone

Badania pokazują, że oswojone szczury domowe są przyczyną ospy krowiej u ludzi

Mija 210 lat od kiedy w Polsce zaczęto prowadzić szczepienia. Polska była jednym z pierwszych krajów, gdzie w 1801 r. zastosowano ,,krowiankę", szczepionkę przeciwko ospie prawdziwej, którą po raz pierwszą 5 lat wcześniej użył angielski lekarz Edward Jenner.

O historii szczepień w Polsce i na świecie opowiada otwarta w Warszawie wystawa ,,200 lat szczepień ochronnych". Przypomina ona, że pierwszy próby zastosowania szczepienia czynnego przeciwko ospie prawdziwej na ziemiach polskich przeprowadzono już w XVII w. Pionierami tych akcji byli Vollgang z Wrocławia i Szulc z Torunia.

Szczepienia polegały wtedy na wywołaniu łagodnej postaci ospy, która powodowała odporność czynną na tę chorobę. Jedną z metod, przejętą w Europie z Chin, było zdrapywanie chorym na ospę strupów, które suszono i ścierano na proszek, a potem mieszano z ziołami i wcierano zdrowym osobom.

Ta metoda była jednak niebezpieczna, gdyż zanim wywołana ospa minęła, osoba zaszczepiona czasami zarażała chorobą rodzinę i otoczenie. Lepszy był sposób szczepienia, nazywany wakcynacją, opracowany przez Edwarda Jennera. Polegał on użyciu materiału zakaźnego od chorej krowy, a nie chorego człowieka.

Pierwsza taka próbę Jenner przeprowadził 14 maja 1796 r. Pobrał ropę z wyprysku na ramieniu dojarki i wprowadził ją w dwa nacięcia na ramieniu ośmioletniego chłopca, Jamesa Phippsa. Chłopiec się rozchorował, ale był to jedynie łagodny przebieg choroby. Wyzdrowiał, a po roku uodpornił także na ospę prawdziwą.

Metoda Jennera, nazwana krowianką, zapoczątkowała nowoczesne szczepienia. Tę sama technikę szczepień w latach 1801-1802 zastosowali polscy specjaliści: Hiacynt Dziarkowski, Wojciech Jerzy Boduszyński oraz Franciszek Neuhauser. Od tego czasu systematycznie rozwijane były szczepienia na ziemiach polskich.

W 1808 r. w Wilnie i Warszawie zorganizowano pierwsze Instytuty Szczepień Ospy Krowiej. Trzy lata później Napoleon Bonaparte wydał w Polsce postanowienie o obowiązkowym szczepieniu w szkołach, a w 1815 r. wprowadzono obowiązkowe szczepieniu w wojsku.

Masowe szczepienia wyeliminowały rodzime zachorowania na ospę prawdziwą. Ostatni zgon odnotowano w 1933 r., a ostatni przypadek rodzimego zachorowania - w 1937 r. Po II wojnie światowej ospa była trzykrotnie zawlekana z Indii do Polski, ale masowe szczepienia uchroniły Polaków przed wybuchem większej epidemii.

W 1953 r. w Gdańsku i Gdyni na ospę zachorowało 13 osób, w tym 2 zmarły. W 1962 r. zachorowało 26 osób, ale nie było żadnego zgonu. Do największej epidemii po II wojnie doszło rok później. We Wrocławiu, Opolu, Wieruszowie i Gdańsku zachorowało wtedy 99 osób, a 7 zmarło.

Wystawa przypomina, że w maju 1963 r. do jednego z wrocławskich szpitali niespodziewanie zgłosił się pacjent z objawami, które przypominały malarię lub ospę wietrzną. Wkrótce opiekująca się nim salowa oraz inni chorzy zaczęli mieć podobne objawy. Wkrótce stan niektórych z nich był ciężki. Pacjent, który przyjechał z Indii, przeżył, ale zmarła salowa oraz 5 innych osób; dwie z nich nigdy nie były szczepione przeciwko ospie.

Ospa prawdziwa została wyeliminowana na całym świecie pod koniec lat 70. XX w., a Polscy lekarze mieli w tym swój znaczący udział.

Dr Andrzej Oleś opracował strategię zwalczania ospy, opartą o konsekwentne, masowe szczepienia ochronne. Był epidemiologiem wojskowym, który uczestniczył w akcji zwalczaniu epidemii ospy we Wrocławiu w 1963 r. Był też członkiem zespołu epidemiologów z Regionalnego Biura Światowej Organizacji Zdrowia WHO na południowo-wschodnią Azję w New Delhi.

9 grudnia 1979 r. został podpisany akt eradykacji ospy prawdziwej. Dokonała tego specjalnie powołana Międzynarodowa Komisja, której przewodniczył prof. Jan Kostrzewski z Polski. Wyeliminowanie ospy prawdziwej oficjalnie potwierdzono 8 maja 1980 r., podczas 33. Światowego Zgromadzenia Zdrowia.

PAP - Nauka w Polsce, Zbigniew Wojtasiński

zbw/ tot/bsz

komentuj publikację

Czy wiesz że...?

wersja BETA

Krowianka wirusowa choroba zakaźna występująca u krów i świń wywoływana przez wirusa krowianki (VACV). Wirus krowianki o niewyjaśnionym pochodzeniu używany był do szczepień przeciwko ospie prawdziwej. Pierwszego szczepienia dokonał angielski lekarz - Edward Jenner, który użył wirusa ospy krów (CPXV). pełny tekst

Ospa małpia (ang. monkeypox) egzotyczna choroba zakaźna małp, wywołana przez wirus ospy małpiej należąc do rodzaju Orthopoxvirus. Rzadko wirus przenoszony jest na ludzi. Choroba u ludzi objawia się wysypka na całym ciele, ewoluująca podobnie jak wykwity w ospie prawdziwej i ospie wietrznej. W czerwcu 2003 w Stanach Zjednoczonych zanotowano wyjątkowo dużą liczbę przypadków tej zoonozy u ludzi. pełny tekst

Skaryfikacja, metoda zadraśnięcia naskórka metoda szczepienia przeciw niektórym chorobom zakaźnym (np. przeciw ospie prawdziwej) polegająca na zadraśnięciu naskórka skaryfikatorem i wprowadzeniu szczepionki oraz metoda diagnostyczna stosowana przede wszystkim w alergologii i dermatologii. pełny tekst

Epidemia ospy we Wrocławiu w 1963 ostatnia w Polsce epidemia ospy prawdziwej (łac. Variola vera, zwanej też po polsku czarną ospą), która wybuchła latem 1963 roku we Wrocławiu, zawleczona tutaj przez osobę podróżującą wcześniej po Indiach. Zachorowało 99 osób, z których siedem zmarło. Miasto zostało na kilka tygodni sparaliżowane i odcięte od reszty kraju kordonem sanitarnym. pełny tekst

Moduł "Czy wiesz że...?" (wersja testowa, beta): definicje/pojęcia wygenerowane w obrębie tego modułu pochodzą z Wikipedii i udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Dostęp do pełnej wersji każdego hasła (oraz dokładnch informacji na temat licencji, autora oraz edycji) możliwy jest po kliknięciu w odnośnik opisany jako "pełny tekst".