Polski Serwis Naukowy - OnLine od 1999 roku
RSS
Wtorek, 22 maja 2012
Wies³aw, Emil, Wies³awa, Helena
 1842: inauguracja pierwszej linii kolejowej na ¦l±sku, miêdzy Wroc³awiem i O³aw±. Pierwszy poci±g nosi³ nazwê Silesia (w 1842. roku ¦l±sk le¿a³ w granicach Prus Wschodnich - od 1743. roku)
 1960: trzêsienie ziemi w Chile; fale tsunami przynios³y zniszczenie na Hawajach, w Japonii i na Filipinach
 1674: elekcja Jana Sobieskiego na króla polskiego
Nowe publikacje
Aurea dicta - z³ote s³owa
Dodano:
|12 Pa¼ 2009|, 2009 19:07
|
|
|
S³ynne ³aciñskie sentencje, przys³owia i powiedzenia
( wg ksi±¿ki Stanis³awa Kalinkowskiego „ Aurea dicta ” )
1. Ad maiorem Dei gloriam – dla wiêkszej chwa³y Bo¿ej / dewiza ¶w. Ignacego Loyoli, za³. zakonu jezuitów , zaczerpniêta z „Dialogów” ¶w. Grzegorza Wielkiego / ;
2. Alma Mater – Matka Karmicielka / wiedeñska nazwa Uniwersytetu Paryskiego – XIV w. ; potem okre¶lenie wszystkich uniwersytetów/;
3. Amicus Plato, sed magis amica veritas – Platon jest przyjacielem, ale prawda jest wiêksz± przyjació³k± / zdanie przypisywane gr. filozofowi Arystotelesowi; oznacza ono , ¿e prawdê nale¿y ceniæ wy¿ej od przyjació³ /;
4. Arbiter elegantiarum – mistrz dobrego smaku / okre¶lenie Petroniusza, przyjaciela cesarza Nerona ; Petroniusz popad³ w nie³askê i zosta³ zmuszony do samobójstwa /;
5. Vita brevis, ars longa – ¿ycie jest krótkie, a sztuka d³uga / Seneka , „O krótko¶ci ¿ycia” /;
6. Aurea dicta – z³ote s³owa / Lukrecjusz, „O rzeczywisto¶ci” / ; inna nazwa: „skrzydlate s³owa”; wyra¿enia potwierdzaj±ce co¶; zupe³na, ca³kowita prawda;
7. Aurea mediocritas – z³oty ¶rodek ; ¶ci¶lej : umiar / Horacy, „Pie¶ni” – chodzi o styl spokojnego ¿ycia , wolnego od trosk materialnych, ale te¿ bez d±¿enia do zaszczytów, w³adzy i maj±tku /;
8. Ave, Caesar, morituri te salutant – Witaj, cesarzu , pozdrawiaj± ciebie id±cy na ¶mieræ ( tj. gladiatorzy id±cy do walki na arenie) ;
9. Ave , Maria, gratia plena – Zdrowa¶ , Maryjo, ³aski pe³na / pierwsze s³owa modlitwy kat. ku czci NMP ; s³owa wypowiedziane przez archanio³a Gabriela podczas Zwiastowania Maryi ; £k 1,28 – pominiête imiê Maryi / ; w oryginale gr.: „B±d¼ pozdrowiona, ³aski pe³na” ;
10. Beati pauperes spiritu – B³ogos³awieni ubodzy w duchu [ albowiem do nich nale¿y Królestwo Niebieskie ] – s³owa Chrystusa, pocz±tek „Kazania na Górze” / Mt 5,3 /;
11. Benedictus, qui venit in nomine Domini – B³ogos³awiony, który idzie w imiê Pañskie / b³ogos³awieñstwo kap³añskie ze Starego Testamentu (Ksiêga Psalmów 118 / 117, 26 ) powtórzone w Mt 21,9 w opisie tryumfalnego wjazdu Chrystusa w Niedzielê Palmow± / ;
12. Bona fide – w dobrej wierze ( rzym. formu³a prawna dotycz±ca tzw. dzia³ania w dobrej wierze ) ;
13. Carpe diem – chwytaj dzieñ , tzn. korzystaj z chwili, nie troszcz siê o jutro / Horacy, „Pie¶ni” 1,11,8 – poeta radzi swej przyjació³ce , Leukone, aby korzysta³a z przemijaj±cej chwili i cieszy³a siê ¿yciem /;
14. Cogito ergo sum – My¶lê, wiêc jestem / Kartezjusz, „Zasady filozoficzne” – XVII w./;
15. Cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos – Poznacie prawdê , a prawda was wyzwoli / s³owa Chrystusa – J 8,32 ; nauka Chrystusa zawiera prawdê, która wyzwala od grzechu / ;
16. Contra spem spero – Wierzê wbrew nadziei / parafraza zdania ¶w. Paw³a z „Listu do Rzymian” /;
17. Cuius regio, eius religio – Czyja w³adza, tego religia / religia króla ma byæ wyznaniem poddanych – zasada z 1555 r. n.e. /;
18. Cum grano salis – z ziarnkiem soli / tzn. z odrobin± sceptycyzmu albo ironii / ;
19. Curriculum vitae – Bieg ¿ycia; ¿yciorys ( dzi¶ : CV ) ; ¶ci¶le mówi±c zwrot „curriculum vitae” znaczy tyle co „czas trwania ¿ycia” ( zwrot z pism Cycerona ) ;
20. D.O.M. – [ skrót od :] Deo Optimo Maximo – Bogu Najlepszemu Najwy¿szemu / napis na ko¶cio³ach chrze¶cijañskich przejêty z tradycji pogañskiej : I.O.M. – Iovi Optimo Maximo – Jowiszowi Najlepszemu Najwy¿szemu /;
21. D.O.M – [ równie¿ skrót od : ] Domus omnium mortalium – Dom wszystkich ¶miertelnych / napis umieszczany na nagrobkach / ;
22. De gustibus non est disputandum – Nie nale¿y dyskutowaæ o upodobaniach ( o gu¶cie ) – sentencja ¶redniowieczna ;
23. De profundis – Z g³êboko¶ci / pocz±tek Psalmu 129, pie¶ni wo³aj±cej o mi³osierdzie Bo¿e: ”Z g³êboko¶ci wo³am do Ciebie, Panie, o Panie, wys³uchaj g³osu mojego!” /;
24. Deus ex machina – Bóg z machiny [ teatralnej ] ; ( mówimy tak o niezwyk³ym i cudownym rozwi±zaniu zawi³ej sytuacji ; w teatrze greckim bóstwo zstêpowa³o z machiny na scenê , by rozwi±zaæ intrygê ) ;
25. Dies irae – Dzieñ gniewu , tzn. dzieñ S±du Ostatecznego / pierwsze s³owa pie¶ni ko¶cielnej z XII w. / ;
26. Dilige et quod vis , fac – Kochaj i czyñ , co chcesz / s³ynny cytat ze ¶w. Augustyna ; sens wypowiedzi : prawdziwa mi³o¶æ ma na celu jedynie dobro osoby kochanej /;
27. Diliges proximum tuum sicut teipsum – Bêdziesz mi³owa³ bli¼niego swego jak siebie samego / s³owa z Ksiêgi Kap³añskiej ( 19, 18), powtórzone przez Chrystusa w pouczeniu udzielonym bogatemu m³odzieñcowi, który pragn±³ siê dowiedzieæ, jak ma postêpowaæ, aby osi±gn±æ zbawienie ( Mt 19, 19) oraz w odpowiedzi na pytanie faryzeuszy o najwiêksze przykazanie /;
28. Diligite inimicos vestros – Mi³ujcie waszych nieprzyjació³ / s³owa Jezusa z „Kazania na Górze” - Mt 5,44 / ;
29. Divide et impera – dziel i rz±d¼ / tzn. wprowadzaj niezgodê miêdzy poddanymi, a bêdziesz móg³ ³atwiej rz±dziæ ; has³o Filipa, króla Macedonii , ojca króla Aleksandra Wielkiego / ;
30. Domine, non sum dignus – Panie, nie jestem godzien [aby¶ wszed³ pod mój dach, ale powiedz tylko s³owo, a bêdzie uzdrowiony mój s³uga ] ; s³owa celnika wypowiedziane w sytuacji, gdy Jezus poproszony przez niego o uzdrowienie chorego s³ugi wyrazi³ chêæ udania siê do jego ( celnika ) domu; parafrazê tych s³ów wypowiadaj± wierni przed przyjêciem Komunii ¶w. ;
31. Dulce et decorum est pro patria mori – S³odko i zaszczytnie jest umrzeæ za ojczyznê / Horacy , „ Pie¶ni ” 3, 2, 13 – 16 /;
32. Dura lex sed lex – Twarde prawo, ale prawo / zasada legalizmu, wg której przepisów prawa nale¿y przestrzegaæ bez wzglêdu na okoliczno¶ci / ;
33. Ecce homo – Oto Cz³owiek / s³owa Pi³ata wypowiedziane o Jezusie po ubiczowaniu Go i w³o¿eniu Mu na g³owê cierniowej korony ; Pi³at , pokazuj±c wówczas Chrystusa ¯ydom, stwierdzi³, ¿e nie znajduje w Nim winy / ;
34. Ego sum via et veritas , et vita – Ja jestem drog±, prawd± i ¿yciem / s³owa Jezusa skierowane do aposto³ów po Ostatniej Wieczerzy /;
35. Errare humanum est – B³±dziæ jest rzecz± ludzk± / Seneka Starszy, Cyceron / ;
36. Exegi monumentum aere perennius – Zbudowa³em sobie pomnik trwalszy od spi¿u / Horacy, „ Pie¶ni ” 3,30,1 – cytat ten jest ¶wiadectwem poczucia w³asnej warto¶ci poety / ;
37. Festina lente – Spiesz siê powoli / sens: po¶piech jest z³ym doradc± ; gr. przys³owie, które bardzo lubi³ cesarz Oktawian August /;
38. Fiat lux – Niech siê stanie ¶wiat³o¶æ ( Ks. Rodz. 1,3 );
39. Fiat voluntas tua – B±d¼ wola Twoja / cyt. z „ Modlitwy Pañskiej ” / ;
40. Galilaee, vicisti! – Zwyciê¿y³e¶, Galilejczyku ! / s³owa wypowiedziane przed ¶mierci± przez cesarza Juliana Apostatê ( 363 r. n.e.), który by³ ostatnim prze¶ladowc± chrze¶cijan, usi³uj±cym przywróciæ dawn± pogañsk± religiê greck± /; Galilejczyk – okre¶lenie odnosz±ce siê do Jezusa Chrystusa ;
41. Gaude, mater Polonia – Raduj siê , matko Polsko / pocz±tek XIII-wiecznego hymnu ku czci ¶w. Stanis³awa; hymn ten bywa ¶piewany podczas wa¿nych uroczysto¶ci narodowych i akademickich (na uniwersytetach) /;
42. Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis – Chwa³a na wysoko¶ciach Bogu ,a na ziemi pokój ludziom dobrej woli / hymn ¶piewany przez anio³ów po narodzinach Chrystusa ( £k 2, 14 ) ; pocz±tek hymnu mszalnego przed liturgi± s³owa w Ko¶ciele kat. /;
43. Habemus papam – Mamy papie¿a ;
44. Habent sua fata libelli – Ksi±¿ki maj± swoje losy / chodzi tutaj nie tyle o los samych ksi±¿ek, ile raczej o wp³yw tre¶ci ksi±¿ek na czytelników /;
45. Historia magistra vitae – Historia jest nauczycielk± ¿ycia / Cyceron, „ O mówcy ” /;
46. Homo homini lupus est – cz³owiek cz³owiekowi wilkiem / z komedii Plauta / ;
47. Homo sum , humani nil a me alienum puto – Jestem cz³owiekiem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce / has³o humanizmu epoki Odrodzenia zaczerpniête z Terencjusza /;
48. Homo totiens moritur, quotiens amittit suos – Cz³owiek umiera tyle razy, ile razy traci swych bliskich / Publiliusz Syrus, „ Sentencje ”/;
49. Imperare sibi maximum est imperium – Panowaæ nad sob± to najwy¿sza w³adza / stoicki idea³ mêdrca nie ulegaj±cego namiêtno¶ciom ; my¶l Seneki z „ Listów moralnych ” /;
50. Imprimatur – Mo¿na drukowaæ / formu³a zezwolenia w³adzy ko¶cielnej na drukowanie ksi±¿ki /;
51. In flagranti – Na gor±cym uczynku / termin prawniczy z „ Kodeksu ” Justyniana /;
52. In principio erat Verbum – Na pocz±tku by³o S³owo [ a S³owo by³o u Boga i Bogiem by³o S³owo ] – pocz±tek Ewangelii ¶w. Jana / po grecku „ s³owo ” to „ logos ” /;
53. In saecula saeculorum – Na wieki wieków / zwrot u¿ywany w zakoñczeniu wielu modlitw w liturgii Ko¶cio³a kat. /;
54. Index librorum prohibitorum – Spis ksi±¿ek zakazanych / tytu³ ksiêgi wydanej z polecenia papie¿a Paw³a IV w r. 1559, zawieraj±cy tytu³y ksi±¿ek g³osz±cych nauki niezgodne z dogmatyk± Ko¶cio³a ; st±d powiedzenie: „ Na indeksie ” /;
55. Inter arma silent Musae – w czasie wojny milcz± Muzy / w czasie wojny nie ma czasu na twórczo¶æ artystyczn± ; my¶l Cycerona /;
56. Laudare, benedicere, praedicare – Chwaliæ, b³ogos³awiæ, g³osiæ naukê / dewiza w herbie zakonu dominikanów / ;
57. Liberum veto – Wolne „nie pozwalam” / zasada jednomy¶lno¶ci postanowieñ sejmowych; protest nawet jednego pos³a uniewa¿nia³ wszystkie uchwa³y sejmu; pierwszy pose³, W³adys³aw Siciñski, zerwa³ sejm w 1652 r. z poduszczenia hetmana litewskiego Janusza Radziwi³³a /;
58. Licentia poetica – Swoboda poetycka / dopuszczalne odstêpstwo od przyjêtych w jakiej¶ dziedzinie regu³, zasad sztuki ; my¶l Seneki /;
59. Lux ex Oriente – ¦wiat³o ze wschodu [ przychodzi ] – byæ mo¿e aluzja do s³ów Mêdrców sk³adaj±cych pok³on narodzonemu Jezusowi ( Mt 2, 2 ) ;
60. Lux in tenebris lucet – ¦wiat³o¶æ w ciemno¶ci ¶wieci [ i ciemno¶æ jej nie ogarnê³a] – o ¶wiat³o¶ci Bo¿ej / J 1,5 / ;
61. Magnificat anima mea Dominum – Wielbi dusza moja Pana / pierwsze s³owa hymnu dziêkczynnego Naj¶wiêtszej Maryi Panny (NMP) wyg³oszonego podczas nawiedzenia El¿biety - £k 1, 46 /;
62. Mandatum novum do vobis , ut duligatis invicem – Przykazanie nowe dajê wam, aby¶cie siê wzajemnie mi³owali / polecenie Chrystusa z „Mowy Po¿egnalnej” – J 13, 34. Przykazanie mi³o¶ci jest zasadnicz± warto¶ci± „Nowego Testamentu”, do niej sprowadza Chrystus wszystkie przykazania Starego Przymierza /;
63. Mea culpa – Moja wina / wyznanie ze spowiedzi powszechnej , modlitwy odmawianej na pocz±tku mszy w Ko¶ciele kat. /;
64. Memento mori – Pamiêtaj, ¿e umrzesz / has³o przypominaj±ce o nieuchronno¶ci ¶mierci, o konieczno¶ci przygotowania siê na jej spotkanie, u¿ywane jako pozdrowienie przez cystersów, kamedu³ów i trapistów [ nazwy cz³onków zakonów ] /;
65. Miserere – Zmi³uj siê / zwrot wystêpuj±cy w wielu tekstach modlitewnych, np. na pocz±tku Psalmu 56 : „ Miserere mei, Deus ” – „ Zmi³uj siê nade mn± , Bo¿e ” ; Mt 15, 22 /;
66. Necessitas artis mater – Potrzeba jest matk± wynalazków / przek³ad gr. sformu³owania u¿ytego przez Platona w „ Pañstwie ” /;
67. Neminem captivabimus [ nisi iure victum ] – Nikogo nie uwiêzimy [ bez wyroku sadowego ] – pierwsze s³owa przywileju brzeskiego, wyd. przez króla W. Jagie³³ê w 1425 r. , ale obejmuj±cego jedynie szlachtê osiad³± ; Konstytucja 3 Maja rozci±gnê³a ten przywilej na mieszkañców miast ;
68. Nihil novi [ sine communi consensu ] - Nic nowego [ bez wspólnej zgody ] – pierwsze s³owa i potoczna nazwa konstytucji sejmu radomskiego z 1505 r. za panowania króla Aleksandra Jagielloñczyka; bez zgody króla, senatorów i pos³ów ziemskich nie mo¿na by³o niczego nowego postanowiæ ( uchwaliæ ) ;
69. Nihil obstat – Nie ma przeszkód / pochodz±ca z XVI w. formu³a cenzury ko¶cielnej, stwierdzaj±ca zgodno¶æ ksi±¿ki z doktryn± Ko¶cio³a /;
70. Nil desperandum – Nie ma powodu do rozpaczy ( nie trzeba traciæ nadziei ) – cyt. z „Pie¶ni” Horacego;
71. Noli me tangere – Nie dotykaj mnie / s³owa Chrystusa skierowane po zmartwychwstaniu do Marii Magdaleny – J 20,17 /;
72. Nomen omen – Imiê wró¿ba / w imieniu osoby ujawnia siê jej charakter; z dramatu Plauta „Pers” /;
73. Nomina sunt odiosa – Nie nale¿y wymieniaæ nazwisk / parafraza wypowiedzi Cycerona /;
74. Non est potestas nisi a Deo – Wszelka w³adza pochodzi od Boga / zachêta do pos³uszeñstwa w³adzy ¶wieckiej ; s³owa ¶w. Paw³a z „Listu do Rzymian” 9, 26 /;
75. Non omnis moriar – Nie wszystek umrê [ ¿yæ bêdê w swojej twórczo¶ci ] – s³owa Horacego z „ Pie¶ni ” ( 3, 30, 6) , ¶wiadcz±ce o tym, ¿e mia³ on ¶wiadomo¶æ swej wielko¶ci , która zapewni mu nie¶mierteln± s³awê ;
76. Non possumus – Nie mo¿emy [ nie g³osiæ tego, co¶my widzieli i s³yszeli ] – odpowied¼ udzielona przez ¶w. Piotra i ¶w. Paw³a kap³anom ¿yd. , którzy próbowali zakazaæ im g³oszenia ewangelii ; s³owa te cytowali biskupi polscy w maju 1953 r. , bior±c w obronê prawa Ko¶cio³a w Polsce; w nastêpstwie niewyra¿enia zgody na ingerencjê pañstwa w sprawy Ko¶cio³a, aresztowany zosta³ , 25 wrze¶nia 1953 r. , Prymas Polski, ks. kard. Stefan Wyszyñski ( przebywa³ on w wiêzieniu do pa¼dziernika 1956 r. ) ;
77. Nosce te ipsum – Poznaj samego siebie / przek³ad gr. sentencji wyrytej na ¶wi±tyni Apollona w Delfach : „ Gnothi seauton ” /;
78. O tempora! O mores! – Co za czasy! co za obyczaje! ( W jakich to strasznych czasach ¿yjemy !) – biadolenia Cycerona spowodowane anarchi± panuj±c± w pañstwie i bezkarno¶ci± zbrodniarzy ( „ Mowa przeciw Katylinie ”) ;
79. Ora et labora – Módl siê i pracuj / dewiza zakonu benedyktynów, sformu³owana przez ¶w. Benedykta z Nursji /;
80. Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis – Pokój zostawiam wam, pokój mój wam dajê / s³owa Chrystusa z mowy po¿egnalnej do aposto³ów ; dzi¶ w liturgii mszalnej przed Komuni± ¶w. ; zapisane w : J 14, 27 / ;
81. Pacta conventa – Uzgodnione warunki / w dawnej Polsce umowa szlachty z nowo obranym królem ; cytat pochodzi z rozprawy Seneki „O dobrodziejstwach” /;
82. Panem et circenses – Chleba i igrzysk / zawo³anie pró¿niaczego rzymskiego pospólstwa, ¿±daj±cego od w³adzy cesarskiej utrzymania (tj. chleba) i rozrywki (tj. igrzysk) / ;
83. Panta rhei – wszystko p³ynie / gr. sentencja Heraklita z Efezu, wg którego wszech¶wiat znajduje siê w nieustannym ruchu, a wszystkie rzeczy znajduj± siê zawsze w stanie powstawania; podobn± my¶l wyrazi³ Heraklit w zdaniu: „ Nie mo¿na wej¶æ dwa razy do tej samej rzeki ” /;
84. Pater Noster – Ojcze Nasz / pierwsze s³owa „Modlitwy Pañskiej” , sformu³owane przez Chrystusa w „Kazaniu na Górze” ( Mt 6, 9 –13 ) ; Chrystus nauczy³ tej modlitwy aposto³ów na ich pro¶bê. Od tych ³aciñskich s³ów pochodzi polski wyraz „pacierz” /;
85. Pater patriae – Ojciec ojczyzny / zaszczytny tytu³ przyznawany w republikañskim Rzymie za wybitne zas³ugi dla pañstwa; otrzyma³ go np. Cyceron ; w okresie cesarskim tytu³ ten zwyczajowo przyznawano cesarzom /;
86. Pax Domini sit semper vobiscum – Pokój Pañski niech zawsze bêdzie z wami / formu³a w zakoñczeniu Mszy ¶w. /;
87. Pax et bonum – Pokój i dobro / dewiza zakonu franciszkanów / ;
88. Pax hominibus bonae voluntatis – Pokój ludziom dobrej woli / £k 2, 14 /;
89. Pax huic domui – Pokój temu domowi / £k 10, 5 / ;
90. Pax Romana – Pokój rzymski / pokój narzucony ludom podbitym i utrzymywany przy pomocy si³y zbrojnej / ;
91. Pax vobiscum ! – Pokój z Wami! / £k 24, 36 ; J 20, 19 /;
92. Per aspera ad astra – Przez ciernie ( przez trudy) do gwiazd / parafraza z tragedii Seneki „Szalej±cy Herkules” / ;
93. Philosophia est ancilla theologiae – Filozofia jest s³u¿ebnic± teologii / zdanie ¶w. Piotra Damianiego /;
94. Primum non nocere – Przede wszystkim nie szkodziæ / przek³ad z greki; podstawowa zasada postêpowania lekarza, autorstwa Hipokratesa /;
95. Pro domo sua [ mea , tua ] – W sprawie w³asnego domu [ we w³asnej sprawie; dla siebie ] – / wyra¿enie pochodzi od tytu³u mowy Cycerona / ;
96. Pro fide, rege et lege – Za wiarê, króla i prawo / dewiza Orderu Or³a Bia³ego, najwy¿szego odznaczenia w Polsce przedrozbiorowej, ustanowionego przez króla Augusta II w 1705 r. /;
97. Pro publico bono – dla dobra ogó³u / zwrot popularny w liter. ³ac. /;
98. Quid est veritas? – Có¿ to jest prawda? / ironiczno cyniczne pytanie, którym Pi³at odpowiedzia³ na stwierdzenie Jezusa, i¿ „przyszed³ na ¶wiat, aby daæ ¶wiadectwo prawdzie” ( J 18, 38 ) / ;
99. Quo vadis, [ Domine ] ? – Dok±d idziesz, [ Panie ] ? – wg apokryfu z VI w. , ¶w. Piotr uchodz±c przed prze¶ladowaniem z Rzymu spotka³ Chrystusa id±cego w stronê miasta; zapyta³ Go: ”Dok±d idziesz, Panie? ” Gdy us³ysza³ : ” Idê, aby mnie ukrzy¿owano powtórnie ”, zawróci³ z drogi i niebawem poniós³ ¶mieræ mêczeñsk± z r±k s³ug Nerona ( st±d m. in. tytu³ powie¶ci H. Sienkiewicza /;
100. Requiescat in pace ( skrót: R.I.P. ) – Niech odpoczywa w pokoju / napis na nagrobkach /;
101. Sapere aude – Miej odwagê byæ m±drym / tzn. pos³uchaj g³osu m±dro¶ci / - napis na medalu , wrêczonym przez króla S. A. Poniatowskiego Stanis³awowi Konarskiemu : „Sapere auso” – „Temu, który odwa¿y³ siê byæ m±drym ” ;
102. Sapienti sat – M±dremu wystarczy / tzn. m±dry cz³owiek w mig co¶ zrozumie ; polskie przys³owie: ” M±drej g³owie do¶æ dwie s³owie ” /;
103. Scio me nihil scire – Wiem, ¿e nic nie wiem / przek³ad dewizy Sokratesa / ;
104. Sic transit gloria mundi – Tak przemija chwa³a ¶wiata / fragm. ¶redniowiecznej pie¶ni ko¶cielnej; s³owa spopularyzowane przez Tomasza a Kempis w dziele „ O na¶ladowaniu Chrystusa ” ; my¶l tê Tomasz odnosi do filozofów i mêdrców /;
105. Signum temporis – Znak czasu / s³owa u¿yte przez Jezusa w rozmowie z faryzeuszami , którzy chcieli widzieæ znaki z nieba /;
106. Silva rerum – Las rzeczy / zbiór rozmaito¶ci, zestawienie ró¿nych wiadomo¶ci; cyt. z Cycerona /;
107. Sine amicis vita tristis esset – Bez przyjació³ ¿ycie by³oby smutne / przeróbka stwierdzenia Cycerona /;
108. Sit tibi terra levis – Niech ci ziemia lekk± bêdzie / napis na nagrobkach; parafraza zdania z gr. tragedii Eurypidesa pt. „Alcesta” / ;
109. Summa summarum – Suma sum ; wszystko razem, ca³o¶æ rachunków / zwrot u¿ywany równie¿ w sensie : „ a zatem , podsumowuj±c ” / ;
110. Sursum corda! – W górê serca! / s³owa z prefacji mszalnej Ko¶cio³a kat. ; parafraza z „Lamentacji Jeremiasza” ( 3, 41 ) /; prefacja – hymn pochwalny odmawiany albo ¶piewany w ka¿dej mszy po ofiarowaniu jako wstêp do kanonu mszalnego ;
111. Te Deum laudamus – Ciebie, Boga , wychwalamy / pocz±tek Hymnu ambrozjañskiego , ¶piewanego w Ko¶ciele kat. w szczególnie uroczystych chwilach; hymn pochodzi z VI w. /;
112. Tempus fugit – Czas ucieka / parafraza z „ Georgik ” rzym. poety Wergiliusza , autora „ Eneidy ” /;
113. Treuga Dei – rozejm Bo¿y / ustanowiony przez Ko¶ció³ we Francji w XI w. – zakaz staræ zbrojnych od ¶rody wieczór do poniedzia³ku rano , rozszerzony potem na Adwent i Wielki Post / ;
114. Ubi bene, ibi patria – Gdzie dobrze, tam ojczyzna / has³o kosmopolityzmu, parafraza przys³owia gr. , u¿ytego przez dramaturga Arystofanesa /;
115. Urbi et Orbi – Miastu [ Rzymowi ] i ¶wiatu / b³ogos³awieñstwo papieskie udzielane ca³emu ¶wiatu w szczególnie uroczystych momentach; zwrotu tego u¿ywamy tak¿e w sensie przeno¶nym: „ podawaæ co¶ do publicznej wiadomo¶ci” / ;
116. Ut pictura poesis – Poemat jest jak obraz / Horacy , „Sztuka poetycka” ; wiersze, podobnie jak obrazy, w ró¿ny sposób oddzia³uj± na czytelnika , zale¿nie od jego nastroju i upodobañ / ;
117. Vae victis ! – Biada zwyciê¿onym ! / s³owa króla Galów, Brennusa / ;
118. Vale ! – Bywaj zdrów ! / zwrot u¿ywany na zakoñczenie listu /;
119. Vanitas vanitatum et omnia vanitas – Marno¶æ nad marno¶ciami, i wszystko marno¶æ / cyt. z pe³nej pesymizmu „ Ksiêgi Koheleta ” ( inaczej : Eklezjastesa), po¶wiêconej rozwa¿aniom nad sensem ludzkiego ¿ycia; sens cytatu jest taki: ca³e ¿ycie ludzkie, wszelkie poczynania cz³owieka i zaszczyty przez niego zdobywane, to marno¶æ w porównaniu z wieczno¶ci± / ;
120. Veni, Creator Spiritus – Przyb±d¼ , Duchu Stworzycielu / pocz. najstarszego hymnu o Duchu ¦wiêtym; w Ko¶ciele kat. hymn ten jest ¶piewany w szczególnie uroczystych momentach /;
121. Veni, Sancte Spiritus – Przyb±d¼ , Duchu ¦wiêty / fragm. sekwencji , tj. pie¶ni kat. / ;
122. Veni, vidi, vici – Przyby³em, zobaczy³em, zwyciê¿y³em / Juliusz Cezar o swoim zwyciêstwie nad królem Pontu w 47 r. przed Chr. / ;
123. Verba docent, exempla trahunt – s³owa ucz±, przyk³ady poci±gaj± / sens : przyk³ad uczy lepiej ni¿ wszelkie s³owne pouczenia i wskazówki /;
124. Virtuti Militari – Za mêstwo wojskowe / najwy¿sze polskie odznaczenie wojskowe ; dewiza orderu ustanowionego przez króla S.A. Poniatowskiego w 1792 r. dla upamiêtnienia zwyciêstwa wojsk pol. nad wojskami ros. pod Zieleñcami / ;
125. Vox populi vox Dei – G³os ludu to g³os Boga / przeróbka sentencji gr. o podobnej tre¶ci , która znajduje siê w „ Pracach i dniach ” Hezjoda /.
***
( Oprac. na podst. ksi±¿ki S. Kalinkowskiego „ Aurea dicta . Z³ote s³owa ”, Wydawnictwo Veda, Warszawa 2001) .“
|
|
|
^ |
|
 |
|
Komentarze: brak |
|
Powered by
phpBB © 2000, 2002, 2005, 2007 phpBB Group
|