• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Stefan Banach

    15.12.2009. 21:59
    opublikowane przez: Piotr aewski-Banaszak

    Stefan Banach (ur. 30 marca 1892 w Krakowie, zm. 31 sierpnia 1945 we Lwowie) " polski matematyk, jeden z przedstawicieli lwowskiej szkoły matematycznej. Jego ojcem był młody góral z Ostrowska, służący jako żołnierz w wojsku austriackim (później pracujący jako urzędnik w Krakowie) - Stefan Greczek, a matką góralka Katarzyna Banach.
    Wychowywał się w rodzinie zastępczej (właścicielki pralni - Franciszki Płowej i jej córki, Marii Puchalskiej). Znał osobiście tylko swojego ojca i czasami się z nim spotykał. Zgodnie z obietnicą daną matce ojciec łożył na jego utrzymanie. Od dzieciństwa wykazywał nieprzeciętne zdolności matematyczne i lingwistyczne. Uczęszczał do I Gimnazjum im Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie (1902"1910).

    Po maturze pracował w księgarni krakowskiej. Matematykę studiował jako samouk. W latach 1911"1913 zaliczył egzaminem częściowym (tzw. półdyplom) dwa lata studiów na Wydziale Inżynierii Lądowej Politechniki Lwowskiej.

    Po wybuchu I wojny światowej pracował jako nadzorca przy budowie dróg. Nie został zaciągnięty do wojska z powodu leworęczności i wady wzroku. Po powrocie do Krakowa zarabiał na życie korepetycjami. Nadal studiował sam.

    W 1916 dr Hugo Steinhaus zainteresował się przypadkowo spotkanym Banachem (przechodząc Plantami w Krakowie usłyszał dwóch młodych ludzi rozmawiających o poważnej matematyce, według krążącej wśród matematyków legendy rozmawiali o całce Lebesgue'a, jednym z nich był Banach). Spotkanie zaowocowało wspólną publikacją i wieloletnią współpracą. W 1920 dzięki wstawiennictwu Steinhausa Banach otrzymał asystenturę (do 1922) w Katedrze Matematyki na Wydziale Mechanicznym Politechniki Lwowskiej u prof. Antoniego Łomnickiego. W 1920 (nie mając dyplomu ukończenia studiów) doktoryzował się na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na podstawie rozprawy: Sur les opérations dans les ensembles abstraits et leur application aux équations intégrales (Fundamenta Mathematicae, III, 1922), w której zawarł podstawowe twierdzenia analizy funkcjonalnej, nowej dyscypliny matematyki.

    W 1922 habilitował się na Uniwersytecie Jana Kazimierza (decyzja Rady Wydziału z 30 czerwca) i 22 lipca tego roku otrzymał nominację na profesora nadzwyczajnego, a w 1927 na profesora zwyczajnego tego uniwersytetu. W 1924 został członkiem PAU. W latach 1922"1939 kierował jednym z zakładów w Instytucie Matematycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza[2], rozwijając " obok dużej aktywności dydaktycznej " wielką działalność naukowo-badawczą. Stał się wkrótce największym autorytetem w analizie funkcjonalnej. Dokoła niego (spotykając się w słynnej kawiarni Szkockiej) koncentruje się plejada młodych talentów; wyrasta " pod kierownictwem Steinhausa " nowa, lwowska szkoła matematyczna, która wkrótce, bo już w 1929, zaczyna wydawać własny organ, poświęcony analizie funkcjonalnej Studia Mathematica.

    W 1932 ukazuje się w druku słynne dzieło Banacha Theorie des operations lineaires jako pierwszy tom nowego wydawnictwa Monografie Matematyczne, którego był jednym z założycieli.

    Dzieło to przyczyniło się w dużym stopniu do spopularyzowania osiągnięć Banacha wśród ogółu matematyków i do rozwoju analizy funkcjonalnej. O zainteresowaniu świata matematycznego osobą Banacha świadczy między innymi fakt powierzenia mu jednego z odczytów plenarnych na Międzynarodowym Kongresie Matematycznym w Oslo w 1936.

    O uznaniu zasług Banacha w kraju świadczy też i to, że był kilkakrotnie laureatem nagród naukowych, a w 1939 zostaje wybrany na prezesa Polskiego Towarzystwa Matematycznego.

    Był autorem ponad 60 prac naukowych i twórcą wielu twierdzeń o fundamentalnym znaczeniu dla wielu działów matematyki. Styl pracy Banacha, jego niezwykła intuicja naukowa, bezpośredniość i otwartość pozwoliły mu (wraz z Steinhausem) na stworzenie Lwowskiej Szkoły Matematycznej. W 1924 został członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności, od 1931 członkiem zwyczajnym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, członkiem przybranym (1923) i członkiem czynnym (1927) Towarzystwa Naukowego we Lwowie, członkiem założycielem (1919) Polskiego Towarzystwa Matematycznego i jego wiceprezesem (1932"1936) oraz prezesem (1939"1945). W 1930 otrzymał nagrodę naukową miasta Lwowa. W latach 1936"1939 był wiceprzewodniczącym Komitetu Matematycznego Rady Nauk Ścisłych i Stosowanych. W 1939 PAU przyznała mu wielką nagrodę.

    Po zajęciu Lwowa przez wojska sowieckie (22 września 1939) był profesorem Uniwersytetu Lwowskiego, dziekanem Wydziału Matematyczno-Fizycznego, został też członkiem korespondentem Akademii Nauk Ukraińskiej SRR. Chociaż stronił od polityki, zgodził się zostać delegatem do Lwowskiej Rady Miejskiej.

    W czasie okupacji niemieckiej (1941"1944) Lwowa, z powodu zamknięcia przez Niemców uczelni wyższych, pozbawiony możliwości pracy zawodowej, wraz z wieloma innymi przedstawicielami nauki, kultury, członków ruchu oporu, młodzieży gimnazjalnej i akademickiej we Lwowie był wraz z synem Stefanem, studentem medycyny, karmicielem wszy w Instytucie Badań nad Tyfusem Plamistym i Wirusami profesora Rudolfa Weigla, dzięki czemu posiadał dokument, który skutecznie chronił go przed represjami okupantów. Od 1942 do 1944 był wykładowcą matematyki na Państwowych Technicznych Kursach Zawodowych.


    Lwów, cmentarz Łyczakowski, grobowiec Riedlów, w którym pochowany jest Stefan BanachPo ponownym zajęciu Lwowa przez Armię Czerwoną (27 lipca 1944) kontynuował swoją pracę na Uniwersytecie Lwowskim jako kierownik katedry matematyki. Wykładał też w Lwowskim Instytucie Politechnicznym. Mieszkał u zaprzyjaźnionej rodziny lwowskich kupców Riedlów w ich kamienicy przy ul. Dwernickiego 12. Przygotowywany był jego wyjazd na stałe do Krakowa, gdzie miał podjąć wykłady na UJ. W styczniu 1945 zachorował jednak na raka płuc i wyjazd nie doszedł do skutku. Zmarł 31 sierpnia 1945, został pochowany w grobowcu Riedlów na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie tuż obok grobu Marii Konopnickiej. Jego pogrzeb, w którym wzięły udział tłumy mieszkańców Lwowa, był wielką manifestacją polskiego środowiska naukowego, które jeszcze pozostało we Lwowie. Na cmentarzu Łyczakowskim żegnało go 16 mówców.

    Polskie Towarzystwo Matematyczne ufundowało nagrodę naukową im. Banacha (1946), jego imieniem nazwano ulice w miastach uniwersyteckich, w 1972 utworzono Międzynarodowe Centrum Matematyczne im. S. Banacha przy Instytucie Matematycznym Polskiej Akademii Nauk, a w 1992 - w stulecie urodzin Stefana Banacha - ustanowiono Medal im. Stefana Banacha za wybitne zasługi w dziedzinie nauk matematycznych.

    Źródło:
    Wikipedia

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    „Studia Mathematica” – czasopismo stworzone przez Stefana Banacha i Hugona Steinhausa w 1929 roku we Lwowie i poświęcone tylko jednej gałęzi matematyki: analizie funkcjonalnej. Lwowska szkoła matematyczna – polska matematyczna szkoła naukowa działająca w dwudziestoleciu międzywojennym we Lwowie, skupiona wokół Stefana Banacha i Hugona Steinhausa; specjalizowała się w analizie funkcjonalnej, wydawała „Studia Mathematica”. Medal im. Stefana Banacha - międzynarodowa nagroda przyznawana przez Prezydium PAN w uznaniu wybitnych zasług w rozwoju nauk matematycznych. Ustanowiony w 1992 roku w stulecie urodzin Stefana Banacha.

    Stefan Mękarski (ur. 8 marca 1895 we Lwowie, zm. 22 marca 1985 w Londynie) pseudonim literacki: Józef Rudnicki – polityk, publicysta, działacz emigracyjny. Maturę zdał w 1913 we Lwowie. Następnie studia polonistyczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (192 - doktorat). Był członkiem "Zarzewia", współorganizator skautingu i Polskich Drużyn Strzeleckich we Lwowie. W czasie I wojny światowej w armii austriackiej. W listopadzie 1918 zgłosił się ochotniczo do służby w Wojsku Polskim przy Brygadzie Lwowskiej. W okresie międzywojennym pracował od 1919 w Bibliotece UJK. Pracownik redakcji lwowskiego "Słowa Polskiego" (od 1926 zastępca redaktora naczelnego). Współzałożyciel "Zespołu Stu", grupy lwowskich działaczy endeckich, zwolenników przebudowy ustroju państwa, którzy związali się z obozem sanacyjnym. Poseł III kadencji 1930-35 sejmu RP (klub BBWR). Współautor konstytucji kwietniowej 1935. Uczestnik kampanii wrześniowej. Następnie na emigracji w Londynie. Był tam członkiem Rady Narodowej. Organizator i działacz Koła Lwowian w Londynie i redaktor jego biuletynu. Redaktor organu Ligi Niepodległości "Za Wolność i Niepodległość". Członek Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie. W 1933 odznaczony Medalem Niepodległości. Pochowany na cmentarzu Gunnersbury w Londynie. Twierdzenie Hahna-Banacha – podstawowe twierdzenie analizy funkcjonalnej sformułowane i udowodnione niezależnie przez Hansa Hahna i Stefana Banacha w latach 20. XX wieku.

    Michał Bohosiewicz (ur. 25 marca 1914 w Banila (Rumunia), zm. 30 czerwca 1998) – polski lekarz weterynarii, toksykolog . Edukację rozpoczął jeszcze w Rumunii, tam ukończył szkołę podstawową i gimnazjum. W 1933 r. rozpoczął studia w Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie. Był zmuszony do ich przerwania z powodu choroby, jak również rozpoczętej wojny. W 1939 r. zmobilizowany został do armii rumuńskiej, gdzie pełnił służbę w formacjach weterynaryjnych do 1944 r. W 1946 r. został repatriowany do Polski gdzie dostał się na ostatni rok studiów na Wydziale Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu. Dyplom lekarza weterynarii uzyskał w 1948 r. Już w 1947 r. rozpoczął pracę w Katedrze Farmakologii, w roku 1962 obronił pracę habilitacyjną z zakresu toksykologii weterynaryjnej, a w 1972 r. uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego. W roku 1963 został mianowany kierownikiem Zakładu Toksykologii. Specjalizował się w toksykologii weterynaryjnej, głównie w laboratoryjnej diagnostyce zatruć, był współorganizatorem laboratorium toksykologicznego w katedrze które do 1960 r. było jedyną tego typu placówką w Polsce. Autor i współautor 141 prac doświadczalnych i kazuistycznych, twórca podręcznika Toksykologia weterynaryjna. Był promotorem 3 doktoratów, opracował 14 recenzji prac doktorskich i 3 recenzje prac habilitacyjnych. Był członkiem Polskiego Towarzystwa Nauk Weterynaryjnych, Polskiego Towarzystwa Farmakologicznego i Polskiego Towarzystwa Toksykologicznego. Pochowany został na cmentarzu parafialnym przy ul. Bujwida we Wrocławiu. Stefan Dominik Niementowski (ur. 4 sierpnia 1866 w Żółkwi, zm. 13 lipca 1925 w Warszawie) - polski chemik, od roku 1892 profesor Politechniki Lwowskiej i kierownik Katedry Chemii Ogólnej i Analitycznej, rektor tej uczelni w latach 1899/1900, 1900/1901 i 1908/1909, członek i kierownik Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Towarzystwa Naukowego we Lwowie, w latach 1920-1922 prezes Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika we Lwowie, członek Polskiej Akademii Umiejętności. W roku 1919 był współzałozycielem Polskiego Towarzystwa Chemicznego.

    Aleksander Litwin (ur. 1909 w Łodzi, zm. 1984) – działacz komunistyczny, historyk. W 1927 roku ukończył I Gimnazjum Męskie Towarzystwa Żydowskich Szkół Średnich w Łodzi. W latach 1928-1930 studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim, skąd został usunięty za działalność komunistyczną. Od 1930 roku był aktywnym członkiem KPP. Do wybuchu wojny pracował jako urzędnik. Lata 1939-1941 spędził w Białymstoku, gdzie pracował w fabryce włókienniczej i działał w tamtejszym MOPR. Kolejne lata do 1944 ukrywał się w różnych miejscowościach i pracował jako cieśla. Od 1944 zaangażował się w pracę w strukturach białostockiego Komitetu Wojewódzkiego PPR, gdzie pełnił różne funkcje. W latach 1946-1949 pracował redakcji „Trybuny Wolności”, był m.in. redaktorem naczelnym. W latach 1949-1951 był zastępcą dyrektora Szkoły Partyjnej przy KC PZPR. Od 1951 do 1954 roku był wykładowcą na Uniwersytecie Warszawskim, pełnił tam funkcję prodziekana, potem dziekana Wydziału Dziennikarstwa. Od 1954 roku zatrudniony w Wydziale Historii Polski, następnie Zakładu Historii Polski przy KC PZPR. W 1960 roku obronił pracę magisterską Dzieje jednego strajku (Łódź 1936) w Wyższej Szkole Nauk Społecznych przy KC PZPR. W 1965 roku doktoryzował się na podstawie rozprawy Z dziejów Rad Delegatów Robotniczych w Polsce (1918-1919) napisanej pod kierunkiem Stanisława Arnolda. Od 1969 roku na rencie. Od 1972 roku przebywał na emigracji w Szwecji. Wojciech Kazimierz Gutowski - (ur. 3 czerwca 1946) - polski historyk literatury i krytyk literacki, profesor historii literatury polskiej. Pracuje w Instytucie Filologii Polskiej UKW. Absolwent Liceum Ogólnokształcącego w Aleksandrowie Kujawskim. Studiował na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w latach 1964-1969. Doktoryzował się w 1978, habilitował w 1988, a stanowisko profesora UMK otrzymał w 1990 r. Tytuł profesora uzyskał w 1995 roku. W roku 1998 rozpoczął pracę w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Bydgoszczy (od roku 2001 - Akademia Bydgoska, od roku 2004 - Uniwersytet Kazimierza Wielkiego), gdzie objął funkcję kierownika Zakładu Literatury Młodej Polski, od 2001 - Katedry Literatury Polskiej XIX i XX wieku, od 2011 - Katedry Polskiej Literatury Nowoczesnej i Ponowoczesnej. Był członkiem Komitetu Nauk o Literaturze Polskiej Akademii Nauk (1996-2003). W 1970 roku został został członkiem Towarzystwa Naukowego w Toruniu, gdzie w latach 1983-89 pełnił funkcję sekretarza Komisji Filologicznej, w latach 1989-1997 - przewodniczącym tejże Komisji, a w latach 1997-2004 członkiem Zarządu i redaktorem naczelnym Wydawnictw Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Autor licznych (ponad 150) publikacji historycznoliterackich. Edytor twórczości literackiej Tadeusza Micińskiego (1973-1918).

    Władysław Orlicz (ur. 24 maja 1903 w Okocimiu, zm. 9 sierpnia 1990 w Poznaniu) – polski matematyk należący do tzw. lwowskiej szkoły matematycznej. Pracował jako profesor Uniwersytetu Poznańskiego. Jego prace dotyczą głównie analizy funkcjonalnej i szeregów ortogonalnych. Do jego najważniejszych osiągnięć należy opracowanie teorii pewnego typu przestrzeni funkcyjnych (przestrzenie Orlicza i Musielaka-Orlicza). Udowodnił twierdzenie w teorii przestrzeni Banacha nazywane dziś twierdzeniem Orlicza-Pettisa.

    Jarosław Daszkewycz (ur. 13 grudnia 1926 we Lwowie, zm. 25 lutego 2010) - ukraiński historyk, mediewista. Urodził się jako syn Romana Daszkewycza, generała armii Ukraińskiej Republiki Ludowej i Ołeny Stepaniw. W 1949 roku ukończył wydział filologiczny Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego. 10 grudnia 1949 roku został aresztowany jako: syn znanej ukraińskiej nacjonalistki, byłej sotnik strzelców galicyjskich Ołeny Stepaniw oraz za posiadanie i kolportaż kontrrewolucyjnej literatury. Poby w wiezieniu trwał do 1956 roku. W 1957 roku pracował jako bibliograf na Wydziale Historii Ukrainy w Instytucie Nauk Społecznych Akademii Nauk ZSRR. W 1963 obronił pracę kandydata nauk w Erywaniu (Kolonie ormiańskie na Ukrainie w świetle źródeł i literatury od XV do XIX wieku). Od 1980 do 1990 roku był bez pracy. Publikował artykuły z zakresu źródłoznawstwa w czasopismach naukowych wydawanych w Moskwie, Warszawie, Erywaniu, na Harvardzie i w Paryżu. W 1988 roku jego wystąpienie w czasie dyskusji o Mychajle Hruszewskimw kijowskim klubie Spadszczyna wywołało burzę oklasków. Dopiero w 1990 roku został przywrócony do pracy w Instytucie Nauk Społecznych (obecnie Instytut Ukrainoznawstwa). W 1994 roku Daszkewycz otrzymał tytuł doktora nauk za całokształt dorobku naukowego. W roku 1995 został rehabilitowany jako ofiara represji politycznych. Autor ponad tysiąca prac naukowych. Został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.

    Stefan Banach (ur. 30 marca 1892 w Krakowie, zm. 31 sierpnia 1945 we Lwowie) – polski matematyk, jeden z przedstawicieli lwowskiej szkoły matematycznej. Edwin Jędrkiewicz (ur. 16 kwietnia 1889 w Wadowicach, zm. 4 września 1971 w Mediolanie) – polski poeta, prozaik, dramatopisarz i tłumacz. Pierwotnie nazywał się Rosenfeld (po ojcu Wiktorze). Nazwisko Jędrkiewicz przejął po matce Amelii z Jędrkiewiczów. Ukończył szkołę średnią we Lwowie. Na Uniwersytecie im. Jana Kazimierza studiował filologię klasyczną i filozofię. Pracował jako nauczyciel we Lwowie i Ołomuńcu. W latach 1920-1924 pełnił funkcję prezesa lwowskiego Związku Literatów. Pod koniec lat 20. przeniósł się do Gdańska, gdzie pracował w gimnazjum i organizował życie teatralne w tym mieście. W czasie II wojny światowej – po zajęciu Lwowa przez ZSRR – przebywał przez jakiś czas we Lwowie (uczył w szkole średniej) i Jaremczach. W roku 1944 został ewakuowany przez Niemców na Węgry. Po powrocie do Polski podjął pracę jako nauczyciel w jednej z gdańskich szkół. Był kustoszem Biblioteki Miejskiej, należał do aktywnych organizatorów życia kulturalnego na Wybrzeżu (w latach 1946-1948 był pierwszym prezesem gdańskiego oddziału ZLP). Od 1951 roku mieszkał w Poroninie. Zmarł podczas pobytu w Mediolanie. Pochowany został w Torre Pellice we Włoszech.

    Instytut Badań nad Tyfusem Plamistym i Wirusami prof. Rudolfa Weigla – placówka naukowo-badawcza założona i prowadzona przez prof. Rudolfa Weigla, funkcjonująca we Lwowie w latach 19201944, początkowo (w latach 1920–1939) w ramach Zakładu Biologii Ogólnej Uniwersytetu Jana Kazimierza, później – w czasie obu okupacji Lwowa (sowieckiej i hitlerowskiej) znacznie rozbudowana w celu produkcji szczepionki przeciw tyfusowi plamistemu na potrzeby okupantów. Stanisław Lam (ur. 2 kwietnia 1891, zm. 5 marca 1965) – polski wydawca, publicysta, krytyk i historyk literatury, studiował filologię polską na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, w latach 1924-1939 redaktor naczelny wydawnictwa firmy Trzaska, Evert i Michalski, od 1944 kierownik Księgarni Polskiej w Paryżu. Członek Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie (od 1960).

    Karol Józef Dziewoński (ur. 18 sierpnia 1876 w Jarosławiu, zm. 6 grudnia 1943 w Krakowie) - polski profesor chemii organicznej i kierownik II Zakładu Chemicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, specjalista w zakresie chemii barwników i technologii farbiarstwa. Przewodniczący Oddziału Krakowskiego Polskiego Towarzystwa Chemicznego (1924-1937). Od 1919 był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności (1919 członek-korespondent, 1923 członek czynny), od 1936 członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, od 1923 członkiem Akademii Nauk Technicznych. Joanna Schiller de Schildenfeld (ur. 8 stycznia 1957 r. w Krakowie) – historyk. Ukończyła XLXIX Liceum Ogólnokształcące im. Zygmunta Modzelewskiego (obecnie Johanna Wolfganga Goethego) w Warszawie. W latach 1975-1979 studiowała w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Po stażu w Bibliotece Polskiej Akademii Nauk, od 1980 r. pracuje w Instytucie Historii Nauki PAN – od 2003 r. jako kierownik Sekcji Dziejów Oświaty; od 2008 r. na stanowisku docenta. Od 2002 r. wykłada w Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego, na Wydziale Nauk Pedagogicznych – od 2009 r. na stanowisku profesora. Jest członkiem-założycielem Towarzystwa Historii Edukacji; członkiem Polsko-Rosyjskiej Komisji Historycznej PAN–RAN; Komisji Badań nad Historią Syberii; od 2007 r., jest członkiem Komitetu Kasy im. Józefa Mianowskiego – Fundacji Popierania Nauki, od 2009 r. jej sekretarzem. Redaktor naczelna „Rozpraw z Dziejów Oświaty, członek komitetu redakcyjnego Monografii z Dziejów Oświaty. Zajmuje się historią oświaty XIX w. – szkolnictwem średnim i wyższym w Królestwie Polskim i w Rosji.

    Dodano: 15.12.2009. 21:59  


    Najnowsze