Chiropterolog: nietoperze jedzą kolację jesienią, a śniadanie... wiosną :: Artykuły / Polski Serwis Naukowy

Polecamy również:

Delfiny i nietoperze mają wspólny "gen sonaru"

Michael Hanlon: "10 pytań, na które nauka nie znalazła (jeszcze) odpowiedzi" - recenzja

Lek, który zamieni rannego żołnierza w "niezniszczalnego"

Niebieska Karta - wyjaśnienie terminu; procedura "Niebieskie Karty"

10 najważniejszych odkryć naukowych roku 2009 według "Science"

Temperatura ciała nietoperza w czasie snu zimowego może spaść nawet 6 st. C, a samice niektórych nietoperzy w swoich drogach rodnych umieją przechować nasienie partnera przez całą zimę. O dziwnych umiejętnościach nietoperzy opowiadał dr Maciej Fuszara z Centrum Badań Ekologicznych PAN podczas Kawiarni Naukowej w Warszawie. Naukowiec tłumaczył, że w Polsce nietoperze odżywiają się głównie owadami, których od listopada aż do wiosny nie ma jak łapać.

W czasie, kiedy pożywienie jest niedostępne, nietoperze zapadają więc w sen zimowy. Kiedy jednak jest ciepło, nietoperze muszą zdążyć z amorami, odżywianiem się po zimie, ciążą, wychowaniem młodych i odkarmieniem się przez snem zimowym. "To strasznie mało czasu" - komentował chiropterolog.

"Problem nietoperze rozwiązały tak, że darowały sobie w ciągu roku amory. Do amorów dochodzi przy okazji, głównie przed zapadnięciem w sen zimowy" - wyjaśnił naukowiec. Zachowania godowe obserwuje się na jesieni, ale zdarzają się też w ciągu zimy - samce niekiedy kopulują ze śpiącymi już samicami. Chociaż, jak zdradził badacz, u niektórych gatunków zdarza się, że samce próbują kopulować z innymi samcami.

"Najważniejsze jest, żeby młode urodziły się, kiedy trzeba - kiedy samica jest na tyle odżywiona, że da sobie radę z odkarmieniem ich, a na tyle wcześnie, żeby młode zdążyły się nauczyć samodzielności i zjadły tyle, żeby przeżyć następną zimę" - powiedział pracownik CBE PAN.

Ale jak to zrobić, żeby ciążą zaczęła się w odpowiednim momencie? Naukowiec powiedział, że u większości nietoperzy, które spotykamy w Polsce, nie dochodzi do owulacji na jesieni, tylko dopiero na wiosnę. Chociaż więc kopulacja ma miejsce jesienią lub zimą, do zapłodnienia dochodzi dopiero wiosną. Nasienie jest przez ten czas (niekiedy nawet 5 miesięcy) przechowywane w drogach rodnych samicy. "Inny organizm by to od razu zwalczył! A to są obce komórki, które mogą być przechowywane tak długo żywe. Prawdopodobnie istnieje jakiś mechanizm odżywiania ich" - stwierdził Fuszara i podkreślił, że takie umiejętności są spotykane nie tylko u nietoperzy, ale też np. u niektórych kopytnych.

Z kolei u nietoperza podkasańca, w szerokościach geograficznych bliskich Polsce, choć dochodzi do zapłodnienia, to rozwój składającego się z kilku komórek zarodka zatrzymuje się i w tej postaci embrion może pozostawać nawet do pięciu miesięcy. Zarodek ponownie zaczyna się rozwijać dopiero, kiedy zrobi się ciepło. Jednak - jak dodał chiropterolog - samice podkasańca żyjące w Afryce, gdzie pokarmu jest pod dostatkiem, zachodzą w ciążę od razu po zapłodnieniu i rodzą normalnie młode.

Wiosną, po zajściu w ciążę, samice nietoperzy mogą zbierać się w grupy od kilkunastu do milionów osobników. Dzięki temu nie tracą tak szybko ciepła.

W naszych szerokościach geograficznych samica rodzi zwykle w ciągu roku tylko jedno młode. Fuszara opowiadał, że już kilka godzin po porodzie matka wylatuje na polowanie. Czy jednak w ciemności rozpozna swoje młode wśród wszystkich członków grupy, którzy w dodatku ciągle się przemieszczają? Badania genetyczne przeprowadzone w zagranicznej kolonii nietoperzy liczącej kilka milionów osobników, wykazały, że matki poprawnie rozpoznawały swoje potomstwo aż w 84 proc. przypadków. Naukowiec wyjaśnił, że samice rozpoznają potomstwo po pisku i po zapachu.

Matka karmi młode mlekiem bardzo długo - dopóki nie będą takiej samej wielkości, co ona. Zwykle jest tak, że młode są już w stanie latać zanim przestaną pić mleko. "Takiego nietoperza trzeba odchować w takim tempie, żeby z oseska stał się dorosłym nietoperzem pełnych rozmiarów i jeszcze na tyle się najadł, żeby przeżył następną zimę" - stwierdził chiropterolog.

Młode uczą się polowania i stosowania echolokacji razem z matką. Dr Fuszara zwrócił uwagę, że dwa nietoperze lecące obok siebie i stosujące echolokację mogą sobie przeszkadzać. "Ale jest jakiś mechanizm, nie do końca zrozumiały, który powoduje, że nietoperz jest wrażliwszy na echo swojego pisku niż na inne echo" - powiedział. Dlatego możliwa jest nauka polowania z matką i młode mogą się dowiedzieć, gdzie polować, żeby się najeść przed zimą.

W końcu, kiedy młode już umie zdobywać pokarm samodzielnie, samica może się zająć szukaniem partnera. "Tylko tego męża trzeba znaleźć po ciemku" - żartował pracownik PAN.

Dr Fuszara tłumaczył, że nietoperze dokarmiają się przed snem zimowym pod sam koniec jesieni. "To naprawdę jest tak, że po kolacji w listopadzie trzeba jakoś przeżyć. Przeżywa się na tym, że się zgromadziło zapas tłuszczu. To (nietoperz - przyp. PAP) jest stworzenie, które lata. Gdyby ono było grube przez cały rok, to by nie polatało. W związku z tym zapas tłuszczu trzeba nagromadzić w ostatniej chwili" - powiedział.

"Odróżnienie nietoperza, który śpi od tego, który jest martwy jest w gruncie rzeczy niemożliwe. To nie jest tak, że nietoperze trzymają się pazurami skały, jak wiszą. Te pazury są na tyle zakrzywione, a ścięgna się tak blokują, że wiszenie nie wymaga siły. Nie jest tak, że nietoperz, który umrze, bo mu się zbyt wcześnie skończy zapas tłuszczu, spada. On tam zostaje" - przedstawił sytuację naukowiec. Nietoperze w czasie hibernacji są bardzo nieruchome. Obserwować można u nich ogromny spadek temperatury ciała. "Nietoperz, kiedy śpi, może mieć 6-9 st. C" - mówił badacz.

Maciej Fuszara podkreślił, że w badaniach nietoperzy obrączkowanie jest bardzo trudne i daje bardzo słabe rezultaty. "Jeżeli nietoperz zginie w jakiejś szczelinie, to się go już nie znajdzie. (...) Wiadomości, które mamy z obrączkowania ptaków są o niebo bogatsze od tego, co uzyskujemy o nietoperzach" - dodał.

PAP - Nauka w Polsce, Ludwika Tomala

agt/

komentuj publikację

Czy wiesz że...?

wersja BETA

Microchiroptera - podrząd nietoperzy obejmujący wszystkie nietoperze poza rodziną rudawkowatych. Czasem określa się je jako "nietoperze owadożerne", ale nazwa ta jest myląca, ponieważ nie wszystkie Microchiroptera odżywiają się owadami. Podstawowa różnica między Microchiroptera a Megachiroptera polega na tym, że: pełny tekst

Straszaki (Mormoopidae) rodzina ssaków z rzędu nietoperzy obejmująca dwa rodzaje liczące w sumie 10 gatunków, z czego dwa uznawane są za wymarłe. pełny tekst

Liścionosowate, liścionosy (Phyllostomidae lub Phyllostomatidae) - rodzina nietoperzy obejmująca ok. 150 gatunków charakteryzujących się osadzonym na nosie fałdem skórnym w kształcie przypominającym liść. pełny tekst

Ewolucja nietoperzy - badania genetyczne dowodzą, że nietoperze należą do kladu Laurasiatheria, który wyodrębnił się pod koniec późnej kredy na superkontynencie Laurazja. Najstarsze nietoperze znane są z wczesnego eocenu, są to jednak formy już dość silnie wyspecjalizowane i zbliżone do współczesnych. Dlatego uważa się, że muszą istnieć i formy starsze, choć dotychczas nie odkryte. Jednak badania genetyczne sugerują, że samo przejście od pierwotnych drobnych, czworonożnych, owadożernych laurazjaterów do wczesnoeoceńskich nietoperzy właściwych miało charakter bardzo szybki, być może skokowy. pełny tekst

Moduł "Czy wiesz że...?" (wersja testowa, beta): definicje/pojęcia wygenerowane w obrębie tego modułu pochodzą z Wikipedii i udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Dostęp do pełnej wersji każdego hasła (oraz dokładnch informacji na temat licencji, autora oraz edycji) możliwy jest po kliknięciu w odnośnik opisany jako "pełny tekst".