Depresja niejedną ma maskę :: Artykuły / Polski Serwis Naukowy

Polecamy również:

Interwencje psychologiczne kluczem do zapobiegania depresji

Projekt "Demeter" czyli badanie mechanizmów powstawania depresji

Stołowanie się w fast foodzie podnosi ryzyko depresji

Lekarze: dialog lekarza i chorego niezbędny w leczeniu depresji

Eksperci: nieleczone ADHD zwiększa ryzyko depresji u dziecka

Skuteczne leczenie depresji coraz bliżej

Depresja jest jednym z najpowszechniejszych problemów psychicznych. Z jej występowaniem wiąże się szereg różnorakich negatywnych konsekwencji, obejmujących zwiększone prawdopodobieństwo popełnienia samobójstwa, znaczne pogorszenie stanu zdrowia fizycznego, zwiększenie podatności zachorowania na wiele innych chorób, łączące się z gorszym rokowaniem w ich przebiegu, oraz przede wszystkim upośledzone funkcjonowanie społeczne i zawodowe. Dane epidemiologiczne sugerują, że zaburzenia afektywne, zawierające w swoim obrazie epizody obniżonego nastroju, dotykają od 10 do 15% populacji, jednak bardzo często pozostają one nierozpoznane. Jedną z przyczyn tego stanu, jest częsty przebieg depresji z występowaniem tylko jej mniej typowych objawów, przy braku charakterystycznych dla niej symptomów osiowych. Przypadki takie, w których dominującą rolę najczęściej odgrywają objawy somatyczne, określa się czasem mianem depresji maskowanej. Ta atypowa forma depresji jest szczególnie niebezpieczna, ponieważ błędnie diagnozowana, może utrzymywać się u jednostki przez bardzo długi czas, wywierając ogromnie destruktywny wpływ na życie dotkniętej nią osoby.

Depresja jest bardzo ciężkim zaburzeniem, biorąc pod uwagę negatywne skutki, jakie może wywoływać w życiu dotkniętych nią osób. Szacuje się, że nawet 50% z ogólnej liczby samobójstw popełnianych jest przez osoby z zaburzeniami afektywnymi, na ogół w trakcie lub tuż po, epizodzie depresyjnym. Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia, samobójstwa związane z depresją pochłaniają 850 000 istnień ludzkich w skali globalnej rocznie.

Nawet, jeżeli nie prowadzi do tragicznego końca, jakim jest akt samobójczy, depresja skutkuje na ogół znacznym pogorszeniem zdrowia, czego konsekwencje występują często długo po jej remisji, potęguje ona także powikłania przy współwystępowaniu innych jednostek chorobowych, przyczyniając się do utrudnienia leczenia, a także zwiększenia ryzyka zgonu. Przykładem takiego wpływu jest chociażby stwierdzony w badaniach, czterokrotny wzrost możliwości wystąpienia zawału serca u osób z obecnymi symptomami depresji, czy aż o połowę zwiększone ryzyko nagłej śmierci z przyczyn kardiologicznych w porównaniu do nie cierpiącej na zaburzenia afektywne populacji. Mniej znanym, być może zaskakującym przykładem, stwierdzonego naukowo dalekosiężnego korelatu długotrwałej depresji, dotykającym kobiet, jest zmniejszona mineralizacja kości, która owocuje problemami zdrowotnymi w podeszłym wieku.

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia, depresja jest główną przyczyną niepełnosprawności, określoną zgodnie z definicją przelicznika YLD (ang. Years Lived with Disability czyli ‘lat przeżytych w niepełnosprawności’), w 2000 roku zajmowała także czwartą pozycję jako jedno z głównych obciążeń zdrowia w skali globalnej, według przelicznika DALY (ang. Disability Adjusted Life Years), czyli utraconych lat życia skorygowanych o niepełnosprawność. Przewiduje się, że w roku 2020 będzie już na drugiej pozycji w tej ostatniej klasyfikacji.

[1]

Poza konsekwencjami natury medycznej, depresja powoduje ogromne spustoszenie we wszystkich pozostałych sferach życia jednostki, w tym przede wszystkim w życiu społecznym i zawodowym, obejmując znaczne ograniczenie ilości i jakości relacji interpersonalnych, degradację zawodową oraz ekonomiczną, które odciskają swoje piętno w życiu człowieka jeszcze długo po ustąpieniu objawów samego zaburzenia.

Jedną z przyczyn trudności w walce z depresją jest to, że nie zawsze jej przebieg ma typowy charakter. Depresja maskowana jest zjawiskiem znanym omal we wszystkich kulturach. Niektórzy autorzy uważają, że liczba przypadków maskowanej depresji jest, co najmniej taka sama jak depresji ujawnionej.

Mimo pospolitości, depresja maskowana przybiera bardzo zróżnicowane formy, które zależą od wielu czynników, takich jak kultura, do której przynależy osoba, jej wiek, płeć oraz otoczenie socjoekonomiczne, w którym funkcjonuje. Liczą się także uwarunkowania genetyczne i przebieg rozwoju indywidualnego. Najczęstszymi maskami depresji są symptomy somatyczne, jednak mogą one także obejmować sferę behawioralną, objawiając się na przykład w podejmowaniu ryzykownych zachowań, przez acting-out, czy też wtórne uzależnienie od środków psychostymulujących.

Konkretnymi maskami somatycznymi depresji są objawy takie jak długotrwałe napięciowe bóle głowy, bóle brzucha, „wędrujące”, krótkotrwałe bóle w różnych innych częściach ciała, tachykardia, czyli przyspieszanie akcji serca (niezależne od wysiłku), odczuwane jako „kołatanie serca”, zawroty głowy, zaburzenia rytmów biologicznych, napadowa potliwość czy ziębnięcie kończyn. Zasadnicze różnice w ujawnianej fasadzie ukrytej depresji, dotyczą płci i statusu socjoekonomicznego. Osoby o niższym statusie, często wiążącym się także z niższym poziomem edukacji, wykazują skłonność do częstszego ujawniania objawów behawioralnych, zaś osoby o wyższym statusie społecznym, somatycznych. Wyraźnie zarysowuje się różnica między płciami. Kobiety częściej skarżą się na dolegliwości cielesne, zaś mężczyźni wykazują więcej zachowań ryzykownych i agresywnych oraz nadużywają środków psychoaktywnych.

Depresja maskowana, jako pojęcie nozologiczne nie jest kategorią jasno zdefiniowaną. W rzeczywistości nie występuje ona w żadnym z powszechnie używanych systemów diagnostycznych, ani jako samodzielna kategoria, ani nawet, jako zespół objawowy. Określenie to jest jednak często stosowane ze względu na dużą trafność opisową, oraz jako praktyczne pojęcie zbiorcze, obejmujące czasem, zbliżone do zaburzeń nastroju jednostki chorobowe, z dominującą rolą odgrywaną przez dodatkowe objawy, w których jednak typowa terapia antydepresyjna przynosi znaczącą poprawę. Stąd też, czasem, symptomy kryjące się pod określeniem ukrytej depresji bywają wnikliwiej rozpoznawane, jako somatyzacyjne, samotoformiczne, psychosomatyczne, konwersyjne, neurasteniczne czy hipochondryczne. Diagnozy takie budzą jednak kontrowersje, jako, że niektórzy badacze skłonni są klasyfikować także i powyższe zaburzenia, jako maski lub ekwiwalenty depresji, na co wskazywałaby, wymieniona wyżej, skuteczność w ich przypadku, terapii przeciwdepresyjnej. Inni autorzy sądzą z kolei, że to, co określa się mianem depresji maskowanej jest po prostu jednym ze stadiów rozwoju pełnoobjawowego zespołu depresyjnego.

Ze względu na charakter objawów, profesjonalistami, którzy najczęściej stykają się w swojej praktyce zawodowej z osobami cierpiącymi na maskowaną, jak i typową, depresję, są lekarze pierwszego kontaktu. Niestety skuteczność stawiania przez nich poprawnej diagnozy kształtuje się obecnie na umiarkowanym poziomie. Na przykład w badaniach przeprowadzonych przez Davida Kesslera i współpracowników z Uniwerystetu w Brystolu, opublikowanych w 2002 roku, wykazano, że mniej niż połowa (38%) przypadków osób z symptomami depresji, została trafnie zdiagnozowana podczas pierwszej konsultacji medycznej przez lekarzy rodzinnych. Dalsze 25% przypadków wykryto dopiero w czasie trzech lat od pierwszej konsultacji, zaś aż 1/5 chorych nie otrzymała w ogóle poprawnej diagnozy w trakcie uwzględnionego w badaniu okresu. Stanley Leese jeden z badaczy, który bardzo intensywnie zajmował się problematyką depresji oraz jej ukrytych form, podsumowując dane ze swoich 17-sto letnich badań nad osobami z maskowaną depresją, prowadzonych w czasie swej kariery klinicznej w latach siedemdziesiątych i na początku 80tych XX wieku, które obejmowały prawie półtora tysiąca przypadków, stwierdził, że tylko około 1/5 pacjentów otrzymała wówczas właściwą diagnozę w czasie krótszym niż rok. 61% pacjentów objawiających maskujące symptomy somatyczne, nie usłyszało właściwej diagnozy przez więcej niż 2 lata, w tym 1/3 przez dłużej niż 5 lat, a około 15% nie doczekało się prawidłowej diagnozy przez dekadę (4,6% przypadków zdiagnozowano prawidłowo po ponad 15 latach występowania objawów).

Najczęściej stosowanym sposobem diagnozowania depresji maskowanej, jest szersza, niż zazwyczaj anamneza, czyli wywiad chorobowy, w którym lekarz, poza zwykłymi czynnościami, musi wykazać się szczególną wrażliwością, analizując skrupulatnie okoliczności pojawienia się objawów, zwrócić uwagę na ich ewentualne współwystępowanie z istotnymi (stresogennymi) zdarzeniami w życiu jednostki, a także być czujnym co do okresowości i cykliczności pojawiania się symptomów i wziąć pod uwagę wiek, w którym wystąpiły one po raz pierwszy, oraz obecność dodatkowych, lecz słabo nasilonych objawów, charakterystycznych dla depresji, takich jak bezsenność czy obniżony apetyt. Jednym z głównych kryteriów wskazujących na postawienie prawidłowej diagnozy, jest ustąpienie pierwotnych, zgłaszanych przez pacjenta symptomów po zastosowaniu farmakoterapii przeciwdepresyjnej.

Pomocą dla diagnostów przydatną, w zagadnieniu szybkiego i trafnego rozpoznawania ukrytej depresji, mogą być dane epidemiologiczne, wskazujące częstość występowania tego zaburzenia w różnych subkategoriach populacji, wyróżnionych ze względu na wiek, płeć, czy status socjoekonomiczny. Na podstawie pozyskanych przez siebie danych, Leese zauważył, że około 80% pacjentów dotkniętych maskowaną depresją wywodziło się ze średniej lub średniej-wyższej klasy społeczno-ekonomicznej. Ponad połowa (65%) z nich mieściła się w przedziale wiekowym 40-59 lat (40% wiek 40-49 i 25% wiek 50-59), tylko 1/5 pacjentów miała mniej niż 40 lat. Podobnie jak w wypadku jawnych zaburzeń depresyjnych, większość napotkanych przez Leese’go przypadków to osoby płci żeńskiej (stosunek kobiet do mężczyzn wynosił w jego analizie 2,5 do 1).

Podsumowując zebrane przez siebie dane, Leese pokusił się o stwierdzenie, że typowy przypadek osoby podatnej na wystąpienie maskowanej depresji to kobieta, w średnim wieku, o wysokim, lub bardzo wysokim statusie socjoekonomicznym. Biorąc pod uwagę inne informacje uzyskane podczas diagnozy i terapii swoich pacjentów, Leese wskazał także szersze prawidłowości dotyczące jednostek ze zdiagnozowaną maskowaną depresją, uwzględniając obszary historii rozwoju, charakterystyczne cechy powierzchowności, czynniki rodzinne i właściwości osobowościowe takich osób. Przytacza on w swojej pracy opis typowego pacjenta jako osoby o dużej inteligencji, ze skłonnością do pracoholizmu, z jednoczesnym poczuciem niskiej wartości i słabo skrywaną wrogością, hiperkrytycznego w stosunku do siebie jak i innych, z historią depresji, u co najmniej jednej osoby znaczącej w rodzinie.

Trudno stwierdzić, czy po ponad trzech dekadach, jakie minęły od czasu, gdy Stanley Leese formułował wnioski ze swoich obserwacji, wizerunek typowego pacjenta ze skłonnością do maskowanej depresji jest wciąż identyczny. Faktem pozostaje jednak, iż diagności zawsze powinni brać pod uwagę, że za powierzchownymi skargami natury somatycznej, może w rzeczywistości kryć się problem natury psychologicznej, który wymagać może farmakoterapii i pomocy psychiatrycznej. Jest to bardzo istotne, gdyż depresja, jako częsta, złośliwa i groźna choroba, lubi przybierać najróżniejsze, czasem zupełnie niespodziewane maski.

[2]

Ogólne informacje na temat depresji, jej objawów, oraz tego jak sobie z nią radzić oraz jak pomóc osobom na nią cierpiącym można uzyskać na przykład na portalach: http://abcdepresja.pl/ , http://www.depresja.net.pl/ lub tutaj.

Więcej na temat problemu depresji maskowanej można przeczytać w artykule na ten temat opublikowanym przez A. Miodek i współpracowników w Polskim Merkuriuszu Lekarskim, klikając: PDF.

Informacje (w języku angielskim) na temat tego, jakim problemem jest depresja w skali globalnej, dostępne są na stronie Światowej Organizacji Zdrowia tutaj.

Źródła:

Bilikiewicz, A., Landowski J. i Radziwiłłowicz, P. (2003). Psychiatria. Repetytorium (wyd.2). Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
Brownhill, S., Wilhelm, K., Barclay, L. i Schmied, V. (2005). ‘Big build’: hidden depression in men. Australian and New Zealand Journal of Psychiatry , 39, 921 –931. PMID: 16168020
Bschor, T. (2002). Masked depression: the rise and fall of a diagnosis. Psychiatrische Praxis, 29, 207 – 210. PMID: 12021994
Carson, R.C., Butcher, J.N. i Mineka, S. (2003). Psychologia zaburzeń (T. 1). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne
Coryell, W., Scheftner, W., Keller, M., Endicott, J., Maser, J. i Klerman, G.L. (1993). The enduring psychosocial consequences of mania and depression. The American Journal of Psychiatry,150, 720 – 727. PMID: 8480816
Dinan, G. T. (1999). The physical consequences of depressive illness: Include coronary artery disease and reduced bone mineral density. British Medical Journal, 318, 826. PMID: 10092241/ PMCID: PMC1115261
Kessler, D., Bennewith, O., Lewis, G. i Sharp, D. (2002). Detection of depression and anxiety in primary care: follow up study. British Medical Journal, 325, 1016 - 1017. PMID: 12411363/ PMCID: PMC131021
Lesse, S. (1983). The masked depression syndrome--results of a seventeen-year clinical study. American Journal of Psychotherapy,37, 456 - 475. PMID: 6660337
Miodek A., Szemraj P., Kocur J. i Ryś A. (2007). Depresja maskowana - historia i współczesność. Polski Merkuriusz Medyczny, 13, 78 – 80. PMID: 18051836
Razali, S.M. (2000). Masked depression: an ambiguous diagnosis. Australian and New Zealand Journal of Psychiatry ,34, 167. PMID: 11185932

Grafika:
[1] Smutna Ziemia z wystawy "Cool Globes" w Chicago. Autor: John LeGear. Licencja: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 2.0 Ogólny. Źródło: flickr
[2] "Smutek", na zdjęciu aktorka Ellen Terry, rok 1864. Autorka: Julia Margaret Cameron. Licencja: własność publiczna (wygaśnięcie praw autorskich). Źródło: Wikimedia Commons

komentuj publikację

Czy wiesz że...?

wersja BETA

Dystymia (depresja nerwicowa, depresyjne zaburzenie osobowości, przewlekła depresja z lękiem) - typ depresji charakteryzujący się przewlekłym (trwającym kilka lat lub dłużej) obniżeniem nastroju o przebiegu łagodniejszym niż w przypadku depresji endogennej. Szacuje się, że około 3% populacji ogólnej wykazuje objawy dystymiczne. pełny tekst

Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją święto obchodzone 23 lutego po ustanowieniu przez Ministerstwo Zdrowia od 2001 roku (lub od 2002 ustanowione przez Ministra Zdrowia Mariusza Łapińskiego, według niektórych źródeł). Celem tego dnia jest upowszechnienie wiedzy na temat depresji i zachęcenie chorych do leczenia. Organizowane są akcje informacyjne m.in. przez Fundację ITAKA. pełny tekst

Inhibitory monoaminooksydazy (MAO-I, IMAO) - grupa związków stosowanych w leczeniu depresji (działające na MAO-A) i niedociśnienia tętniczego (działające na MAO-B). pełny tekst

Depresja anaklityczna - termin wprowadzony w 1946 przez R.A. Spitza na oznaczenie zaburzeń obserwowanych u części noworodków i niemowląt, które to zaburzenia mają wiązać się z izolacją od matki (np. w związku z pobytem dziecka w szpitalu, lub umieszczeniem w domu dziecka). Obraz depresji anaklitycznej obejmuje: pełny tekst

Sabcha Tah (fr. Sebkha Tah) - depresja, najniższy punkt Maroka o wysokości 55 m p.p.m. Znajduje się w południowej części kraju przy granicy z Saharą Zachodnią. W obszarze depresji położone jest miasto Tarfaja. pełny tekst

Moduł "Czy wiesz że...?" (wersja testowa, beta): definicje/pojęcia wygenerowane w obrębie tego modułu pochodzą z Wikipedii i udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Dostęp do pełnej wersji każdego hasła (oraz dokładnch informacji na temat licencji, autora oraz edycji) możliwy jest po kliknięciu w odnośnik opisany jako "pełny tekst".