Kość piszczelowa - Polski Serwis Naukowy

kość piszczelowa (tibia) i strzałkowa (fibula)

kość piszczelowa

Kość piszczelowa, piszczel (łac. tibia) - podstawowa kość goleni, leży po stronie przyśrodkowej. Koniec bliższy (głowa kości piszczelowej) ukształtowany jest w postaci kłykcia bocznego i przyśrodkowego; ich powierzchnie stawowe wchodzą w skład stawu kolanowego. Między kłykciami leży tzw. wyniosłość międzykłykciowa, która składa się z dwóch guzków,bocznego i przyśrodkowego. U podstawy kłykcia bocznego na jego tylno-bocznej powierzchni znajduje się powierzchnia stawowa strzałkowa, która służy do połączenia z głową strzałki. Trzon kości piszczelowej ma przekrój trójkątny, najbardziej widoczny jest brzeg przedni, który rozpoczyna się poniżej kłykci guzowatością piszczeli. Brzeg przedni kości piszczelowej i jej powierzchnia przyśrodkowa pokryte są tylko skórą i są dobrze wyczuwalne przez skórę. Po stronie bocznej dalszej kości piszczelowej znajduje się wcięcie strzałkowe. Dolna powierzchnia nasady tworzy powierzchnię stawową dolną i służy do połączenia z kością skokową, wchodzącą w skład kości stopy.

Rzepka (łac. patella) - płaska, trójkątna kość współtworząca staw kolanowy. Przez niektórych jest zaliczana do trzeszczek. Rzepka ochrania staw kolanowy od przodu i wzmaga siłę działania mięśnia czworogłowego uda, ponieważ dzięki niej działa on pod większym kątem. Ma ona przednią i tylną powierzchnię, trzy brzegi i wierzchołek.

Skóra (łac. cutis, gr. derma) – największy narząd powłoki wspólnej (łac. integumentum commune) kręgowców o złożonej budowie i wielorakich funkcjach; powłoka właściwa.

Terminy podane w nawiasie pochodzą z łaciny.

Anatomia ludzkiej kości piszczelowej

Podobnie, jak w przypadku innych kości długich, możemy wyróżnić posiadający 3 powierzchnie i 3 brzegi trzon kości piszczelowej i 2 jej końce (bliższy i dalszy, czyli odpowiednio proksymalny i dystalny.

Trzon (corpus)

Jest on stosunkowo długi. Kość piszczelowa bowiem jest drugą pod względem długości kością w organizmie ludzkim. Trzy brzegi dzielą go na trzy powierzchnie.

Adam Wawrzyniec Bochenek (ur. 10 sierpnia 1875 w Krakowie, zm. 25 maja 1913 tamże) – polski lekarz, anatom, histolog, antropolog. Autor wielokrotnie wznawianego podręcznika anatomii.

Mięsień piszczelowy przedni – mięsień podudzia rozciągający się wzdłuż kości piszczelowej. Przyczep początkowy: kłykieć boczny kości piszczelowej i górna połowa lub dwie trzecie powierzchni bocznej kości piszczelowej, przyczep końcowy: kość łódkowata stopy i pierwsza kość śródstopia, funkcja: zgina grzbietowo stopę i odwraca ją lub nawraca. unerwienie: nerw strzałkowy głęboki.

Powierzchnie

Powierzchnie przyśrodkowa (facies medialis), położona poniżej guzowatości kości piszczelowej (tuberositas tibiae) i szeroka zwłaszcza w swej górnej części, leży stosunkowo powierzchownie, w związku z czym można ją wyczuć palpacyjnie, ale także jest wrażliwa na urazy. Przyczepiają się do niej następujące mięśnie:

Tkanka chrzęstna szklista - rodzaj tkanki łącznej chrzęstnej, jest odporna na ścieranie. Ma zdolność do remineralizacji. Znajduje się na powierzchniach stawowych, przymostkowych częściach żeber, w ścianie tchawicy, oskrzeli i krtani. Tworzy ludzki szkielet w okresie zarodkowym i płodowym (wówczas dość szybko jest zastępowana przez kość). W półprzezroczystej, mleczno-lśniącej istocie międzykomórkowej znajdują się liczne grupy chondrocytów, a między nimi - włókna kolagenowe, ułożone najczęściej nieregularnie. Razem z wiekiem zwiększa się stosunek objętości włókienek kolagenowych do objętości istoty podstawowej.

Mięsień podkolanowy (łac. musculus popliteus) - krótki, spłaszczony, trójkątny mięsień szkieletowy, należy do warstwy głębokiej tylnej grupy mięśni goleni. Położony jest po tylnej stronie kolana pod mięśniem brzuchatym łydki i mięśniem podeszwowym.

mięsień krawiecki (musculus sartorius),

mięsień półścięgnisty (m. semitendinosus),

mięsień smukły (m. gracilis).

Powierzchnia tylna (facies posterior), jak sama nazwa wskazuje, położona jest po tylnej stronie kości. Najbardziej charakterystyczną strukturą na tej powierzchni jest kresa mięśnia płaszczkowatego (linea musculi solei). Przebiega ona skośnie, schodząc przyśrodkowo w górnej części opisywanej tu powierzchni i dzieląc pola przyczepów mięśni podkolanowego (m. popiliteus), położonego powyżej, oraz piszczelowego tylnego (m. tibialis posterior) i zginacza długiego palców (m. flexor digitorum longus), leżących poniżej kresy. Wymienić należy jeszcze także otwór odżywczy (foramen nutricium), którym naczynia krwionośne odżywiające tkankę kotną wchodzą do jej środka.

Więzadło krzyżowe tylne (łac. ligamentum cruciatum posterius) - wewnątrzstawowe więzadło stawu kolanowego (jest objęte błoną włóknistą, ale również pokryte błoną maziową, dlatego leży na zewnątrz jamy stawowej).

Kość strzałkowa (łac fibula) – kość długa. Występuje u człowieka i zwierząt. Jest ona wyczuwalna po stronie bocznej goleni, poniżej kłykcia bocznego piszczeli. Koniec bliższy stanowi głowa strzałki (łac. caput fibule). Trzon strzałki, podobnie jak kości piszczelowej, posiada trzy powierzchnie i trzy brzegi; brzeg skierowany do kości piszczelowej zwany brzegiem międzykostnym. Koniec dalszy strzałki tworzy, przypominająca kształtem głowę żmii, kostka boczna, wyraźnie zarysowująca się poprzez skórę, sięgająca niżej do kostki przyśrodkowej. Przyśrodkowa powierzchnia kostki bocznej pokryta jest powierzchnią stawową i łączy się z kością skokową.

Jest jeszcze powierzchnia boczna (facies lateralis). Stanowi ona powierzchnię przyczepu mięśnia piszczelowego przedniego (musculus tibialis anterior). Pokrywają ją też ścięgna (tendines) następujących mięśni:

wspomnianego już m. piszczelowego i przedniego (tendo musculi tibialis anterioris),

prostownika długiego palców (t. musculi extensoris digitorum longi),

prostownika długiego palucha (t. musculi extensoris pollucis longi).

Brzegi (margines)

koniec bliższy i dalszy
niebieski — linia przyczepu warstwy maziowej torebki stawowej
czarny — linia nasadowa

Najbardziej rzucający się w oczy (zarówno w przypadku "gołej" kości, jak i żywej kończyny, gdyż leży częściowo powierzchownie pod skórą) jest brzeg przedni (margo anterior), zwany też grzebieniem przednim (crista anterior). Rozciąga się esowato od położonej w pobliżu proksymalnego końca kości guzowatości piszczeli (tuberositas tibiae) do kostki przyśrodkowej (malleolus medialis).

Mięsień półścięgnisty (łac. musculus semitendinosus) – mięsień kończyny dolnej, którego przyczepem początkowym jest tylna powierzchnia guzka kulszowego. W połowie uda włókna mięśniowe przechodzą w długie wąskie ścięgno kończące się na kości piszczelowej przyśrodkowo i poniżej guzowatości piszczeli. W tym miejscu łączy się ze ścięgnami mięśnia krawieckiego i mięśnia smukłego - łączą się z powięzią goleni tworząc płytkę ścięgnistą zwaną gęsią stopką powierzchniową.

Mięsień smukły (łac. musculus gracilis) jest dwustawowym mięśniem przyśrodkowej grupy mięśni uda. Biegnie od gałęzi dolnej kości łonowej i gałęzi kości kulszowej, kieruje się ku dołowi i w dolnej części uda przechodzi w ścięgno, które owija się od tyłu wokół nadkłykcia przyśrodkowego kości udowej i dalej biegnie z mięśniem krawieckim i mięśniem półścięgnistym tworząc wraz z przyczepami końcowymi tych mięśni tzw. "gęsią stopkę".

Wyróżnia się także brzeg przyśrodkowy (margo medialis), najwyraźniejszy w swej środkowej części, znacznie mniej zaś przy końcach kości.

Bocznie od obu poprzednich znajduje się brzeg boczny, zwany też międzykostnym (margo interosseus). Łączy się z nim błona międzykostna goleni (membrana interossea cruris). Nie jest on zbyt gruby, lecz wydatny.

Oprócz tego wyróżnia się jeszcze brzeg podpanewkowy (margo infraglenoidalis), zaliczany do końca bliższego kości. Jest on wyczuwalny u osoby żywej.

Ścięgna (łac. tendo, tenon) – twory włókniste (pasma) zbudowane z wytrzymałej tkanki łącznej właściwej zbitej (włóknistej), o zabarwieniu białawosrebrzystym. Mają postać mocnych i bardzo odpornych włókien kolagenowych, ułożonych równolegle do siebie i zatopionych w niewielkiej ilości istoty podstawowej. Między pęczkami włókien znajdują się fibrocyty ułożone w tzw. szeregi Ranviera. Stanowią przedłużenie mięśnia aż do punktu jego przyczepu. Są istotną częścią mięśni a ich zadaniem jest przenoszenie siły skurczu mięśniowego na elementy kostne szkieletu. Sprężystość ich jest nieznaczna. Pod wpływem rozciągania wydłużają się one tylko o 4% swej długości.

Staw kolanowy (łac. articulatio genus) - największy staw ciała człowieka. Jest to staw złożony - łączą się tu kość udowa, piszczel oraz rzepka, tworząc staw udowo-piszczelowy oraz staw udowo-rzepkowy, które otoczone są wspólną torebką stawową. Staw posiada dwie łącznotkankowe łąkotki dopasowujące do siebie powierzchnie stawowe w czasie ruchów. Funkcjonalnie jest to staw zawiasowy, umożliwiający ruchy zginania i prostowania, ale w zgięciu możliwe są również ruchy rotacyjne. Wzmocniony jest więzadłami zewnętrznymi (pobocznymi oraz torebki stawowej) oraz dodatkowo bardzo silnymi więzadłami wewnętrznymi - więzadłem krzyżowym przednim i tylnym.

Koniec bliższy (extremitas proxymalis)

Koniec ten wchodzi w skład stawu kolanowego (articulatio genu). W związku z tym występują tu powierzchnie stawowe (facies articulares). Stosuje się do nich miano powierzchni stawowej górnej (facies articularis superior). Jest ona podzielona na dwie części, znajdujące się na dwóch kłykciach: przyśrodkowym i bocznym (condyli: medialis et lateralis), przy czym ta leżąca na przyśrodkowym jest nieco większa i głębsza. Powierzchnie te pokrywa chrząstka szklista, charakterystyczna dla stawów. Oba kłykcie dzieli leżąca we wgłębieniu wyniosłość międzykłykciowa (eminentia intercondylaris vel intercondyloidea). Bocznie i przyśrodkowo od niej znajdują się guzki międzykłykciowe przyśrodkowy i boczny (tuberculi intercondylares medialis et lateralis). Natomiast z przodu i z tyłu wyniosłości rozpościerają się dwa pola międzykłykciowe: przednie i tylne (areae intercondylares: anterior et posterior). Są one miejscem przyczepu odpowiednich więzadeł krzyżowych: przedniego i tylnego (ligamenta cruciata: naterius et posterius). Zaznaczyć należy także, że pól międzykłykciowych czepia się łąkotka przyśrodkowa (lemniscus medialis), guzków natomiast boczna (lemniscus lateralis).

Staw (łac. articulatio) – ruchome połączenie między składnikami szkieletu (zewnętrznego lub wewnętrznego). Stawy występują u stawonogów (Arthropoda) oraz kręgowców (Vertebrata). U tych ostatnich stawy są określane, ze względu na specyficzną budowę, jako połączenia maziowe (juncturae synoviales). W stawach (tak jak w łożyskach wielu maszyn) największym problemem jest tarcie i dlatego powierzchnie stawowe pokryte są bardzo odporną na ścieranie chrząstką szklistą.

Mięsień krawiecki - (łac. musculus sartorius) mięsień kończyny dolnej, najdłuższy mięsień ciała ludzkiego który zgina, odwodzi, obraca na zewnatrz udo, zgina staw kolanowy. Przyczep początkowy znajduje sie na kolcu biodrowym przednim górnym. Przyczep końcowy znajduje sie nieznacznie poniżej i przyśrodkowo od guzowatości piszczeli. Ma kształt długiej, wąskiej taśmy przebiegającej wzdłuż (po przekątnej) przedniej części uda.

Koniec proksymalny kości piszczelowej obejmuje także jej guzowatość (tuberositas tibiae). Służy ono za miejsce przyczepu więzadła rzepki (ligamentum patellae).

Koniec dalszy (extremitas distalis)

Powierzchnia przyśrodkowa kości piszczelowej przedłuża się w charakterystyczną kostkę przyśrodkową (malleolus medialis). Przebiega na niej bruzda kostkowa (sulcus malleolaris). Kostka przyśrodkowa jest dobrze wyczuwalna.

Koniec dalszy z kolei tworzy staw skokowy. Znajduje się tam powierzchnia stawowa dolna (facies articularis inferior), a także powierzchnia boczna, zwana też powierzchnią stawową kostki (facies articularis malleli).

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

Bibliografia

Adam Bochenek, Michał Reicher: Anatomia człowieka, tom I. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007, s. 552-557.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.