Álvaro de Mendaña de Neyra - Polski Serwis Naukowy

Álvaro de Mendaña de Neyra

Álvaro de Mendaña lub Álvaro Mendaña de Neyra (ur. ok. 1541 w Saragossie, zm. 1595 na wyspach Santa Cruz) – hiszpański żeglarz, badacz południowego Pacyfiku, towarzysz kosmografa Pedra Sarmienty de Gamboa, z którym wspólnie planował wyprawę celem odkrycia i chrystianizacji tajemniczego Lądu Południowego, Terra Australis, mającego stanowić przeciwwagę dla wielkich kontynentów półkuli północnej.

Wyspy Marshalla (Republika Wysp Marshalla, ang. Republic of the Marshall Islands) – państwo wyspiarskie na Oceanie Spokojnym, położone na północ od Nauru i Kiribati, na wschód od Federacji Mikronezji oraz na południe od amerykańskiej wyspy Wake.

Wyspy Salomona (ang. Solomon Islands) – archipelag w południowo-zachodniej części Oceanu Spokojnego. Ciągnie się z północnego zachodu na południowy wschód na długości ok. 1100 km przy szerokości sięgającej 600 km. Łączna powierzchnia wysp wynosi ok. 40 tys. km². Główne wyspy archipelagu to:

Obaj podróżnicy przypuszczali, że tam, na zachód od Ziemi Ognistej, leżą mityczny Ofir i kopalnie, z których król Salomon sprowadzał złoto dla ozdobienia świątyni jerozolimskiej.

Składająca się z dwóch okrętów flotylla wyruszyła, pod dowództwem Medanii, w listopadzie 1567 r. z portu Callao w Peru. Po 80-dniowej żegludze wprost na zachód oczom załóg ukazał się pierwszy ląd – wysepka Nui w archipelagu Ellice. Miesiąc później, w lutym 1568, odkryli ląd, który nazwali Santa Isabel.

Terra Australis (dokładniej Terra Australis Incognita, łac. Nieznany Południowy Ląd) – legendarny kontynent umieszczony przez Ptolemeusza na jego mapie z I w. n.e. Ptolemeusz oparł się na przemyśleniach Arystotelesa.

Tuvalu (dawniej: Terytorium Tuvalu, Wyspy Ellice) – państwo położone na Oceanie Spokojnym w zachodniej Polinezji (na północ od Fidżi), Tuvalu tworzy archipelag po angielsku zwany Tuvalu Islands (dawne nazwy angielskie to Lagoon Islands i Ellice Islands), po polsku zaś Wyspami Lagunowymi.

W pierwszej chwili Mendaña był przekonany, że to wymarzona Terra Australis, ale najbliższe badania wykazały, że to wyspa, będąca fragmentem rozległego archipelagu, który – w przekonaniu, że mityczne skarby są w zasięgu ręki – nazwano Wyspami Salomona.

Mendaña przeprowadził dość dokładne badania łańcucha wysp, nazywając dwie z nich Guadalcanal i San Cristobal. W sierpniu popłynął na północ, osiągając Wyspy Marshalla oraz wyspę, którą nazwał San Francisco (Wake?), a która miała być położona pomiędzy Guam a wyspami hawajskimi. Stamtąd żeglował 4000 mil na wschód, by dotrzeć do wybrzeży Kalifornii na wysokości dzisiejszego Los Angeles. Następnie popłynął do Acapulco i dalej na południe, do Peru, gdzie wyprawa dotarła z początkiem roku 1569.

Kalifornia (ang. California) – najludniejszy, najbogatszy oraz trzeci co do wielkości (po Alasce i Teksasie) stan USA. Położony na zachodnim wybrzeżu USA, nad Oceanem Spokojnym. Na północy graniczy ze stanem Oregon, na wschodzie ze stanem Nevada, na południowym wschodzie z Arizoną, a na południu z meksykańskim stanem Baja California. Cztery największe miasta stanu to: Los Angeles, San Francisco, San Diego i San José. W Kalifornii znajduje się aż osiem z pięćdziesięciu największych miast USA. Stan znany jest ze zróżnicowanego środowiska przyrodniczego i klimatu, a także z powodu wielorasowego i wielokulturowego społeczeństwa.

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Hiszpańskie władze kolonii przestały się interesować odległymi wyspami na zachodzie, bowiem nie przywieziono stamtąd złota. Dopiero pod koniec lat 80. XVI wieku, na skutek korsarskich wypraw Anglików, takich jak Francis Drake, przeciwko żegludze i osadom hiszpańskim wzdłuż pacyficznych wybrzeży Ameryki Południowej, postanowiono szukać nowych ziem i nowych baz na trasie do Filipin i Wysp Korzennych. W roku 1595, a więc w trzy lata po śmierci Sarmienty, Mendanii (który wiele lat spędził przy dworze królewskim w Hiszpanii) powierzono 4-okrętową flotyllę z urodzonym w Portugalii nawigatorem Pedro Fernándézem de Quirós jako głównym pilotem wyprawy. Okręty z 378 ludźmi na pokładach (wśród nich była żona Mendanii, Doña Isabela zwana przez marynarzy "Gubernatorową" oraz jej trzech braci) wyruszyły z Callao w czerwcu, a po miesiącu rejsu natrafiły na łańcuch wysepek, które Mendaña nazwał Las Marquesas de Mendoza na cześć wicekróla Peru i które do dzisiaj noszą nazwę Markizów. Na jednej z nich, nazwanej Magdalena, Hiszpanie zmasakrowali około 200 tubylców.

Wake (ang. Wake Island) – atol na Oceanie Spokojnym, na obszarze Oceanii, położony w około dwóch trzecich odległości pomiędzy Hawajami a Marianami Północnymi stanowiący terytorium zależne Stanów Zjednoczonych.

Peru (Perú, Republika Peru – República del Perú) – państwo w zachodniej części Ameryki Południowej, nad Oceanem Spokojnym. Jest to trzecie co do wielkości państwo kontynentu po Brazylii i Argentynie oraz drugi największy kraj andyjski po Argentynie. Stolicą Peru jest Lima.

Niedokładne obliczenia długości geograficznej sprawiły, że Mendaña nie był w stanie odnaleźć Wysp Salomona. Przez kilka tygodni flotylla błądziła po oceanie, by w końcu – będąc prawie bez żywności i wody pitnej – zatrzymać się na wyspach innego archipelagu, które nazwano Santa Cruz (dzisiaj integralna część państwa Wyspy Salomona). Hiszpanie spędzili tam kilka miesięcy (odkrywając m.in. własności użytkowe drzewa chlebowego), ale szerzące się choroby wywoływały coraz częstsze bunty, a gdy na koniec zmarł również Mendaña, Quiros, który objął dowodzenie, skierował okręty na północ, w stronę Filipin. Głód i szkorbut zdziesiątkowały załogi nim – 15 listopada – resztki ekspedycji dotarły do Manili. "Gubernatorowa" i jej bracia przetrwali, posiadając ukryte zapasy żywności.

Santa Isabel to wyspa na południowym Pacyfiku, należy do państwa Wysp Salomona. Jest najdłuższą wyspą archipelagu Wysp Salomona i największą w prowincji Isabel (3780 km²). W 1991 roku ludność wyspy liczyła 16500 osób.

Filipiny, Republika Filipin (z ang. Philippines, Republic of the Philippines, z fil. Pilipinas, Republika ng Pilipinas) – państwo w południowo-wschodniej Azji, położone na archipelagu na Oceanie Spokojnym.

Álvaro de Mendaña był jednym z pierwszych eksploratorów południowo-zachodniego Pacyfiku, ale skutkiem błędów nawigacyjnych odkryte przezeń lądy zostały zapomniane na blisko 200 lat.

Bibliografia

Carl Waldman, Alan Wexler: Encyclopedia of Exploration. New York: 2003. ISBN 0-8160-4678-6.