Öre - Polski Serwis Naukowy

Öre – moneta zdawkowa w Szwecji, 1/100 korony szwedzkiej. Jej odpowiednikami w Danii i Norwegii są øre - odpowiednio 1/100 korony duńskiej i norweskiej.

Historia

Na początku w Szwecji bito jedynie fenigi, a öre (nazwa pochodząca od rzymskiego aureusa) było wartością obrachunkową dzielącą się na określoną liczbę fenigów. Przez dwa stulecia liczba fenigów liczona na jedno öre była różna w różnych prowincjach i dopiero w XIII wieku ustalono wspólny dla całego państwa system, w którym öre dzieliło się na 24 fenigi.

Dania – Królestwo Danii (Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też Grenlandia oraz Wyspy Owcze. Graniczy od południa z Niemcami.

Pod terminem starożytny Rzym rozumie się zazwyczaj państwo stworzone przez mieszkańców miasta Rzym, leżącego w Italii nad rzeką Tyber. Historia starożytnego Rzymu zaczyna się wraz z założeniem miasta w 753 roku p.n.e., a kończy obaleniem cesarza Romulusa Augustulusa w 476 roku n.e.

Öre jako srebrną monetę zaczęto bić ze srebra od 1522 roku - miało wtedy wartość 1/8 marki. W 1532 roku była to duża moneta ważąca 4 gramy i mająca średnicę około 30 milimetrów. Ponieważ stop srebra był bardzo niskiej próby, jedna moneta zawierała nieco ponad 1 gram srebra.

Riksdaler - talar szwedzki wprowadzony w 1534 roku pod nazwą daler, a od 1604 roku bity pod nazwą riksdaler. W latach 1777 - 1873 był podstawową walutą Szwecji. Także dzisiaj nazwa ta potocznie oznacza koronę szwedzką.

Korona norweska - jednostka monetarna w Norwegii. W jęz. norweskim korona nazywa się krone (liczba mnoga: kroner). 1 krone dzieli się na 100 øre (w l. mn. i poj.). Międzynarodowy kod (→ ISO 4217) waluty norweskiej to NOK.

Z powodu ubóstwa i licznych wojen zawartość srebra w jednym öre w latach 1604 - 1624 spadła do 4/10 grama. Po 1624 roku öre bito na ogół z samej miedzi, a do öre srebrnego powracano jedynie w rachunkach.

W 1664 roku öre stanowił 1/32 riksdalera riksmynt (czyli talara obrachunkowego) i odpowiadał 3 ówczesnym groszom polskim. Po kolejnej reformie w 1752 öre stanowił 1/64 dukatona, a w 1776 1/96 riksdalera. W 1798 roku öre został wycofany, a jego miejsce zajął szyling (skilling), który miał wartość odpowiadającą 2 öre.

Skandynawska Unia Monetarna (duń. Skandinaviske Møntunion, norw. Skandinaviske myntunion, szw. Skandinaviska myntunionen) - umowa ekonomiczna zawarta 5 maja 1873 roku między Danią a Szwecją w sprawie zastąpienia walut tych krajów (odmian talarów) wspólnym rodzajem waluty związanej kursem złota - koroną podzielną na 100 øre.

Norwegia, Królestwo Norwegii (bokmål Norge, Kongeriket Norge, nynorsk Noreg, Kongeriket Noreg) – państwo położone w Europie Północnej na Półwyspie Skandynawskim. Administracyjnie podlegają Norwegii też Jan Mayen, archipelag Svalbard, Wyspa Bouveta, Wyspa Piotra I i Ziemia Królowej Maud na Antarktydzie (dwie ostatnie zgodnie z Traktatem Antarktycznym). Nazwa kraju pochodzi od Nordvegen co znaczy droga na północ.

Öre powrócił w 1855 roku na skutek reformy wprowadzającej system dziesiętny. Według nowego systemu öre stanowił 1/100 riksdalera riksmynt (talara obrachunkowego) lub 1/400 riksdalera specie (czyli pełnego talara szwedzkiego). Monety o wartości 10 öre lub większe bito ze srebra, natomiast monety o wartości 1, 2 i 5 öre bito z miedzi. Nowe öre przywrócone na skutek reformy poza nazwą nie miało nic wspólnego z öre wycofanym w 1798 roku.

W 1873 roku Dania i Szwecja ujednoliciły swoje systemy monetarne tworząc Skandynawską Unię Monetarną. W Szwecji jednostką podstawową stała się korona równa 100 öre. Nowa waluta opierała się na złocie, a ponieważ według umowy z 1 kg złota wybijano 2480 koron, oznaczało to, że jednemu gramowi złota odpowiadało 248 öre.

Ponieważ na skutek referendum 14 września 2003 roku Szwecja nie przyjęła euro, szwedzki system walutowy oparty na koronie dzielącej się na 100 öre trwa do dziś. 30 września 2010 roku 50 öre zostało wycofane z biegu. Najmniejszą monetą jest 1 korona.

Spadek wartości öre na przestrzeni wieków

W okresie, gdy öre bito z miedzi jego parytet w srebrze wyznaczony został przez kurs wobec większych monet srebrnych.

Literatura

Zbigniew Żabiński, Rozwój systemów pieniężnych w Europie zachodniej i północnej, Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 1989, ISBN 83-04-02992-8

Linki zewnętrzne

Zobacz hasło öre w Wikisłowniku

Historia systemu monetarnego Szwecji