Ćwiczenia relaksowo-koncentrujące - Polski Serwis Naukowy

Praktyka kapalbhati

Ćwiczenia relaksowo-koncentrujące - polska adaptacja jogi

Zakres programowy

Zgodnie z uniwersalnością jogi hinduskiej docierającej do sensu człowieczeństwa, także adaptacje jogi mają charakter interdyscyplinarny. Program Ćwiczeń relaksowo-koncentrujących zalecany jest w szerokim zakresie nauczania, a w szczególności w takich dziedzinach jak:

W ramach badań naukowych medycyny zachodniej podejmowano próby adaptacji hathajogi dla higieny fizycznej i jako ćwiczeń relaksacyjnych. Dotyczy to również autorów polskich. Niniejszy artykuł stanowi wybiórczy przegląd historyczno-geograficzny tego zagadnienia.

Kresomózgowie (łac. telencephalon), inaczej mózg (łac. cerebrum) – część mózgowia obejmująca półkule mózgu, spoidła mózgu (w tym ciało modzelowate), blaszkę krańcową, jądra podstawne oraz węchomózgowie. Kresomózgowie nadzoruje większość czynności fizycznych i umysłowych. Różne obszary kresomózgowia są odpowiedzialne za rozmaite reakcje świadome.

wychowanie fizyczne

psychokinezyterapia

zdrowy styl życia (edukacja ustawiczna).

Opinia o systemie

prof. Juri V. Wrześniewski-Daniel, University of Toronto (Kanada) :

"Współczesny styl życia wymaga wielu korektur, by przeciwdziałać rozszerzaniu się stresów, których przyczyną jest przede wszystkim wzrastająca ilość i nasilenie różnych bodźców, zwłaszcza audiowizualnych .. ich nadmiar staje się co najmniej czynnikiem osłabiającym odporność na stres. Wielkie znaczenie obronne w tej dziedzinie ma wprowadzenie do codziennego stylu życia wyciszająco-koncentrujących metod Wschodu, tzn. głębokich relaksacji, sterowanych oddechów, asan - postaw hathajogi i medytacji, które obejmują polski model ćwiczeń relaksowo-koncentrujących", ibid.222

Wydawnictwo Lekarskie PZWL - polskie wydawnictwo istniejące od 1945 roku wydające literaturę fachową dla pracowników opieki zdrowotnej, podręczniki szkolne i akademickie, a także publikacje popularnonaukowe. Do 1993 roku państwowe wydawnictwo istniało pod nazwą Państwowe Zakłady Wydawnictw Lekarskich (PZWL). W 1998 nastąpiła prywatyzacja. Aktualnie stanowi część grupy wydawniczej PWN.

Wychowanie fizyczne (często określane skrótem WF albo w-f) - dyscyplina zajmująca się badaniem, konstruowaniem procesu wychowania i kształcenia fizycznego w ich całokształcie, a w szczególności określeniem celów ogólnych prawidłowości stosowanych metod oraz kierunkiem ich najbardziej skutecznego zastosowania w tej dziedzinie.

"Polski, uproszczony model ćwiczeń relaksowo-koncentrujących .. został wysoko oceniony w Kanadzie zarówno poprzez publikacje w tym zakresie, wykłady, jak i prezentacje na sympozjach", ibid.223

"Ostatnio ćwiczenia relaksacji orientalnej, zwłaszcza jogi, wchodzą na amerykańskim kontynencie już oficjalnie, jako jedna z metod rekreacyjnych (odnowy), zarówno na uczelniach, jak i w ogólnej publicznej działalności, prowadzonej na przykład w Kanadzie przez Wydziały Oświaty, obejmujące w ramach swych kompetencji zajęcia dla osób dorosłych, jako tzw. continuing education - permanentne doszkalanie się, a więc i ulepszanie stylu życia", ibid.224

Osobowość – wewnętrzny system regulacji pozwalający na adaptację i wewnętrzną integrację myśli, uczuć i zachowania w określonym środowisku w wymiarze czasowym (poczucie stabilności). Jest to zespół względnie trwałych cech lub dyspozycji psychicznych jednostki, różniących ją od innych jednostek.

Gruczoł - narząd (gruczoł zwarty) lub jedna do kilku komórek gruczołowych (gruczoł rozproszony), których podstawową funkcją jest wytwarzanie i wydzielanie substancji poza swój obszar. Substancje takie określa się ogólnie jako wydzielinę (sekret).

Istota systemu

prof. mgr Tadeusz Pasek, University of Toronto (Kanada) :

"Podstawową różnicą istniejącą między ćwiczeniami jogi i wywodzącymi się z tego systemu ćwiczeniami relaksowo-koncentrującymi a powszechnie znanymi i stosowanymi ćwiczeniami dynamicznymi (sportowymi) jest powiązanie świadomego czynnika psychicznego z reakcjami ustroju, zachodzącymi w odpowiedzi na działanie bodźca w postaci pracy fizycznej w pierwszych systemach, a prawie całkowity brak tego powiązania w systemach ćwiczeń dynamicznych",

Gimnastyka (grec. γυμναστική gymnastike trening sportowy od gymnos nagi) jest dyscypliną sportową, wywodzącą się ze starożytnej Grecji, w ramach której zawodnicy wykonują specjalne układy, z wykorzystaniem różnych sprzętów. Gimnastyka może być uprawiana zarówno przez kobiety, jak i mężczyzn.

Biomechanika – bada właściwości mechaniczne tkanek, narządów, układów oraz ruch mechaniczny żywych organizmów - jego przyczyny i skutki. Przyczynami ruchu są siły: zewnętrzne (zwłaszcza ciężkości) i wewnętrzne (zwłaszcza mięśniowe). Skutkiem jest zmiana położenia całego organizmu lub wzglednego położenia jego części lub ciał zewnętrznych. Skutkiem może być także naprężenia, czy odkształcenia ciała.

"Utrzymywanie właściwej postawy psychicznej w jodze jest jednym z podstawowych elementów warunkujących uzyskanie odpowiednich efektów stosowanych ćwiczeń. Postawa ta jest zależna od przestrzegania pewnych praw wewnętrznej samodyscypliny, na którą składają się zasadniczo dwa czynniki:

Surjanamaskara - (dewanagari सूर्यनमस्कार , trl. Sūryanamaskāra ) Powitanie Słońca) - zbiór dwunastu pozycji ciała wraz odpowiadającymi im technikami medytacji, wykonywany tradycyjnie o wschodzie słońca w tradycjach hinduizmu jak również jako ćwiczenie w hathajodze. Nazwa pochodzi od sanskryckiego imienia surja - bóstwa graha (planety) Słońce.

Kręgosłup (łac. collumna vertebralis) – część szkieletu, stanowiąca jego główną oś i podporę. Kręgosłup u ludzi i u zwierząt nie posiadających ogona zbudowany jest z 33-34 kręgów, rozciągających się od głowy do kości ogonowej.

bezkolizyjna umiejętność współżycia społecznego

praca nad wytwarzaniem dodatnich cech osobowości",

"Z punktu widzenia ogólnofizjologicznego założeniem tej gimnastyki - pozycji hatha jogicznych jest: - zwiększenie ruchomości w stawach międzykręgowych, a przez to poprawa warunków krążenia w naczyniach kręgosłupa - poprawa ogólnych warunków krążenia oraz dokrwienie mózgu (pozycje odwrócone) - masaż narządów wewnętrznych przez ich długotrwały ucisk - oddziaływanie na poszczególne gruczoły wewnętrznego wydzielania i zwoje nerwowe.

Warunkiem osiągnięcia zamierzonych efektów jest przestrzeganie swoistej techniki wykonywania ćwiczeń. Należy je podejmować zawsze w stanie głębokiego relaksu psychicznego oraz wyciszenia i - jeśli to możliwe z punktu widzenia biomechaniki - rozluźnienia mięśniowego",

Tadeusz Pasek (ur. 1925 w Poznaniu) - polski jogin, terapeuta, naukowiec, jeden z pierwszych popularyzatorów i nauczycieli jogi w powojennej Polsce. Absolwent Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Bihar School of Yoga w Munger (w stanie Bihar w Indiach), doktorant AWF w Warszawie, pracownik Kliniki Psychiatrycznej Akademii Medycznej w Poznaniu i Uniwersytetu Toronto w Kanadzie. Twórca programów leczenia nerwic za pomocą jogi i współorganizator kursów instruktorskich pierwszego stopnia dla instruktorów jogi w Polsce. Prowadzi prace badawcze w zakresie medycyny psychosomatycznej i psychokinezyterapii. Od 1981 roku mieszka w Toronto w Kanadzie.

Kanada (ang. i fr. Canada) – państwo położone w Ameryce Północnej, rozciągające się od Oceanu Atlantyckiego na wschodzie do Oceanu Spokojnego na zachodzie i Oceanu Arktycznego na północy. Na południu i północnym zachodzie graniczy ze Stanami Zjednoczonymi, granice morskie: na północy z Danią (Grenlandia) i na wschodzie z Francją (wyspy Saint-Pierre i Miquelon). Drugie państwo świata pod względem powierzchni (po Rosji) oraz 38. pod względem ludności. Kanada jest członkiem ONZ, NAFTA, Wspólnoty Narodów, Frankofonii, NATO, G8, APEC.

Idea relaksu

"Stan koncentracji umysłowej z sugestią rozluźnienia mięśni powoduje - wyciszenie, spokój metaboliczny, emocjonalny, obniżenie napięcia mięśni szkieletowych i zwiększony stan równowagi psychoneurowegetatywnej", "Ten stan relaksu, uspokojenia szybko powstaje (u osoby wytrenowanej) i również szybko ustępuje. Należy stosować na przemian z intensywną pracą intelektualną", ibid.32

Staw (łac. articulatio) – ruchome połączenie między składnikami szkieletu (zewnętrznego lub wewnętrznego). Stawy występują u stawonogów (Arthropoda) oraz kręgowców (Vertebrata). U tych ostatnich stawy są określane, ze względu na specyficzną budowę, jako połączenia maziowe (juncturae synoviales). W stawach (tak jak w łożyskach wielu maszyn) największym problemem jest tarcie i dlatego powierzchnie stawowe pokryte są bardzo odporną na ścieranie chrząstką szklistą.

University of Toronto – główny uniwersytet w mieście Toronto, także całej kanadyjskiej prowincji Ontario. Największy uniwersytet w Kanadzie, ma ponad 60 tys. studentów, rozlokowanych na trzech kampusach, głównym w centrum Toronto, i dwóch satelitarnych na przedmieściach Toronto, w Scarborough i Mississauga.

Program ćwiczeń

Treningowi podlegają poszczególne elementy oddzielnie, ale i także integrowane ze sobą: - pozycje (asany) pasywne, statyczne, dynamiczne i ich układy - oddychanie (fazy i typy oddechów) - medytacje (wyciszanie).

Ćwiczenia można wykonywać oddzielnie lub w zestawie, a także jako układy (cykle zamknięte) np. Surjanamaskar (Powitanie Słońca).

Przypisy

ibid.:236
ibid.:241
ibid.246
ibid.27

Bibliografia

Swami Kuvalayananda, S.L.Vinekar: Joga. Indyjski system leczniczy. Podstawowe zasady i metody.. Tadeusz Pasek , Kukla W.(tłum.). Wyd. 1. Warszawa: PZWL, 1970.

Teoria i metodyka ćwiczeń relaksowo-koncentrujących. S.Grochmala (red.). PZWL, 1986.

Zobacz też

Przegląd zastosowań hathajogi w medycynie zachodniej,

Relaks,

Relaksacja (psychologia)