Łódka - rzeka - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy rzeki w mieście Łodzi. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego hasła.

Łódka – rzeka w Łodzi do XIX wieku zwana Starowiejską lub Ostrogą. Nad jej brzegami, w XIII wieku, powstała osada, która dała początek Łodzi. Rzeka ma całkowitą długość 20 km, z czego 15,6 km znajduje się w granicach administracyjnych miasta. Źródła rzeki znajdują się na przepuście drogowym pod ul. Brzezińską, na wysokości skrzyżowania z ul. Giewont. Ujście znajduje się w Konstantynowie Łódzkim, gdzie rzeka wpada do Neru.

Kilometr (symbol: km) – powszechnie stosowana wielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Dokładniej, kilometr to 1000 metrów. Stowarzyszona i dość często używana jednostka powierzchni to kilometr kwadratowy (symbol: km²), a objętości – kilometr sześcienny (symbol: km³).

Konstantynów Łódzki – miasto i gmina w województwie łódzkim, w powiecie pabianickim, położone nad rzeką Ner, wchodzi w skład aglomeracji łódzkiej.

Koryto rzeki Łódki jest bardzo zróżnicowane. Początkowo, na wschodzie miasta, Łódka płynie jako coraz silniej wykształcająca się bruzda, która tylko okresowo prowadzi wody. Przyjmując również okresowe dopływy przekształca się w rów. Pod ulicami Strykowską i Wojska Polskiego przepływa przepustami drogowymi i na wysokości Akademii Sztuk Pięknych tworzy malowniczą dolinę. Kolejne odcinki rzeki są coraz silniej zmodyfikowane. Łódka ma charakter kanału na nieznacznej długości ukrytego pod powierzchnią ziemi. Wpływając do Parku Ocalałych rzeka zasila widokowy zbiornik zaporowy zbudowany na jej korycie. Następnie przyjmuje lewostronny dopływ ze Stoków i kieruje się w stronę ulicy Źródłowej, od której ujęta jest w kanał kryty. Łódka płynie pod ziemią przez Park Helenów, Park Staromiejski (tzw. Śledzia) oraz tereny Manufaktury, a następnie wzdłuż ulicy Drewnowskiej i Solec kierując się do parku im. J. Piłsudskiego na Zdrowiu. Ze względu na jakość jej wód, Łódka została odcięta od możliwości zasilania stawów w Parku Helenów.

Park na Zdrowiu (im. J. Piłsudskiego) dawniej "Park Ludowy" – (największy park w Łodzi – rozciąga się na powierzchni 172 ha). Park znajduje się w rejonie ulic: Al. Unii, Srebrzyńska, Krakowska, Krzemieniecka, Konstantynowska

Folusz - budynek lub pomieszczenie, w którym mieści się folusz – maszyna do obróbki (folowania) sukna. Zabytkowe folusze oglądać można w skansenach:

Na obszarze Parku na Zdrowiu, poniżej ulicy Orzechowej wypływa na powierzchnię. Od tego momentu płynie trapezowym kanałem, przyjmując na wysokości ulicy Rzeszowskiej prawostronnie dopływająca Bałutkę. Poniżej Parku na Zdrowiu Łódka płynie wzdłuż północnej granicy Ogródu Botanicznego, a następnie osiedli Brus i Smulsko. Następnie przepływa przez miasto Konstantynów Łódzki, w granicach którego uchodzi do Neru. Jej koryto jest odkryte, bardzo silnie uregulowane. Wyprostowanie koryta, zniszczenie naturalnych stref roślinności przybrzeżnej i wodnej, znacząco wpływa na zmniejszenie możliwości samooczyszczania się rzeki, która jest obciążana nieoczyszczonymi ściekami bytowo-gospodarczymi. Takie zabiegi powodują również bardzo szybkie odprowadzanie wód powierzchniowych, co przy znikomej możliwości retencjonowania wody w obszarze zlewni powoduje zmniejszanie się zasobów wód gruntowych.

Izrael Kalmanowicz Poznański (ur. 25 sierpnia 1833 w Aleksandrowie Łódzkim, zm. 18 kwietnia 1900 w Łodzi) – przedsiębiorca łódzki pochodzenia żydowskiego. Zaliczany razem z Ludwikiem Geyerem i Karolem Scheiblerem, do trzech łódzkich „królów bawełny”.

Przez Łódź przepływa 18 większych lub mniejszych rzek i strumieni, które otrzymały swoje nazwy. Są to jednak niewielkie cieki, i w centrum miasta w większości płyną ukryte w podziemnych kanałach.

Na cieku rzeki funkcjonowało wiele stawów. Były to sztucznie utworzone stawy młyńskie. Największym z nich był Staw Grobelny. Można powiedzieć, że jego pozostałością są stawy w Parku Helenów. Inne zbiorniki znajdujące się w zlewni Łódki utworzone są w Parku na Zdrowiu oraz na terenie Ogrodu Botanicznego i Zoologicznego. Żaden z nich nie przyjmuje zanieczyszczonych wód rzeki Łódki. W latach ubiegłych powstała koncepcja utworzenia zbiornika zaporowego Brus. Przyjęcie jej do realizacji będzie wymagało zatrzymania dostawy zanieczyszczeń do rzeki oraz odtworzenie możliwości samooczyszczania jej wód. Na skutek przeprowadzonych modyfikacji koryta, odprowadzania ścieków z nielegalnie podłączonych źródeł punktowych, a także przyjmowania ścieków opadowych, spłukujących zanieczyszczenia z obszaru miasta, będzie to zadanie trudne i kosztowne do wykonania. Obserwując jednak rolę rzek, dla obrazu miasta, a także życia i zdrowia mieszkańców, wydaje się, że takie wydatki zwrócą się stosunkowo szybko.

Browar - zakład produkcyjny, w którym wytwarzane jest piwo czyli napój powstały z brzeczki piwnej z dodatkiem chmielu poddanej fermentacji alkoholowej przy użyciu drożdży.

Ortofotomapa, fotomapa, mapa fotograficzna – mapa, której treść przedstawiona jest obrazem fotograficznym (zwykle zdjęcia lotnicze lub satelitarne powierzchni ziemskiej) przetworzonym metodą różniczkową oraz przedstawiona w nawiązaniu do układu współrzędnych przyjętego odwzorowania kartograficznego, inaczej zespół przetworzonych zdjęć lotniczych, dopasowanych do jednolitej skali i wpasowanych na punkty osnowy geodezyjnej.

Najbardziej szczegółowy opis rzeki pochodzi z 1860. Przeciętna głębokość wynosiła tylko 30 cm, a szerokość nie przekraczała 2 metrów. Rzeka była mała, ale kapryśna – często wylewała. Stały nad nią młyny: Grobelny w rejonie Starej Wsi oraz młyn Mania.

Łódka tylko w pierwszym okresie tworzenia Łodzi włókienniczej pełniła funkcje przemysłowe zasilając w wodę: farbiarnię Saengera od 1823, a później mydlarnię, rzeźnię i browar w rejonie Starego Miasta; młyn Mania, który przebudowano na folusz, a następnie syn Gustawa Zacherta, Maurycy, wybudował tu przędzalnię wełny.

Rzeka – naturalny, powierzchniowy ciek wodny płynący w wyżłobionym przez erozję rzeczną korycie, okresowo zalewający dolinę rzeczną. W Polsce przyjmuje się, że rzekę stanowi ciek wodny o powierzchni dorzecza powyżej 100 km².

Ner, rzeka w środkowej Polsce, na Wysoczyźnie Łaskiej i w Kotlinie Kolskiej, prawy dopływ środkowej Warty. W dolnym odcinku pradolinnym dawniej zabagnione dno doliny jest obecnie uregulowane i użytkowane pod łąki. Maksymalna rozpiętość wahań stanów wody w dolnym biegu - 3,5 m. Mocno zanieczyszczona.

Po 25 latach, w 1859 Abraham Prussak zbudował przy ulicy Kościelnej w rejonie cieku Łódki – przędzalnię wełny. Później dołączyli do niego: Robert Biedermann – fabryka bawełny (ul. Widzewska 2 i 3 oraz Smugowa 11), Karol Anstadt – browar (ul. Średnia), Izrael Poznański – fabryka bawełny (ul. Ogrodowa).

Dział wód (dział wodny, rzadziej wododział) - umowna linia rozgraniczająca sąsiednie zlewnie lub dorzecza; dla wód powierzchniowych wyznacza się go na podstawie analizy ukształtowania terenu, a dla wód podziemnych w drodze rozpoznania wysokości zalegania zwierciadła wód podziemnych i układu utworów geologicznych.

Bałutka – rzeka na terenie Łodzi, na początku swojego biegu będąca dzisiaj kanałem odprowadzającym wody opadowe z przelewów burzowych, m.in. z osiedla im. Władysława Reymonta na Teofilowie. Od al. Włókniarzy aż do ujścia do rzeki Łódka płynie jako uregulowana rzeka.

W 1933 wyregulowano rzekę dla potrzeb miejskich i kanalizacyjnych.

Zobacz też

rzeki w Łodzi

Przypisy

Ryszard Bonisławski. Rzeka Łódka. „Z biegiem łódzkich rzek”, 2008. UM Łodzi.
Oficjalna Internetowa Mapa Łodzi tworzona przez Dział Systemu Informacji o Terenie Miejskiego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Łodzi ukazuje początek rzeki ok. 1,5 km na północ od ul. Brzezińskiej, w pobliżu ulic Moskuliki i Zjazdowej, nieopodal działu wodnego I rzędu (w tym wariancie rzeka w ogóle nie przecina się z ul. Brzezińską). Jednak ta sama mapa w układzie działek pomiędzy ul. Beskidzką i Zjazdową ukazuje szeroki na kilka metrów ciąg (zgadzający się z widocznym w ortofotomapie obniżeniem terenu) prowadzący w kierunku południowym - ku ulicy Brzezińskiej. Niejednolitość w określeniu źródeł wiąże się z tym, że gdy do jednego niewielkiego cieku wpływa inny o zbliżonych rozmiarach, trudnym jest stwierdzenie, który z tych cieków jest głównym. A w przypadku (jak tutaj), gdy cieki te są tylko okresowo wypełnione wodą, sytuacja jest jeszcze bardziej skomplikowana.