Łamanie chleba - Polski Serwis Naukowy

Chrystus łamiący chleb (obraz Piera Leona Ghezziego, XVII-XVIII w.)

Łamanie chleba – element liturgii eucharystycznej. W czasach apostolskich termin ten odnosił się do dzisiejszej liturgii Mszy Świętej, jednak wraz z upływem czasu zakres znaczenia tego pojęcia uległ zawężeniu.

Hostia (łac. hostia: ofiara) – niekwaszony (przaśny) chleb, okrągły opłatek z mąki pszennej, nierzadko ozdabiany krzyżem lub motywami religijnymi, używany przy sprawowaniu Mszy Świętej.

Syn Boży (Syn Boga, Słowo Boże, Logos) – w większości wyznań chrześcijańskich druga Osoba Trójcy Świętej zrodzona przez Boga Ojca. W wyznaniach antytrynitarskich uznawany jako Syn Boga, ale Mu nierówny i niedzielący z Bogiem Ojcem jednej natury.

Historia

Według tradycji chrześcijańskiej obrzęd ten został ustanowiony przez Jezusa Chrystusa podczas Ostatniej Wieczerzy, gdy "wziął on chleb, odmówiwszy dziękczynienie połamał go i podał mówiąc: To jest Ciało moje, które za was będzie wydane: to czyńcie na moją pamiątkę!" (Łk 22,19). Od tamtej pory zwyczaj łamania chleba, zgodnie z zaleceniami Syna Bożego, stał się niezwykle ważny dla pierwszych chrześcijan. Według św. Justyna, męczennika z II w, który opisując Eucharystię, opisuje również obrzęd łamania chleba:

Święty Justyn, łac. Justinus philosophus, znany również jako Justyn Męczennik lub Justyn Wielki, ur. we Flawii Neapolis w Palestynie ok. 100, religię chrześcijańską przyjął ok. 130, zmarł (ścięty mieczem) w Rzymie ok. 165 r. (między 163 a 167).

Ostatnia Wieczerza – wieczerza paschalna Jezusa z apostołami, która odbyła się w przeddzień jego śmierci w sali zwanej Wieczernikiem. Podczas Ostatniej Wieczerzy Jezus ustanowił sakrament Eucharystii (Wieczerzy Pańskiej) oraz kapłaństwa.

"Po zakończeniu modlitw przekazujemy sobie nawzajem pocałunek pokoju. Z kolei bracia przynoszą przewodniczącemu chleb i kielich napełniony wodą zmieszaną z winem. Przewodniczący bierze je, wielbi Ojca wszechrzeczy przez imię Syna i Ducha Świętego oraz składa długie dziękczynienie (po grecku: eucharistian) za dary, jakich nam Bóg raczył udzielić. Modlitwy oraz dziękczynienie przewodniczącego kończy cały lud odpowiadając: Amen. Gdy przewodniczący zakończył dziękczynienie i cały lud odpowiedział, wtedy tak zwani u nas diakoni rodzielają obecnym Eucharystię, czyli Chleb oraz Wino z wodą, nad którymi odprawiano modlitwy dziękczynne, a nieobecnym zanoszą ją do domów".

Zwyczaj ten z jednej strony ma charakter praktyczny, a z drugiej strony również symboliczny, ponieważ łączy wiernych przy wspólnym posiłku, który był niezwykle ważny w tradycji żydowskiej. Syn Boży błogosławiąc i rozdając chleb, jako gospodarz, zapraszał swoich uczniów do wspólnoty. Po jego śmierci tradycję tę rozpowszechniali pierwsi chrześcijanie, którzy "spożywając jeden Chleb Chrystusa wchodzą z Nim we wspólnotę i tworzą w Nim jedno ciało".

Jezus Chrystus (z , zdaniem historyków prawdopodobnie , zm. ok. 30–33 n.e. w Jerozolimie), Jezus z Nazaretu — centralna postać chrześcijaństwa. Według chrześcijan założyciel Kościoła, Syn Boży i Zbawiciel.

Postacie eucharystyczne, Eucharystia – według doktryny Kościołów chrześcijańskich, Ciało i Krew Chrystusa, ukryte pod przymiotami chleba i wina. W zależności od konfesji, w danym Kościele może panować przekonanie o transsubstancjacji, konsubstancjacji, lub też sposób dokonania tej przemiany nie jest zdogmatyzowany.

W starożytności do tego obrzędu używano dużego chleba. Diakoni i akolici rozkładali białe płótno, aby okruchy chleba łamanego przez koncelebransów nie spadły na podłogę. Wraz z upływem czasu, na przełomie IX i X wieku, podczas Eucharystii najpierw zaczęto używać kwaszonego chleba, a później małych hostii, w związku z czym obrzęd ten stał się raczej symboliczny . Od II Soboru Watykańskiego kapłan łamie na 3 części tylko dużą hostię. Pierwszą z nich łączy z winem konsekrowanym w kielichu, drugą spożywa, a trzecią pozostawia na wiatyk lub komunię dla chorych. Duża połamana hostia może być również podawana podczas Komunii świętej.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Eucharystia, Wieczerza Pańska, Sakrament Ołtarza, Komunia Święta, Najświętszy Sakrament, z greckiego εὐχαριστία (eucharistía), czyli "dziękczynienie". Termin "komunia" pochodzi od łacińskiego communio (wspólnota) na pamiątkę ostatniego posiłku Chrystusa i przywołują "ucztę zaślubin Baranka" zapowiedzianą w Apokalipsie.

Znaczenie

Współczesne łamanie chleba (łac. Fractio panis)

Współcześnie łamanie chleba ma z jednej strony znaczenie funkcjonalne, ponieważ umożliwia przygotowanie odpowiedniej ilości hostii do rozdzielenia podczas Komunii świętej, a z drugiej symbolizuje pewną wspólnotę Eucharystyczną, która pożywia się przy wspólnym stole, którą łączą podobne wartości i przede wszystkim wspólna wiara.

Akolita – termin ten pochodzi od greckiego słowa "akólouthos" - "towarzyszący, idący za kimś", czy też czasownika "akóloutheo" - "iść za kimś, naśladować, towarzyszyć". W Katolickich Kościołach Wschodnich i niektórych zgromadzeniach w kościele łacińskim osoba posiadająca najwyższy stopień święceń niższych. (przed subdiakonatem). Akolitą, podobnie jak i lektorem ustanowionym obrzędem może zostać tylko mężczyzna. Akolita jest często mylony z ceroferariuszem (ministrantem światła) przez nazwę świec: akolitki.

Diakonat (gr. diakonos, διάκονος - sługa) – pierwszy z trzech stopni święceń wyższych w wielu Kościołach i Wspólnotach chrześcijańskich.

Zobacz też

Postacie eucharystyczne

Cud eucharystyczny

Przypisy

Św. Justyn, Apologiae, 1, 65; tekst w nawiasie z nr. 67.
Katechizm Kościoła Katolickiego, 1329.
ks. Andrzej Orczykowski SChr "O chlebie i winie do Eucharystii"
Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, Instrukcja Redemptionis Sacramentum

Bibliografia

Jan Paweł II, Encyklika Ecclesia de Eucharystia
Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów: Struktura mszy świętej oraz jej elementy i części (pol.). W: Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego z trzeciego wydania Mszału Rzymskiego, Rzym 2002 [on-line]. KKBiDS, 6 listopada 2003. [dostęp 2012-03-12].