Łaska - Polski Serwis Naukowy

Łaska (gr. χαρις, charis, łac. gratia) - w teologii rozumiana jako dar udzielany człowiekowi przez Boga, a którego przyznanie nie jest związane z żadną zasługą. Łaska może dotyczyć życia duchowego lub materialnego. Może być niezbędna do osiągnięcia niektórych celów religijnych.

W języku potocznym przez łaskę rozumie się wyświadczenie komuś przysługi, dobry czyn, którego nie miało się obowiązku spełnić.

Patrystyka (łac. patristica, od gr. πατήρ) – nauka starożytnych i wczesnośredniowiecznych Ojców Kościoła (Patres), także dział teologii zajmujący się ich nauczaniem, jako pewną całością. Patrystyka jest ściśle powiązana z dogmatyką (a konkretnie z historią dogmatów), odnoszącą się do jej okresu starożytnego. W tejże gałęzi teologicznej do norm nauki wiary należy tzw. consensus patrum, czyli jednomyślność Ojców Kościoła w sferze moralności.
Teologia (gr. θεος, theos, "Bóg", + λογος, logos, "nauka") dyscyplina zajmująca się badaniem natury boskiej oraz stosunkami, jakie zachodzą pomiędzy istotą boską a światem, ze szczególnym uwzględnieniem relacji między istotą boską a ludźmi. Etymologicznie teologia oznacza naukę (racjonalny dyskurs) dotyczącą Boga.

Teologia katolicka

Augustyn z Hippony – jeden z czołowych teoretyków doktryny o Łasce

Dział teologii dogmatycznej, którego przedmiotem jest łaska nazywa się charytologią.

Pojęcia ogólne

Łaska jest uczestnictwem w wewnętrznym życiu Trójcy Świętej. Jest darem danym darmo z inicjatywy Boga. Ma charakter nadprzyrodzony. Przerasta rozum, siłę i wolę człowieka. Przez łaskę Bóg się objawia i udziela. Łaska oczyszcza z grzechu i uświęca. Łaska wspomaga powołanie i usprawiedliwia.

Łaska może być habitualna, czyli być trwałym uzdolnieniem do życia zgodnie z powołaniem, albo może być aktualna, czyli być darem interwencyjnym wspierającym nawrócenie lub uświęcenie.

Jansenizm – ruch teologiczno-duchowy zapoczątkowany przez biskupa Ypres, Kornela Ottona Jansena (1585-1638), którego dzieło Augustinus stało się podstawą tej nauki. Rozwój jansenizmu przypadł na przełom XVII i XVIII wieku. Zyskał on znaczne uznanie we Francji i w Niderlandach stając się przyczyną kryzysu Kościoła katolickiego w tych państwach.
Jezuici (pełna nazwa: Towarzystwo Jezusowe ) – męski papieski . Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła rzymskokatolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, .

Przez sam chrzest człowiekowi udzielona jest łaska uświęcająca, która jest darem habitualnym, to znaczy takim, który w sposób trwały uzdalnia człowieka do świętości i życia mocą Bożej miłości.

W sakramentach Bóg udziela łaski sakramentalnej, czyli daru związanego z charakterem sakramentu.

Charyzmaty, jak też wszystkie inne uzdolnienia, są łaskami szczególnymi.

List do Hebrajczyków [Hbr], List do Żydów [Żyd] - jeden z listów Nowego Testamentu przypisywany początkowo Pawłowi z Tarsu, ale także innym autorom (w tekście nie ma wzmianki o autorstwie). Od drugiego wieku historycy kwestionowali autorstwo Pawła. Teraz prawie wszyscy je odrzucają, dwie podstawowe przyczyny to:
Miłosierdzie to aktywna forma współczucia, wyrażająca się w konkretnym działaniu, polegającym na bezinteresownej pomocy. Samo współczucie nie przekładające się na działanie miłosierdziem jeszcze nie jest. Termin ten wywodzi się z Biblii

Problem łaski i wolności

Łaska nie stoi w sprzeczności z wolnością i wolną wolą człowieka. Łaska jako wolny dar Boga domaga się wolnej odpowiedzi człowieka. Łaska uprzedza ludzkie czyny, ale nie pozbawia człowieka wolnej woli. Dla Boga czas jest trwającą aktualnością, dlatego choć ustanowił wybranych w swojej decyzji uwzględnił wolność człowieka. Człowiek jest wolny w swych czynach. Bóg jest natomiast wolny w udzielaniu darów, do których należy życie nadprzyrodzone i zbawienie, które jest aktem miłosierdzia.

Rozum – zdolność do operowania pojęciami abstrakcyjnymi lub zdolność analitycznego myślenia i wyciągania wniosków z przetworzonych danych. Używanie zdobytych doświadczeń do radzenia sobie w sytuacjach życiowych.
Jan Hus (ur. 1370 w Husincu, spalony na stosie 6 lipca 1415 w Konstancji) – czeski reformator religijny i bohater narodowy, twórca ruchu religijnego husytyzmu, profesor Uniwersytetu Praskiego. Działalność Husa była zapowiedzią podobnego wystąpienia Marcina Lutra w sto lat później.

Osobny artykuł: Łaska skuteczna.

Historia sporów i doktryny

Spory, które toczyły się w Kościele katolickim na temat łaski, dotyczyły przede wszystkim zależności pomiędzy łaską a wolną wolą człowieka. (Przedstawione dokumenty nauczania Kościoła należą do najważniejszych wypowiedzi doktrynalnych).

Kontrowersja Pelagiańska, w której Pelagiusz wystąpił przeciw doktrynie łaski Augustyna. Pelagiusz twierdził, że człowiek ma swój los w swoim własnym ręku. Od postawy danej osoby zależy przezwyciężenie grzechu. W 418 r. papież Zozym listem zwanym Tractoria zatwierdził kanony XVI Synodu w Kartaginie potępiające tezy pelagiańskie.

Indiculus (440) – (prawdopodobny autor: papież Leon I) – systematyzuje dotychczasowe nauczanie Kościoła.

Lacidus kontra Faustus – Lacidus powołując się na Augustyna głosił predestynacjonizm, Faustus – przeciwnie, semipelagianizm.

Wyznanie wiary Lacidusa (473) – dokument prywatny, ale znaczący historycznie.

II Synod w Orange(Concilium Arausicanum (łac.)) (3 lipca 529) – dyskusja sprowokowana przez Faustusa znalazła odpowiedź w kanonach synodu (redakcji Cezarego z Arles i papieża Feliksa IV), które potwierdzają umiarkowaną naukę Augustyna.

III Synod w Valence (855) – odrzuca naukę Jana Szkota Eriugeny, który głosił predestynację.

Piotr Abelard – chciał przy pomocy logiki wyjaśnić zależność woli i łaski. Jego twierdzenia odrzucił w 1140 Synod w Sens.

XV Sobór w Vienne (1311-1312) odrzuca naukę begardów twierdzących, że drogą jedynie kontemplacji można osiągnąć jedność z Bogiem.

In agro dominico Jan XXII (1329) – przeciw Mistrzowi Eckhartowi głoszącemu możliwość samodoskonalenia, aż do jedności z Bogiem (panteizm).

Jan Wiclif i Jan Hus – głosili ścisłą predestynację. Potępieni przez XV Sobór w Konstancji (1414-1418).

Exsurge Domine Leon X (1520) – uznanie za heretyckie in globo 41 zdań z dzieł Marcina Lutra.

XIX Sobór trydencki – dwa dokumenty Dekret o grzechu pierworodnym (1546) i Dekret o usprawiedliwieniu (1547) – systematyzują doktrynę o grzechu pierworodnym, o zbawczym dziele Chrystusa i o łasce.

Michał de Bay (Bajus) – uznawał, że człowiek nie posiada wolności. Pius V w Ex omnibus affilitionibus (1567) odrzucił prawowierność twierdzeń.

De auxiliis – wielki spór między jezuitami (moliniści) i dominikanami (tomiści) o skuteczność łaski. W 1607 Paweł V nie rozwiązawszy sporu wprowadził zakaz dyskusji na ten temat.

Janseniusz – przypisywał większą rolę łasce niż woli człowieka i uważał, że człowiek nie może oprzeć się łasce. Innocenty X w Cum occasione (1653) potępia 5 zdań z Augustinusa.

Antoni Arnauld i janseniści – próba obrony nauczania Janseniusza. Klemens XI w Unigenitus (1713) odrzuca jansenizm w całości.

Humani generis Pius XII (1950) – przypomina nauczanie soboru trydenckiego o darmowości łaski.

Pius XII, (Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli), (ur. 2 marca 1876 w Rzymie - zm. 9 października 1958 w Castel Gandolfo) – Sługa Boży, papież w okresie od 2 marca 1939 do 9 października 1958.
Bóg lub bóstwo – pojęcie istoty nadprzyrodzonej leżące u podstaw większości wierzeń religijnych. Zajmuje się nim teologia, a także filozofia i jest ono uważane za zagadnienie metafizyczno-egzystencjalne. Ze względu na duże zróżnicowanie rozumienia tego pojęcia, trudno jest o jego jednoznaczną definicję. Jako najbardziej różniące się od siebie, należy wyodrębnić definicje używane przez popularne religie politeistyczne i monoteistyczne, deizm, panteizm oraz panenteizm. Wśród religii monoteistycznych należy wyróżnić monoteizm trynitarny.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)