Łat - Polski Serwis Naukowy

Awers banknotu 20-łatowego Łotewskiego Ministerstwa Finansów z 1935 r.

Rewers banknotu 20-łatowego Łotewskiego Ministerstwa Finansów z 1935 r.

Awers banknotu 50-łatowego Banku Łotwy z 1934 r. z wizerunkiem prezydenta Ulmanisa

Łat (łot.: Lats) – jednostka monetarna używana na Łotwie. Dzieli się na 100 santimów. Kod walutowy wg ISO 4217: LVL.

Euro, ευρώ, евро (znak: €, kod ISO 4217: EUR) – europejska waluta wprowadzona w miejsce walut krajowych. Jest prawnym środkiem płatniczym w 16 państwach tworzących strefę euro w Unii Europejskiej - obejmującym ponad 322,5 mln Europejczyków. Waluta euro używana jest także w 11 krajach i terytoriach nienależących do UE (Watykanie, Monako, San Marino, Andorze, Kosowie, Czarnogórze) oraz we francuskich posiadłościach na Atlantyku i Oceanie Indyjskim oraz w brytyjskich bazach wojskowych na Cyprze.
II Rzesza Niemiecka, niem. Deutsches Reich – oficjalne określenie niemieckiego państwa narodowego założonego w 1871 roku przez polityka Ottona von Bismarcka. Było ono także określane jako Deutsches Kaiserreich (Cesarstwo Niemieckie), a po jego upadku jako Druga Rzesza (Zweites Reich).

Okres 1918-1941

W okresie bezpośrednio po ogłoszeniu niepodległości przez Łotwę (18 listopada 1918) w kraju panował chaos na rynku walutowym spowodowany pogarszającą się sytuacją wojenną, rosnącą inflacją i wieloma innymi czynnikami. W tym okresie na terytorium Łotwy, które nadal znajdowało się pod okupacją niemiecką, a częściowo również i bolszewicką, oficjalną walutą była tzw. ostmarka, czyli pieniądz wprowadzony przez Niemców dla terenów okupowanych na wschodzie (Ober-Ost), obejmujących kraje bałtyckie i północno-wschodnie kresy późniejszej II RP. Oprócz marki okupacyjnej w obiegu krążyły również marki Rzeszy Niemieckiej, kilka rodzajów rubla (m.in. tzw. „kierenki”) oraz pieniądz zastępczy emitowany przez szereg łotewskich miast, m.in. przez Rygę, Lipawę, Mitawę, Windawę. Ponadto w północnej Łotwie w obiegu znajdowały się marki estońskie, a w Mitawie swój pieniądz emitowała także armia generała Bermondta-Awałowa. Jednym z pierwszych zadań stojących przed rządem łotewskim była likwidacja chaosu walutowego i wprowadzenie własnego, narodowego pieniądza, który Łotwa pilnie potrzebowała. W dniu 11 grudnia 1918 r. łotewski minister finansów ustalił oficjalny kurs wymiany znajdujących się w obiegu walut obcych, uznając je tym samym za oficjalny środek płatniczy kraju. 22 marca 1919 r. rząd tymczasowy Republiki Łotewskiej upoważnił ministra finansów do puszczenia w obieg pierwszej serii banknotów łotewskich. Nowa waluta została nazwana rublem łotewskim równym 100 kopiejkom łotewskim. Pomimo wprowadzenia rubla łotewskiego do obiegu, ciągle posługiwano się jeszcze walutami Niemiec i Rosji. Dopiero 18 marca 1920 rubel łotewski został ustanowiony jedynym środkiem płatniczym kraju i pozostał w obiegu do całkowitego wycofania w 1925 r.

Ostmarka (niem.: Mark) – jednostka monetarna wprowadzona do obiegu w 1918 przez niemieckie władze okupacyjne na terenach tzw. Ober-Ost, czyli okupacji niemieckiej Suwalszczyzny, Grodzieńszczyzny, Wileńszczyzny oraz Litwy i Łotwy. W późniejszych miesiącach 1918 weszła do obiegu również w Estonii. Dzieliła się na 100 fenigów.
Zachodnia Armia Ochotnicza (ros. Западная Добровольческая Армия) – związek operacyjny białych działający na obszarze państw bałtyckich podczas wojny domowej w Rosji.

3 sierpnia 1922 r. Rada Ministrów Łotwy zaaprobowała regulacje finansowe kraju, na podstawie których wprowadzono do obiegu walutę narodową łat równy 100 santimom. W tym celu Sejm łotewski powołał do życia w dniu 7 września 1922 r. Bank Łotwy (Latvijas Banka), który otrzymał prawo emitowania banknotów i monet w nowej walucie. Na początku do obiegu wprowadzono prowizoryczny banknot 500-rublowy z nadrukiem nowej wartości w łatach (10 łatów). Ogółem w latach 1923-1940 do obiegu wprowadzono banknoty o nominałach:

Łotwa (łot. Latvija, Republika Łotewska – Latvijas Republika) – państwo w Europie Północnej, powstałe po I wojnie światowej, jeden z krajów nadbałtyckich. Członek Unii Europejskiej i NATO.
Kārlis Ulmanis (ur. 4 września 1877 w miejscowości Bērze niedaleko Dobele, zm. 20 września 1942 w radzieckim łagrze w okolicach Krasnowodzka) – łotewski polityk, premier i prezydent Łotwy, dyktator. Był pierwszą łotewską głową państwa w 1918 roku, później piastował tę funkcję w okresie 1936-40. Pełnił także urząd szefa rządu w latach 1918, 1919-21, 1925-26, 1931-32 i 1934-40.

10 łatów (prowizorium, 1922)

20 łatów (1925)

25 łatów (1928, 1938)

50 łatów (1924, 1934)

100 łatów (1923, 1939)

500 łatów (1929).

Banknoty z lat 1924-1938 były drukowane w Wielkiej Brytanii przez Bradbury, Wilkinson & Co. w New Malden oraz przez Thomas de la Rue & Co w Londynie. Zostały one również zaprojektowane przez artystów brytyjskich. Banknoty emitowane do 1924 r. i po 1938 r. były drukowane na Łotwie przez Państwową Drukarnię Papierów Wartościowych (Valsts papīru spiestuvē un naudas kaltuve) i projektowane przez artystów łotewskich: Rihardsa Zariņša i Kārlisa Krauze.

Rubel łotewski (łot.: Latvijas rublis) – jednostka monetarna używana na Łotwie w latach 1919-1922 i 1992-1993. Dzieliła się na 100 kopiejek łotewskich.
Język łotewski (łot. latviešu valoda) – język z grupy języków bałtyckich, którym posługuje się w sumie ok. 1,5 mln osób, głównie na Łotwie.

Poza banknotami Banku Łotwy w obiegu były również banknoty emitowane w walucie łatowej przez łotewskie Ministerstwo Finansów. Projektowali je artyści łotewscy: Rihards Zariņš, Kārlis Krauze i Harijs Gricēvičs. Emitowano następujące banknoty:

5 łatów (1926, 1940)

10 łatów (1925, 1933, 1934, 1937, 1938)

20 łatów (1935, 1936, 1940).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)