Łokieć - miara - Polski Serwis Naukowy

Wzorzec łokcia czeskiego na ratuszu w Litomyšli

Łokieć (niem. Elle, franc. Aune, ang. Ell) – jednostka długości o różnej wartości w zależności od państwa, regionu i epoki historycznej. Tradycyjna miara nawiązująca do średniej długości ręki od stawu łokciowego do końca palca środkowego. Dzielił się najczęściej na 2 stopy albo 24 cale.

Stopa – dawna jednostka miary nawiązująca do przeciętnej długości stopy ludzkiej. W różnych krajach miała inną długość. Zmieniała się także na przestrzeni wieków. Obecnie przez stopę najczęściej rozumie się stopę angielską (foot) = 30,48 cm. Skrót: ft

Problemy - miesięcznik wydawany w latach 1945-1993 przez RSW Prasa-Książka-Ruch w Warszawie, poświęcony popularyzacji różnych dziedzin wiedzy. Organ Towarzystwa Wiedzy Powszechnej. Główne czasopismo popularnonaukowe PRL, skupiające wśród pracowników etatowych i współpracowników oraz w zespole autorskim wybitnych dziennikarzy, popularyzatorów nauki oraz literatów (m. in. Julian Tuwim, Hugo Steinhaus).

W Polsce:

Łokieć chełmiński (w poł. XVI w.) 57,62 cm

Łokieć warszawski albo staropolski (w I Rzeczypospolitej i po rozbiorach do 1819 r.) 59,6 cm

Łokieć lwowski albo galicyjski (w Galicji 1787-1857 r.) 59,6 cm

Łokieć krakowski wiek XIII – 64,66 cm; wiek XIV – 62,5 cm; poł. XVI w. – 58,6 cm; 1836-1857 – 59,6 cm

Łokieć wrocławski (na Śląsku do 1816) 57,6 cm

Łokieć nowopolski (w Królestwie Polskim 1819-1849) 57,6 cm

Łokieć gdański 57,8 cm

Za granicą:

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Systemy miar stosowane na ziemiach polskich – w Polsce stosowano wiele systemów miar. Było to związane z wpływami ośrodków władzy i handlu. Wynikało z konieczności ujednolicenia miar stosowanych do wymiaru podatków i w wymianie towarowej. W późniejszym okresie mnogość systemów była wynikiem ujednolicania miar, narzucanego przez zaborców na terenie zaborów. Jednocześnie trwały starania o powszechne ujednolicenie miar, którego efektem było wprowadzenie jednostek metrycznych.

Łokieć berliński (w Prusach do 1872) 66,7 cm

Łokieć wiedeński (w Austrii do 1876) 77,9 cm

Łokieć hamburski 57,3 cm

Łokieć lubecki 57,7 cm

Łokieć duński 62,7 cm

Łokieć szwedzki 59,4 cm

Turecki długi łokieć (pik halebi) 70,9 cm

W Wielkiej Brytanii stosowany bywał też łokieć (ang. ell) równy 45 calom, tzn. 114,3 cm, a także łokieć szkocki (ok. 37 cali) i flamandzki (27 cali).

Szkocja (ang. Scotland, gael. Alba) – dawniej niezależne królestwo, obecnie część składowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Obejmuje północną część wyspy Wielkiej Brytanii oraz Hebrydy, Orkady i Szetlandy. Od południa graniczy z Anglią. Krajobraz w przeważającej części wyżynny i górski. Klimat umiarkowanie ciepły, wybitnie morski. Na północy Szkocji Góry Kaledońskie i Grampiany, na południu Wyżyna Południowoszkocka. W centrum niewielka Nizina Środkowoszkocka skupiająca większą część ludności.

Cal (ang. inch) – pozaukładowa jednostka miary długości odpowiadająca szerokości kciuka. Jedna z tzw. jednostek imperialnych. W USA ta jednostka miary jest podstawową jednostką miary używaną m.in. w budownictwie, medycynie, policji (np. do pomiaru wzrostu człowieka), mechanice i wielu innych dziedzinach.

Łokieć (nazywany po angielsku cubit) sumeryjski (XX wiek p.n.e.) mierzył 51,72 cm i jest najstarszą znaną standardową jednostką miar. Natomiast łokieć staroegipski, z XXVIII w.p.n.e., wynosił od 52,35 do 52,4 cm.

Przypisy

Encyklopedia PWN (pol.). PWN. [dostęp 2011-04-19].

Bibliografia

M. Kozera, Łokieć jako miara długości w średniowieczu, w: Problemy 2/1988

Zobacz też

miary staropolskie - przegląd historyczny