Łomża - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta w woj. podlaskim. Zapoznaj się również z: hasło o klubie ŁKS, piwie Łomża oraz inne znaczenia.

Łomżyński ratusz

Zabytkowe kamieniczki na Starym Rynku

Panorama meandrującej Narwi w okolicach Łomży

Łomża – miasto na prawach powiatu w północno-wschodniej Polsce, w województwie podlaskim, nad rzeką Narew. Leży na historycznym Mazowszu, na jego największej ziemi – ziemi łomżyńskiej. W latach 1975–1998 stolica województwa łomżyńskiego. Od 1 stycznia 1999 roku siedziba powiatu łomżyńskiego. Od 28 października 1925 jest także stolicą diecezji łomżyńskiej Kościoła rzymskokatolickiego. Łomża to główny ośrodek gospodarczy, edukacyjny i kulturowy ziemi łomżyńskiej oraz trzecie co do wielkości miasto województwa podlaskiego.

Marian Śmiarowski (ur. 2 lipca 1842, zm. 24 grudnia 1907 w Warszawie) — polski prawnik, adwokat przysięgły, łomżyński działacz społeczny. Syn Mateusza i Leokadii z Trojanowskich.
Legionowo – miasto powiatowe w województwie mazowieckim, położone w Kotlinie Warszawskiej, w odległości ok. 22 km na północ od centrum stolicy. Miasto należy do aglomeracji warszawskiej. W latach 1975 – 1998 należało administracyjnie do województwa stołecznego warszawskiego.

Położenie

Łomża jest położona w środkowym biegu Narwi na Nizinie Mazowieckiej na wysokości ok. 125 m n.p.m. w północnej części Międzyrzecza Łomżyńskiego. Miasto leży na wzgórzach morenowych, obejmujących wysoką, lewobrzeżną skarpę pradoliny Narwi.

Podział administracyjny

Łomża składa się z czterech zwyczajowych dzielnic, które dzielą się na 15 osiedli.

Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) to państwowa jednostka organizacyjna działająca na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych ([1] Dz. U. z 2004 r. Nr 210, poz. 2135). Fundusz wypełnia w polskim systemie opieki zdrowotnej funkcję płatnika: ze środków pochodzących z obowiązkowych składek ubezpieczenia zdrowotnego, NFZ finansuje świadczenia zdrowotne udzielane ubezpieczonym i refunduje leki.
Rafał Krajewski ps. Wujaszek, August, Helena (ur. 24 października 1834 w Łempicach Wielkich (obecnie Łępice w gminie Pokrzywnica), zm. 5 sierpnia 1864 w Warszawie) – dyrektor Wydziału Spraw Wewnętrznych w powstaniu styczniowym.

Stare Miasto – najstarsza część miasta, w której znajduje się wiele zabytków architektury oraz dwa parki miejskie. Ma również tu swoje miejsce większość łomżyńskich urzędów oraz stadion ŁKS-u. W skład Starego Miasta wchodzi Starówka, Rembelin, Os. Monte Cassino oraz nowe osiedla powstałe w miejscu wsi Pociejewo, czyli Os. Skarpa i Os. Pociejewo.

Południe – dzielnica, w której znajdują się głównie bloki mieszkalne. Budynki a razem z nimi dzielnica zaczęły powstawać w latach 70., kiedy nastąpił rozwój gospodarczy miasta po nadaniu rangi województwa. Obszar leży na południe od Starego Miasta, stąd też nazwa. Znajdują się tutaj osiedla: Jantar, Górka Zawadzka, Mazowieckie, Konstytucji, Armii Krajowej, Medyk oraz Zawady Przedmieście. Na osiedlu Medyk mieści się Zespolony Szpital Wojewódzki. Dzielnica nadal się rozwija pod względem urbanistycznym.

Łomżyca – niegdyś oddzielna miejscowość. Leży w zachodniej części miasta. Tworzą ją osiedla domków jednorodzinnych (Łomżyca, Nowa Łomżyca, Maria, Narew, Staszica, Słoneczne, Parkowe, Młodych i Skowronki). Dzielnica prężnie się rozwija pod względem urbanistycznym.

Kraska – najmniejsza z czterech łomżyńskich dzielnic. Leży na południe od Łomżycy. Dawniej była miejscowością. Nazwy ulic pochodzą tu najczęściej od nazw ptaków np. ul. Krucza, ul. Pawia, ul. Kolibrowa itp. Znajdują się tu głównie domki jednorodzinne (Os. Kraska) oraz zakłady przemysłowe (Os. Przemysłowe). Na południe od Kraski położona jest wieś Konarzyce.

Warunki naturalne

Łomża położona jest na terenie Zielonych Płuc Polski. W sąsiedztwie miasta znajduje się Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi (na wschód), rezerwat przyrody "Rycerski Kierz" (na zachód) oraz Czerwony Bór (na południe). W pobliżu, ok. 25 km na północny wschód, zlokalizowany jest Biebrzański Park Narodowy, a ok. 20 km na północny zachód Puszcza Kurpiowska. Przez miasto przepływają dwa cieki wodne: rzeka Narew oraz Łomżyczka.

Grodzisko w Łomży (obecnie w Starej Łomży) w wielu publikacjach wiązane z nieistniejącą juz miejscowością Szur. Jest położone na brzegu moreny czołowej, tworzącej skarpę zwaną Górą Królowej Bony. Grodzisko jest pozostałością po wczesnośredniowiecznym grodzie, na który składał się gród właściwy oraz dwa podgrodzia. Na podstawie badań archeologicznych wyróżniono trzy zasadnicze fazy grodu:
Jerzy Wiśniewski (ur. 1 stycznia 1928 w Kołakach Kościelnych, zm. 30 października 1983 w Krakowie) - polski historyk, genealog, badacz dziejów osadnictwa w Polsce.

Klimat

Według Okołowicza, Łomża znajduje się w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego przejściowego, a wg Köppena leży w strefie wilgotnego klimatu kontynentalnego podtypu o ciepłym lecie (Dfb).

Cechy charakterystyczne klimatu Łomży:

średnia temperatura roczna: 7,1 °C

średnia temperatura lipca: 17 °C

średnia temperatura stycznia: -3 °C

średnie roczne opady: ok. 500 mm

średnia wilgotność powietrza: 80-82%

czas zalegania pokrywy śnieżnej: 50-80 dni

okres wegetacyjny: ok. 200 dni

Demografia

Osobny artykuł: Ludność Łomży.

Wykres liczby ludności miasta Łomży od 1939 roku.

Szymon Konarski ps. Janusz Hejbowicz, Janusz Niemrawa (ur. 5 marca 1808 roku we wsi Dobkiszki w pobliżu Sejn – zm. 27 lutego 1839 roku w Wilnie) – polski działacz niepodległościowy, powstaniec listopadowy, członek Młodej Polski i Stowarzyszenia Ludu Polskiego.
Język rosyjski (русский язык, russkij jazyk; dawniej też język wielkoruski) – język należący do grupy oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

Struktura demograficzna mieszkańców Łomża wg danych z 31 grudnia 2007:

31 grudnia 2008 roku miasto Łomża miało 63 304 mieszkańców i plasuje się pod tym względem na 3. miejscu w województwie podlaskim. Na koniec 2007 roku przyrost naturalny był dodatni i wynosił 2,6 na 1000 mieszkańców, saldo migracji wynosiło -376 oraz odnotowano zawarcie 415 małżeństw. Według opracowania GUS "Miasta w liczbach 2007–2008" liczba mieszkańców zwiększyła się o kolejne 270 osób, co jest drugim wynikiem w województwie podlaskim.

Janusz III (ur. zimą 1502 r., zm. w nocy z 9 na 10 marca 1526) – książę mazowiecki, razem z bratem panujący w Czersku, Warszawie, Liwie, Zakroczymiu i Nurze w latach 1503-1524 (do 1518 regencja). Po śmierci brata Stanisława od 1524 samodzielny władca. Ostatni książę mazowiecki z dynastii Piastów.
Jezuici (pełna nazwa: Towarzystwo Jezusowe ) – męski papieski . Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła rzymskokatolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, .

Sąsiednie miejscowości

Do otoczenia Łomży można zaliczyć zarówno miejscowości położone w najbliższym sąsiedztwie, jak również te, które są w znacznym oddaleniu, ale połączone z Łomżą szlakami komunikacyjnymi. Na północ od Łomży znajdują się takie miejscowości jak Kolno (31 km), Pisz (59 km), Grajewo (62 km), Ełk (85 km), Augustów (104 km), zaś na wschód znajduje się stolica województwa Białystok (81 km). Na południe od miasta znajdują się miasta Zambrów (26 km) i Ostrów Mazowiecka (46 km), natomiast na zachód od Łomży położona jest Ostrołęka (36 km).

Język litewski (lietuvių kalba) - język z zespołu wschodniobałtyckiego języków bałtyckich, którym posługuje się ok. 5 mln osób. Oprócz Litwy językiem tym posługują się Litwini zamieszkujący na zachodzie Białorusi i północno-wschodniej Polsce (Suwalszczyzna), a także w Rosji, Łotwie oraz emigranci w USA, Kanadzie, Australii, Niemczech. Jest językiem urzędowym Litwy.
Ratusz (niem. Rathaus, dosł. dom rady) – reprezentacyjny budynek użyteczności publicznej, zwykle tradycyjna siedziba samorządowych władz miejskich. Ratusz budowano najczęściej na planie prostokąta i nadawano mu formę monumentalną.

Historia

Stary Rynek w Łomży (1912)

Herb miasta z XVI wieku

Nazwa miasta

Geneza nazwy Łomża nie jest jednoznaczna. Zygmunt Gloger pisze m.in. że: "Ludzie mieszkający w lasach i żyjący z myślistwa, pasterstwa i rybołówstwa nie mieli potrzeby budowania zamków, bo przyrodzoną i najbezpieczniejszą ich warownią były zawalone łomami starych drzew gąszcze leśne". Natomiast według prof. Karola Zierhoffera nazwa (Łomża) oznaczała przypuszczalnie miejsce, gdzie był jakiś łom, jakieś pokruszone bloki kamienne bądź połamane przez wiatr drzewa. Nazwa miasta jest topograficzna, urobiona za pomocą przyrostka "ża" od tego samego rdzenia, co staropolskie łomić, łomać. Podobnie uformowana jest nazwa miasta Iłża.

Prawo chełmińskie niem. Kulmer Recht, łac. Jus Culmense vetus – odmiana prawa magdeburskiego powstała około 1233 w Chełmnie i Toruniu, używana głównie na Pomorzu, Prusach, Mazowszu, Warmii i Podlasiu. Na skutek zarządzenia Kazimierza Jagiellończyka od 1476 obowiązywało wszystkich mieszkańców Prus Królewskich (także szlachtę). Najstarsze dokumenty to Kulmer Handfeste Hermanna von Salza z 1232 i Alte Kulm z XIV wieku. Nigdy nie uzgodniono oficjalnej kodyfikacji. W praktyce stosowano głównie wydane drukiem projekty kodyfikacji z lat 1566, 1580 oraz 1594.
Łyse – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie ostrołęckim, w gminie Łyse, przy drodze 645 pomiędzy Myszyńcem a Nowogrodem.

Nazwa Łomża występuje również w innych językach pod zmienionymi formami: łac. Lompza, niem. Lomscha, jid. Lomsza, rus. Ломжа, lit. Lomža. Jest to związane m.in. z wielonarodowościową strukturą etniczną miasta na przestrzeni dziejów i kontaktami handlowymi prowadzonymi przez mieszkańców miasta.

Kalendarium historii Łomży

Osobny artykuł: Historia Łomży.

IX/X w. – pierwotna lokalizacja grodu na nadnarwiańskiej skarpie oddalonej o 5 km od dzisiejszego centrum

ok. 1000 – założenie pierwszej parafii na wschodnim Mazowszu przez świętego Brunona z Kwerfurtu na Wzgórzu Świętego Wawrzyńca

koniec XIV w. – ponowna lokacja Łomży w dogodniejszym miejscu

XIV/XV w. – budowa dworu w Łomży

1392 – powstanie na Popowej Górze kościoła pw. NMP i św. Rozesłańców

1400 – nadanie wójtostwa Janowi Białkowi

1410 – przeniesienie parafii ze Starej Łomży do Łomży

15 czerwca 1418 – nadanie Łomży prawa miejskiego chełmińskiego przez księcia Janusza I

XV/XVI w. – intensywny rozwój miasta; Łomża najważniejszym miastem Mazowsza po Warszawie i Płocku

1504-1525 – budowa łomżyńskiej fary z inicjatywy mieszczan i proboszcza Jana Wojsławskiego, przy wsparciu księżnej Anny Mazowieckiej

1526 – Łomża miastem królewskim i stolicą mazowieckiej ziemi łomżyńskiej

1612-1614 – przybycie jezuitów i założenie Kolegium Łomżyńskiego

XVII-XVIII w. – upadek świetności miasta po wojnach szwedzkich i klęskach żywiołowych

1770-1798 – budowa kościoła i klasztoru OO. Kapucynów

1794 – przybycie do Łomży Prusaków

1815 – Łomża stolicą departamentu łomżyńskiego w księstwie warszawskim

1816 – Łomża stolicą obwodu łomżyńskiego w województwie augustowskim

1823 – budowa ratusza

1837 – Łomża stolicą guberni augustowskiej

1867 – Łomża stolicą guberni łomżyńskiej

1905 – strajk szkolny w gimnazjum męskim i żeńskim w Łomży

1918 – wyzwolenie Łomży

1920 – obrona miasta przed III Korpusem Jazdy

1925 – powstanie diecezji łomżyńskiej

1939-1945 – aktywne uczestnictwo Łomżan w II wojnie światowej

1946-1975 – odbudowa najstarszej części miasta

1975 – Łomża stolicą województwa łomżyńskiego

1991 – wizyta w mieście papieża Jana Pawła II

1999 – Łomża siedzibą powiatu grodzkiego i stolicą powiatu ziemskiego

Architektura

Układ urbanistyczny

Układ urbanistyczny Starego Miasta przedstawia założenia średniowieczne, gdyż charakteryzuje się prostokątnym układem ulic i bloków zabudowy. Mimo działań wojennych prowadzonych w mieście, układ ten jest zachowany po dziś dzień i widoczny w granicach ulic Dwornej, Krótkiej, Krzywe Koło i Szkolnej. Historyczny układ przestrzenny miasta został uznany za zabytek urbanistyki decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Białymstoku. Ochroną konserwatorską został objęty obszar w granicach ulic: Zamiejskiej, Zjazdu, rzeki Narew oraz ulic Sikorskiego, Polowej, 3 Maja i Wiejskiej. W granicach administracyjnych miasta znajdują się również historyczne place targowe, tj. Stary i Nowy Rynek, Plac Niepodległości oraz dawny Rynek Wołowy.

FM (ang. Frequency Modulation) – modulacja częstotliwości, czyli kodowanie informacji w fali nośnej przez zmiany jej chwilowej częstotliwości, w zależności od sygnału wejściowego.
Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej (TPZŁ) – stowarzyszenie powstałe 11 listopada 1958 roku w wyniku połączenia Akademickiego Koła Łomżan (zał. 8 marca 1916 r. w Warszawie) oraz Stowarzyszenia Wychowanków Szkół Średnich Ziemi Łomżyńskiej (zał. 24 października 1937 r.). Towarzystwo stawia sobie za zadanie promowanie walorów ziemi łomżyńskiej oraz samego miasta Łomży.

Zabytki

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Łomżyńskie zabytki

Katedra Łomżyńska

Zespół klasztorny SS. Benedyktynek

Budynek Poczty Głównej

Ulica Farna, główny deptak-wizytówka miasta

Zabytkowa wieża ciśnień

Osobny artykuł: Zabytki Łomży.

Sakralne

Katedra św. Michała, późnogotycka. Budowę rozpoczęto prawdopodobnie w 1504 roku, a nawę ukończono w 1526 r., ul. Dworna

Kościół i klasztor OO. Kapucynów, barok toskański. Wzniesiony 1770–1798 na skarpie nad Narwią (tzw. Popowa Góra). W bocznej kaplicy współczesny obraz przedstawiający bł. o. Honorata Koźmińskiego, kapucyna. W pomieszczeniu przy bocznym wejściu co roku w okresie Bożego Narodzenia uruchamiana jest ruchoma szopka, ul. Krzywe Koło. W tym miejscu znajdował się pierwszy gotycki kościół parafialny w Łomży.

Zespół klasztorny SS. Benedyktynek, ul. Dworna.

Pałac Biskupi z 1925 r. w stylu neoklasycystycznym, ul. Sadowa. Obok Plebania z XVIII w.

Kościół Wniebowzięcia NMP z 1877 r. Styl bizantyjski. Dawna cerkiew garnizonowa. Do dziś zachował formy architektoniczne typowe dla cerkwi prawosławnych, Pl. Jana Pawła II

Gmach Wyższego Seminarium Duchownego z 1866 r., Pl. Jana Pawła II

Cmentarz Katedralny w Łomży z XVIII w. Jeden z najstarszych na Mazowszu. Obejmuje zespół cmentarzy (rzymskokatolicki, ewangelicko-augsburski, prawosławny), ul. Kopernika

Kaplica rodziny Śmiarowskich (1838)

Dom Pogrzebowy (1853)

Brama w stylu neogotyckim (1879)

Kaplica ewangelicka w stylu klasycystycznym (XIX w.)

Cmentarz żydowski (stary) – z XIX-wiecznymi macewami wykonanymi z głazów narzutowych. Jeden z nielicznych tego typu w Europie, ul. Rybaki

Cmentarz żydowski (nowy) z zachowanym domem pogrzebowym, ul. Wąska

Dom Pastora z XIX w., ul. Krzywe Koło

Stary Rynek

Ratusz – klasycystyczny. Wzniesiony w latach 1822–1823. W ścianie tablica upamiętniająca nadanie praw miejskich. Obok nowy ratusz oddany do użytku w 1998 r. projektu Jerzego Ullmana z Białegostoku.

Kamieniczki z arkadami – pseudobarokowe. W większości odbudowane po II wojnie światowej, proj. Urszuli i Adolfa Ciborowskich

Hala targowa z 1928 r.

Ulica Dworna

Kasa Przemysłowców Łomżyńskich (ob. Sąd Okręgowy) – neobarokowy z 1909 r.

Siedziba Kredyt Banku – 1888. Fasada siedmioosiowa. Przed budynkiem popiersie Bogdana Winiarskiego – prezesa Banku Narodowego w Londynie.

Kasa Oszczędności (ob. Bank Gospodarki Żywnościowej) z końca XIX w. Dyrektorem był w niej Roman Bielicki, ojciec Hanki Bielickiej.

Gmach Muzeum Północno-Mazowieckiego – przełom XVIII/XIX w.

Ulica Sienkiewicza

Kamienica rodziny Śledziewskich

Tablica upamiętniająca śmierć Leona Kaliwody

Pozostałe zabytki

Budynek I LO z 1914 r., ul. Bernatowicza 4. Według projektu Feliksa Nowickiego,

Szkoła z 1906 r. (ob. II LO) projektu Feliksa Nowickiego, pl. Kościuszki 3

Poczta z 1843 r., pl. Pocztowy 1. Od początku istnienia nie zmienił swojej funkcji.

Więzienie Gubernialne z 1892 r. (ob. Szkoła Muzyczna), Al. Legionów 36

Dom Ludowy z 1905 r. (ob. Szkoła Drzewna), Al. Legionów 9; obok Park Ludowy

Dom Pomocy Społecznej z 1882 r. (dawniej Dom Starców), ul. Polowa 39. Neorenesansowy.

Ulica Farna – Deptak-wizytówka miasta

Zabytki nieistniejące

Kościół Jezuitów pw. św. Stanisława Kostki z lat 1621–1732 w stylu barokowym. W 1630 roku pochowano w nim wojewodę Adama Kossobudzkiego. W XVIII wieku objęli go pijarzy, a w XIX wieku ewangelicy. W nim w 1899 r. Józef Piłsudski przeszedł na ewangelizm. Zniszczony w 1944 roku przez wojska niemieckie. Znajdował się przy ul. Rządowej.

Kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca i św. Katarzyny na Popowej Górze. Zbudowany przed 1392 r. w stylu gotyckim z fundacji biskupa płockiego Andrzeja z Radzymina, w XVI wieku znajdował się w nim nagrobek księcia Janusza III. Przed 1787 rokiem zburzony. Na jego miejscu zbudowano nowy późnobarokowy kościół w latach 1781–1788. Obecnie w tym miejscu znajduje się klasztor Kapucynów.

Stary ratusz z wieżą, znajdujący się pośrodku Rynku. Rozebrany w 1825 r.

Kolegium Pijarów z XVIII wieku, barokowe. Zburzone w 1898 r.

Kościół szpitalny pw. Świętego Ducha z 1 ćw. XVI w., fundacji książąt mazowieckich. Gotycki z cegły. Położony był przy kościele św. Michała. Zburzony przed 1663 rokiem.

Kino Mirage z 1910 r. w stylu eklektycznym

Pomniki

Kamienne schody – wybudowane w 1900. Łączą dwie części ul. Krzywe Koło (wyższą – na skarpie niedaleko Starego Rynku i niską – przy ul. Rybaki w dolinie rzeki Narew). W parterowym domku przy schodkach mieszkał prymas Stefan Wyszyński.

Brama Napoleona – wejście do domu, w którym podobno zatrzymał się Napoleon prowadząc wojska na Moskwę. Brama znajduje się u szczytu Kamiennych schodów.

Obelisk 33 Pułku Piechoty

Pomnik Bohdana Stefana Winiarskiego

Pomnik Bojownikom Nieznanym Straconym przez Najeźdźców-Rosjan w 1831 r.

Pomnik Bojownikom Za Wolność Ojczyzny

Pomnik Harcerzom Ziemi Łomżyńskiej

Pomnik Jakuba Wagi

Pomnik Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Pomnik – ławeczka Hanki Bielickiej

Pomnik Ofiar Represji Stalinowskich

Pomnik Pamięci Bohaterów Walk o Wolność i Niepodległość Polski oraz Więźniów Politycznych Zamęczonych i Pomordowanych w latach 1939–1956

Pomnik Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej Obwodu Łomżyńskiego

Pomnik poświęcony Ojcu Św. Janowi Pawłowi II

Pomnik poświęcony Tadeuszowi Kościuszce

Pomnik Stacha Konwy

Pomnik Zygmunta Glogera

Tablica ufundowana w "Hołdzie patriotom polskim więzionym w tych murach w okresie zaborów, okupacji hitlerowskiej i stalinowskiej" na gmachu dawnego więzienia

Tablica żydowska

Pomniki przyrody

W mieście znajduje się 12 pomników przyrody wpisanych do rejestru Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody. Głównie są to pojedyncze drzewa wiekowe, które znajdują się na terenie parków miejskich:

Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów – stowarzyszenie powstałe 4 września 1974 roku, natomiast oficjalne rozpoczęcie działalności nastąpiło rok później. Do głównych celów towarzystwa należą wspieranie i prowadzenie badań naukowych dotyczących głównie ziemi łomżyńskiej oraz inwentaryzacja materiałów naukowych omawiających region, jego odrębność kulturową i językową.
Olsztyn (niem. Allenstein ?/i, dawniej hist. pol. Holstin, łac. Holsten, prus. Alnāsteini) – największe miasto i stolica województwa warmińsko-mazurskiego, powiat grodzki Olsztyn, stolica powiatu ziemskiego olsztyńskiego, archidiecezji warmińskiej, a od 1992 r. metropolii warmińskiej i luterańskiej diecezji mazurskiej. Główny ośrodek gospodarczy, edukacyjny i kulturowy, siedziba władz i najważniejszych instytucji regionu, a także ważny węzeł kolejowy i drogowy. Według danych GUS populacja Olsztyna wynosi 176 457 (stan na 31.12.2009).

Park Jakuba Wagi – założony w 1842. Dawniej Ogród Spacerowy. Między ul. Wojska Polskiego, Glogera, Nowogrodzką i Ogrodową

Park Jana Pawła II – obok Sanktuarium Miłosierdzia Bożego. Między ul. Wyszyńskiego, Zawadzką i Prusa

Park Ludowy – założony w 1905 przy Al. Legionów

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)