Łomnica - Tatry - Polski Serwis Naukowy

Kieżmarski Szczyt, Widły, Łomnica i Durny Szczyt od północy (z Jagnięcego Szczytu)

Łomnica od południowej strony

Łomnica od strony Doliny Kieżmarskiej

Łomnica (słow. Lomnický štít, niem. Lomnitzer Spitze, węg. Lomnici-csúcs) – do ok. 1860 r. uchodzący za najwyższy, po przeprowadzeniu dokładniejszych pomiarów – drugi co do wysokości (2634 m n.p.m.) po Gerlachu (2655 m n.p.m.) szczyt w Tatrach.

Łomnica, również Łomnicki Potok (słow. Skalnatý potok, Lomnica, niem. Steinbach, węg. Kōpatak) – główny ciek wodny Doliny Łomnickiej w słowackich Tatrach Wysokich. Powstaje w górnej części tej doliny zwanej Cmentarzyskiem, następnie opada jego stromym progiem w kierunku Kotliny Lejkowego Stawu, lecz ginie w piargach i jest niewidoczny. Poniżej tej kotliny pojawia się jako niewielki, zanikający strumyk. Dopływa do Łomnickiego Stawu, a następnie z niego wypływa i płynie na południowy wschód. Po dotarciu do Matlar (nieopodal których wpada do niego Huncowski Potok) zmienia nieco kierunek na południowy. W spiskiej wsi Wielka Łomnica wpada do Popradu, jako jego lewy dopływ.

Robert Townson (ur. 1762 w hrabstwie Surrey w Wielkiej Brytanii, zm. 27 czerwca 1827, pochowany w Parramatta) – angielski uczony, lekarz i podróżnik, jeden z pierwszych badaczy Tatr.

Topografia

Położona jest w bocznej grani odchodzącej na południowy wschód od grani głównej w Wyżnim Baranim Zworniku (Vyšná Barania strážnica) w masywie Baranich Rogów (Baranie rohy).

Od Łomnicy odchodzą liczne grzędy i trzy granie w kierunkach:

północno-wschodnim z Widłami i Kieżmarskim Szczytem

południowo-wschodnim ze szczytem Łomnickiej Kopy (Lomnická kopa, 2430 m), Łomnicką Przełęczą (Lomnické sedlo) i Łomnicką Granią (Lomnický hrebeň) opadającą w kierunku Schroniska Zamkovskiego (Zamkovského chata)

północno-zachodnim z Poślednią Turnią, Durnym Szczytem i Baranimi Rogami.

Łomnica góruje nad dolinami:

Pięć Stawów Spiskich (słow. Päť Spišských plies) – grupa pięciu jezior polodowcowych w dolnej części Doliny Pięciu Stawów Spiskich (Kotlina Piatich Spišských plies) w słowackich Tatrach Wysokich. Są to (w nawiasach kolejno nazwa słowacka, wysokość n.p.m., powierzchnia i głębokość):

Durny Szczyt (słow. Pyšný štít, 2621 m n.p.m.) – czwarty co do wysokości szczyt Tatr, znajdujący się w bocznej grani pomiędzy Baranimi Rogami (Baranie rohy) a Łomnicą (Lomnický štít).

Małej Zimnej Wody – odgałęzieniem Doliny Zimnej Wody (Malá Studená dolina) i jej górnym piętrem, Doliną Pięciu Stawów Spiskich

Łomnicką (Skalnatá dolina)

Dziką (Veľká Zmrzlá dolina) i Miedzianą Kotliną (Medená kotlina) – odgałęzienia Doliny Zielonej Kieżmarskiej (Dolina Zeleného plesa), należącej do systemu Doliny Kieżmarskiej (Dolina Kežmarskej Bielej vody).

Po północnej stronie szczytu znajduje się szczątkowy, niewielki lodowiec.

Dolina Pięciu Stawów Spiskich (słow. Kotlina Piatich Spišskych plies) – dolina położona w słowackich Tatrach Wysokich, wznosząca się nad Doliną Małej Zimnej Wody (Malá Studená dolina) i oddzielona od niej ścianą stawiarską.

Łomnicka Przełęcz (słow. Lomnické sedlo, niem. Lomnitzer Sattel, węg. Lomnici-nyereg) – przełęcz położona na wysokości 2189 m n.p.m., pomiędzy Łomnicką Kopą a Wielką Łomnicką Basztą w bocznej grani odchodzącej od Łomnicy na południe. Jest to jedna z najliczniej odwiedzanych przełęczy słowackich Tatr Wysokich, z racji swojej bardzo łatwej dostępności (prowadzi na nią wyciąg krzesełkowy znad Łomnickiego Stawu). Z przełęczy poprowadzony jest stok narciarski, który biegnie zboczem Łomnickiej Grani. Z Łomnickiej Przełęczy można dostać się na Łomnicę, jednak jest to ścieżka nieznakowana, dostępna jedynie z uprawnionym przewodnikiem.

Historia

Od XV wieku była znakiem herbowym Berzeviczych z Wielkiej Łomnicy, uważana była też za symbol Tatr Spiskich. W XVII i XIX wieku, podobnie jak w wielu innych miejscach Tatr prowadzono na Łomnicy prace górnicze (w rejonie Miedzianych Ławek). Pierwsze odnotowane wejścia: Robert Townson z przewodnikiem 1793, Stanisław Staszic 1804; zimą: Theodor Wundt z przewodnikiem Jakobem Horvayem 1891. Do 1870 r. Łomnica była najczęściej odwiedzanym szczytem Tatr Wysokich. Pisarka Jadwiga Łuszczewska przyjechała na Spisz tylko po to, by zobaczyć Łomnicę, prezydent Ludvík Svoboda był na niej kilkanaście razy pieszo. Łomnica odegrała ogromną rolę w dziejach zdobycia Tatr. Stanisław Staszic wyszedł na nią dla przeprowadzenia doświadczeń z magnetyzmem. Maksymilian Nowicki w 1867 pisał: Kto pewny w nogach i wolny od zawrotu głowy, temu łatwo wejść na nią i zejść z niej. Zdobycie jej w 1891 przez niemieckiego alpinistę Theodora Wundta w trudnych warunkach zimowych było ówczesnym rekordem pokonanych trudności. W walkach o zdobycie trudnej zachodniej ściany o wysokości 250-400 m wzięli udział czołowi polscy taternicy. W 1929 przeszedł ją Wiesław Stanisławski, w 1930 inną drogą Wincenty Birkenmajer, o tej drugiej drodze Jan K. Dorawski napisał, że prawdopodobnie niczym już w Tatrach przewyższona być nie może.

Kieżmarski Szczyt (słow. Kežmarský štít) – wysoki, zwornikowy szczyt (2558 m n.p.m.) w bocznej grani słowackich Tatr Wysokich, pomiędzy Widłami (Vidly) i Małym Kieżmarskim Szczytem (Malý Kežmarský štít).

Łomnica Tatrzańska (także: Tatrzańska Łomnica; słow. Tatranská Lomnica, niem. Tatralomnitz, węg. Tátralomnic, 830–900 m n.p.m.) – miejscowość u podnóża Tatr Wysokich na Słowacji, część struktury administracyjnej miasta Wysokie Tatry. Jedna z większych podtatrzańskich osad, położona około 6 km na wschód od Starego Smokowca, u stóp Łomnicy (2632 m n.p.m.). Jeden z ważniejszych ośrodków turystycznych po słowackiej stronie Tatr, słynący z dużej ilości hoteli, pensjonatów, kempingów oraz kolei linowych, wywożących turystów nad Łomnicki Staw (Skalnaté pleso, 1751 m n.p.m.) i samą Łomnicę.

Turystyka

Również obecnie należy do najpopularniejszych szczytów tatrzańskich. Związane jest to ze zbudowaniem w latach 1936–1940 napowietrznej kolejki linowej z Tatrzańskiej Łomnicy. W górnej stacji kolejki umieszczono Instytut Hydrometeorologiczny, w latach 1957–1962 dobudowano obserwatorium astronomiczne „Lomnický štít” (placówki należące do Słowackiej Akademii Nauk). W 1957 umieszczono telewizyjną stację przekaźnikową. Spod Łomnickiej Przełęczy prowadzą w dół narciarskie trasy zjazdowe.

Miedziane Ławki (słow. Medené lávky) – dwa długie i piarżyste zachody na północnych ścianach Kieżmarskiego Szczytu, Wideł i Łomnicy w słowackich Tatrach Wysokich. Znajdują się w Miedzianej Kotlinie, pod nimi znajduje się Miedziany Śnieżnik – nigdy nie topniejący płat śniegu (tzw. śnieżnik). Zaczynają się na Kieżmarskim Szczycie i skośnie wznoszą się do Łomnicy. Nazwa pochodzi stąd, że w XVIII wieku (być może nawet wcześniej) górnicy wydobywali na nich rudy miedzi, poszukiwali także złota. Były to prace finansowane przez kieżmarską rodzinę szewców o nazwisku Fabri (Fabry). Górnicy do tej wyczerpującej i bardzo niebezpiecznej pracy wychodzili wprost z Doliny Dzikiej lub przez Niemiecką Drabinę. Stanisław Staszic, który w 1805 jako jeden z pierwszych turystów zdobył Łomnicę i spędził na niej noc, pisał: ... zastałem tu kilka osób pracujących nad dobywaniem żyły cynobru i miedzi. Praca ta dwa, a najdalej trzy miesiące do roku tylko trwać może. Górnicy tu nocować nie mogą dla wielkiego zimna i dla braku wszelkiego drzewa. Schodzą przeto codziennie z góry na dół, aż do zielonej wody. Penetrowali ten rejon także poszukiwacze skarbów, ich głosy słyszał w 1793 Robert Townson, który jako pierwszy odnotowany turysta wszedł na Łomnicę (prawdopodobnie wcześniej od niego był na niej Jakob Fabri senior, ale brak na to dowodów).

Poślednia Turnia (słow. Posledná veža, niem. Jordánspitze, węg. Jordáncsúcs) – turnia o wysokości ok. 2560 m n.p.m. w słowackich Tatrach Wysokich, w grani bocznej odchodzącej od Wyżniego Baraniego Zwornika. Znajduje się pomiędzy Durnym Szczytem a Łomnicą (dokładniej pomiędzy Zębatą Turnią a Małą Poślednią Turniczką). Od Zębatej Turni oddziela ją Wyżnia Poślednia Przełączka, a od Małej Pośledniej Turniczki – Poślednia Przełączka. Nie prowadzą na nią żadne znakowane szlaki turystyczne, dostępna jest jedynie dla taterników.

Dolna stacja kolejki linowej na Łomnicę znajduje się nad Łomnickim Stawem, osiągalnym pieszo bądź kolejną kolejką z Tatrzańskiej Łomnicy.

Ze szczytu Łomnicy roztacza się bardzo rozległa panorama widokowa. W 1962 r. słowacki znawca Tatr Ivan Bohuš pisał o niej: "Około 300 wyraźniejszych szczytów i turni wystercza z grzbietów tatrzańskich, a gdy się na nie patrzy z drugiego co do wysokości wierzchołka całego pasma – wyglądają jak fale wzburzone wiatrem i nawałnicą."

Kozica, kozica północna (Rupicapra rupicapra) – ssak z rodziny krętorogich (Bovidae), zamieszkujący wysokie góry, takie jak Alpy, Kaukaz, Taurus, Bałkany, Karpaty Wschodnie oraz Tatry. Jeden z dwóch gatunków z rodzaju Rupicapra – drugi to kozica pirenejska, zamieszkujący Pireneje, Apeniny i Góry Kantabryjskie.

Łomnicka Kopa (słow. Lomnická kopa, niem. Lomnitzer Schulter, węg. Lomnici váll) – mało wybitny garb o wysokości ok. 2430 m n.p.m. w słowackiej części Tatr Wysokich. Znajduje się w długiej grani odchodzącej od Łomnicy na południowy wschód. Od Łomnickiego Kopiniaka oddzielona jest Niżnim Łomnickim Karbem, natomiast od Wielkiej Łomnickiej Baszty – Łomnicką Przełęczą.

Trasy piesze prowadzą ze:

Schroniska nad Zielonym Stawem Kieżmarskim

Schroniska Téryego (Téryho chata) w Dolinie Małej Zimnej Wody przy Pięciu Stawach Spiskich

z Doliny Łomnickiej, od Łomnickiego Stawu (Skalnaté pleso).

Wejścia piesze dozwolone są tylko w towarzystwie uprawnionego przewodnika.

Nazwa

Nazwa Łomnicy pochodzi od przepływającego dnem Doliny Łomnickiej Łomnickiego Potoku, zwanego dawniej po prostu Łomnicą (od niego też wzięły się nazwy doliny, Łomnickiego Stawu i miejscowości Wielka Łomnica i innych). Sam potok wziął swą nazwę od dawnego słowa "łomy", oznaczającego bloki kamienne zrzucane z łoskotem przez rwącą wodę. Nazwy "Kamienny Potok", "Kamienny Staw" oraz słowackie Skalnaté pleso, Skalnatý potok są dosłownymi tłumaczeniami spiskoniemieckiej nazwy Steinbach – a ta z kolei wg Witolda Henryka Paryskiego jest kalką wczesnych nazw słowiańskich. Słowacki znawca Tatr Ivan Bohuš pisał zaś, że Steinbach to zniekształcone słowo Steinbock, oznaczające kozicę.

Jagnięcy Szczyt (słow. Jahňací štít, niem. Weißseespitze) – szczyt o wysokości 2230 m n.p.m., najbardziej na północny wschód wysunięty wierzchołek głównej grani Tatr Wysokich (Szalony Wierch znajduje się już w Tatrach Bielskich).

Ivan Bohuš (ur. 27 listopada 1924 r. w Dechtárach) – słowacki historyk regionalny, muzeolog i publicysta, pracownik naukowy słowackiego Tatrzańskiego Parku Narodowego, specjalizujący się w dziejach Tatr i Podtarza.

Przypisy

Astronomical Institute Slovak Academy of Sciences

Bibliografia

Zofia Radwańska-Paryska: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 1995. ISBN 83-7104-009-1.
Józef Nyka: Tatry słowackie. Przewodnik. Wyd. II. Latchorzew: Wyd. Trawers, 1998. ISBN 83-901580-8-6.
Tatry Wysokie słowackie i polskie. Mapa turystyczna 1:25 000. Warszawa: Wyd. Kartograficzne Polkart Anna Siwicka, 2005/06. ISBN 83-87873-26-8.

Łomnicki Staw (błędnie Kamienny Staw, słow. Skalnaté pleso, dawniej Lomnicke pleso, niem. Steinbachsee, węg. Kőpataki-tó) – jezioro polodowcowe (słow. pleso) w słowackich Tatrach Wysokich, położone w Dolinie Łomnickiej, pod południowymi stokami Łomnicy.

Jan Kazimierz Dorawski (ur. 8 lutego 1899 w Krakowie – zm. 16 stycznia 1975 tamże), polski lekarz; wybitny taternik i alpinista, autor wielu nowych dróg wspinaczkowych w Tatrach. Działacz turystyczny, taternicki i narciarski. Autor trzech książek i licznych artykułów w czasopismach taternickich.