Łososiowate - Polski Serwis Naukowy

Łososiowate (Salmonidae) – rodzina ryb łososiokształtnych. Większość gatunków to ryby anadromiczne, spędzające część życia w wodach morskich, tarło odbywają w rzekach i strumieniach, niektóre są słodkowodne. Mają duże znaczenie gospodarcze.

Do łososiowatych zaliczane są łososie, trocie, pstrągi, palie oraz ryby wcześniej wyodrębniane w rodzinie siejowatych (Coregonidae).

Wydawnictwo Wiedza Powszechna w Warszawie - wydawca słowników dwujęzycznych i podręczników do nauki języków obcych, słowników i poradników języka polskiego, podręczników do nauki języka polskiego dla cudzoziemców oraz popularnych rozmówek, a także leksykonów i książek popularnonaukowych z różnych dziedzin.

Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. Tradycyjna maoryska nazwa państwa, Aotearoa, jest najczęściej tłumaczona jako Kraj długiej białej chmury. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonych Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.

Łososiowate były dawniej zaliczane w randze podrzędu Salmonoidei (łososiowce) do ryb śledziokształtnych (Clupeiformes). Są znane ze śladów kopalnych od miocenu.

Zasięg występowania

Półkula północna – wody przybrzeżne i lądowe Ameryki Północnej (po Meksyk), Europy, północnej Afryki (góry Algierii i Maroko) oraz Azji (po Tajwan). Introdukowana w wielu regionach poza naturalnym zasięgiem występowania (m.in. Australia, Nowa Zelandia, jezioro Titicaca w Ameryce Południowej i południowa Afryka).

Rodziny ryb – wykaz obejmuje rodziny ryb kostnoszkieletowych (Osteichthyes) i chrzęstnoszkieletowych (Chondrichthyes), śluzic (Myxini) i minogów (Petromyzontiformes).

Lipieniowate (Thymallinae syn. Thymallidae) – monotypowa podrodzina ryb łososiowatych (Salmonidae) klasyfikowana też jako odrębna rodzina łososiokształtnych (Salmoniformes). Obejmuje rodzaj Thymallus. Od innych łososiowatych wyróżniają się wysokością płetwy grzbietowej rozpiętej na 17 promieniach, większymi łuskami i mniejszym otworem gębowym. Lipieniowate żyją w szybko płynących, zwykle podgórskich rzekach oraz w czystych i chłodnych jeziorach (kraina lipienia) umiarkowanej strefy półkuli północnej – Europy, północnej Azji i Ameryki Północnej. W polskich wodach występuje lipień pospolity (Thymallus thymallus).

W Polsce występuje 11 gatunków z tej rodziny.

Cechy charakterystyczne

krótka płetwa grzbietowa położona w połowie długości grzbietu, nad płetwami brzusznymi

duży otwór gębowy wyposażony w liczne zęby – w szczękach i na kościach podniebienia

występuje płetwa tłuszczowa

łuski małe, cykloidalne

na skórze charakterystyczne, czarne i czerwone plamki

jednokomorowy pęcherz pławny połączony z przełykiem, nie ma połączenia z uchem

Wiele gatunków jest zewnętrznie bardzo do siebie podobnych, rozróżnianych po szczegółach budowy wewnętrznej, uzębieniu, kształcie szczęk itp. cechach. Tkanka tłuszczowa gatunków odżywiających się szczętkami z rodziny Euphausiidae ma barwę pomarańczową, w odróżnieniu od srebrzystobiałej tkanki większości ryb.

Wykaz obejmuje przedstawicieli następujących, dość odlegle spokrewnionych ze sobą grup kręgowców, zwykle klasyfikowanych jako gromady lub nadgromady: ryby kostnoszkieletowe, chrzęstnoszkieletowe oraz krągłouste. Zawiera on słodkowodne i dwuśrodowiskowe gatunki rodzime i obce oraz morskie gatunki bytujące stale lub pojawiające się okazjonalnie w południowej części Morza Bałtyckiego.

Tajwan (Formoza) – wyspa na Oceanie Spokojnym, oddzielona od Chin kontynentalnych Cieśniną Tajwańską. Jest wyspą w większości wyżynną, obrzeża Tajwanu są nizinne.

Systematyka

Systematyka rodziny jest nieustalona. Od wielu lat prowadzone są intensywne badania zmierzające do wyjaśnienia relacji pokrewieństwa w tej grupie ryb. Większość taksonomów dzieli łososiowate na trzy podrodziny:

Coregoninae – siejowate

Thymallinae – lipieniowate

Salmoninae – łososie

Wcześniej wszystkie były klasyfikowane w randze odrębnych, ale blisko spokrewnionych rodzin, następnie zostały połączone jako Salmonidae. Obecnie, w wyniku badań genetycznych, ponownie rozważane jest przywrócenie ich do rangi rodzin.

Euphausiidae – jedna z dwóch rodzin szczętek, podzielona na 10 rodzajów i licząca 85 z 86 istniejących gatunków szczętek. W odróżnieniu od monotypowej rodziny Bentheuphausiidae rodzina Euphausiidae obejmuje szczętki posiadające fotofory, które emitują światło, przez co wszystkie jej gatunki zdolne są do bioluminescencji.

Łuski – cienkie płytki kostne pokryte szkliwem osadzone w kieszonkach, stanowiące osłonę ciała, przeważnie ułożone w podłużne i poprzeczne szeregi, zachodzące na siebie dachówkowato, pokryte śluzem. U wielu gatunków kolor łusek pełni funkcję maskującą. Są one wytworem skóry właściwej. Łuski wraz z pokrywającym je śluzem zmniejszają opór ciała poruszającej się ryby.

Znaczenie gospodarcze

Łososiowate są cenione ze względu na smaczne mięso o dużej zawartości tłuszczu oraz ikrę, z której produkowany jest czerwony kawior. Są poławiane gospodarczo na dużą skalę, a także sportowo – w wędkarstwie. Ryby te spożywane są w stanie świeżym, wędzone, solone oraz w konserwach.

Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.

Titicaca (hiszp. Lago Titicaca) – drugie pod względem wielkości jezioro w Ameryce Południowej, położone w północnej części zagłębienia Altiplano, pomiędzy wschodnimi i zachodnimi pasmami Andów (obszar Andów Środkowych) na terenie Peru i Boliwii. Jest to najwyżej położone jezioro żeglowne dla dużych statków i zarazem największe jezioro wysokogórskie na Ziemi.

Przypisy

Salmonidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
Wincenty Kilarski: Zarys anatomii i histologii ryb doskonałokostnych. Olsztyn: Instytut Rybactwa Śródlądowego, 2007. ISBN 978-83-60111-20-8.

Bibliografia

Mały słownik zoologiczny: ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.
Tim M. Berra: Freshwater Fish Distribution. The University of Chicago Press, 2007. ISBN 9780226044422.
Maria Brylińska: Ryby słodkowodne Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1986. ISBN 83-01-12286-2.
Froese, R. & D. Pauly: Family Salmonidae - Salmonids (ang.). FishBase. World Wide Web electronic publication. www.fishbase.org, 2009. [dostęp 5 września 2009].
Włodzimierz Załachowski: Ryby. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997. ISBN 83-01-12286-2.

Zobacz też

ryby - wykaz rodzin

ryby Polski

SalmoFan