Łuk Konstantyna Wielkiego - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 41°53′23″N 12°29′27″E / 41.88972, 12.49083

Łuk Konstantyna Wielkiego

Detal attyki-strona północna, część prawa

Detal - medaliony: scena polowania na niedźwiedzi i ofiary składanej Dianie (strona południowa, część prawa)

Łuk Konstantyna - widok strony zachodniej

Detal attyki - od południa, część prawa

Łuk Konstantyna Wielkiego - łuk zbudowany w latach 312 – 315 dla uhonorowania dziesięciolecia sprawowania władzy przez cesarza Konstantyna oraz dla uczczenia jego zwycięstwa nad Maksencjuszem.

Attyka (franc. (étage) attique, z grec. Attikos) – górny element budynku w postaci ścianki, balustrady lub rzędu sterczyn osłaniający dach. Attyka pełni dwojaką funkcję: estetyczną (przede wszystkim) jako architektoniczny element dekoracyjny oraz użytkowo-konstrukcyjną jako zabezpieczenie sąsiednich budynków przed przeniesieniem się ognia w przypadku pożaru.

Architektura starożytnego Rzymu była początkowo związana tylko z Rzymem. Później, co było efektem licznych podbojów, jej zasięg ogarnął prawie całą Europę Zachodnią, Bałkany, Grecję, Azję Mniejszą, Syrię, Palestynę i Afrykę Północną. Okres, w którym trwał stopniowy jej rozwój, rozkwit i okres schyłkowy to czas od VI w. p.n.e. do V w. Okres ten można podzielić na kilka etapów:

Budowla o szerokości 25,7 m, wysokości 21,0 m i murach grubości 7,4 m ustawiona została w pobliżu Koloseum. Łuk ma konstrukcję trójprzęsłową. Przeloty, na każdej fasadzie, rozdzielają cztery kolumny w porządku korynckim nad którymi, w attyce umieszczono posągi uosabiające podbite przez Trajana plemiona, pięć postaci to wizerunki Daków (cztery postacie na północnej stronie i jedna na południowej). Rzeźby pochodzą z czasów Trajana. Pomiędzy posągami umieszczone zostały płyty z płaskorzeźbami pochodzące z czasów Marka Aureliusza. Płyty te pochodzą najprawdopodobniej z nie zachowanego łuku wzniesionego ku jego czci, datowane są na lata 170 – 180. Przedstawiają Aureliusza przyjmującego hołd po zwycięstwie w wojnach naddunajskich, przekazanie władzy wybranemu wasalowi, scenę nagradzania żołnierzy oraz składania ofiary bogom. Nad bocznymi przelotami umieszczono po dwa medaliony pochodzące z czasów Hadriana. Po stronie południowej ukazane są sceny związane z polowaniem: wyjazd na polowanie, ofiarę składaną Silvanusowi, scenę polowania na niedźwiedzia i ofiarę składaną Dianie. Po stronie północnej przedstawione są sceny z polowania na niedźwiedzia i lwa, składanie ofiar Apolinowi oraz Herkulesowi. W przelocie bramy głównej, na ścianach bocznych, umieszczone zostały płaskorzeźby batalistyczne pochodzące z Bazyliki Ulpia z Forum Trajana. Pozostałe płaskorzeźby zdobiące łuk wykonane zostały w czasie panowania Konstantyna. Fryzy umieszczone pod medalionami, opasujące boczne przęsła łuku przedstawiają historię wojny z Maksencjuszem. Fryz umieszczony na ścianie zachodniej wyobraża wyjście wojsk biorących udział w zwycięskiej bitwie, jest też scena bitwy przy Moście Mulwijskim, przemowa Konstantyna do ludu oraz rozdawanie nagród (północna strona łuku). Medaliony na ścianach bocznych przedstawiają Dianę, Księżyc i Słońce. Z czasów Konstantyna pochodzą też wizerunki Wiktorii umieszczone nad głównym przelotem oraz postacie barbarzyńców stojących na bazie łuku.

Kolumna – element architektoniczny pełniący rolę konstrukcyjną, dekoracyjną i symboliczną. Jej dolną część tworzy baza, środkową trzon, a wieńczy głowica. Wspiera się na niej belkowanie, a od czasów rzymskich także łuk.

Fryz – środkowy, poziomy człon belkowania z reguły leżący między architrawem i gzymsem. Bardzo często zdobiony płaskorzeźbami, był jednym z najbardziej ozdobnych elementów antycznych świątyń.

Płaskorzeźby pochodzące z czasów Konstantyna cechuje jednoplanowość i symetryczna kompozycja, w której postać władcy umieszczona centrum przedstawiana jest frontalnie. Pozostałe osoby biorące udział w scenie ukazywane są z profilu lub en trois quarts (trzy czwarte). Dwuplanowość uzyskana jest przez spiętrzenie postaci. Sceny są wyrazem obowiązującego w sztuce symbolizmu. Przez połączenie w jednym zabytku rzeźb z różnych okresów można łatwo prześledzić rozwój rzeźby w okresie cesarstwa.

W architekturze łuk triumfalny to budowla w kształcie monumentalnej, wolno stojącej bramy stawiana dla upamiętnienia ważnej osoby lub uczczenia ważnego wydarzenia, zwykle zwycięstwa militarnego. Przejście pod łukiem triumfalnym autora lub autorów zwycięstwa było punktem kulminacyjnym pochodu triumfalnego. Pierwsze łuki triumfalne powstawały w starożytnym Rzymie (zwyczaj przejęto od Etrusków), później ten typ budowli był wznoszony w innych krajach i epokach historycznych.

Bazylika Ulpia – bazylika zbudowana w 113 r. według planów Apollodora z Damaszku na Forum Trajana. Jej nazwa pochodzi od rodowego nazwiska cesarza: Marcus Ulpius Traianus. Usytuowana została naprzeciwko wejścia na forum, dłuższym bokiem przecinała plac. Do bazyliki prowadziły trzy wejścia poprzedzone narteksami. Środkowe, większe miało trzy arkadowe bramy, dwa boczne po jednej. Wewnątrz znajdowała się duża, o wymiarach 130,0 x 25,0 m, aula otoczona podwójną kolumnadą, która dzieliła wnętrze na pięć naw. W sumie, we wnętrzu postawiono 96 kolumn z porfiru. Ściany boczne zamykały dwie apsydy. Cały budynek miał wymiary 167,0 x 58,0 m. Za bazyliką, stały dwa budynki bibliotek: grecka i łacińka oraz Kolumna Trajana. Do dnia dzisiejszego zachowały się tylko pozostałości kilku kolumn.

Łuk ten był inspiracją dla wielu monumentów późniejszych, m.in. dla Arc du Carrousel.

Zapoznaj się również z: architektura starożytnego Rzymu.

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Łuk Konstantyna Wielkiego