Łuk Triumfalny - Polski Serwis Naukowy

W architekturze łuk triumfalny to budowla w kształcie monumentalnej, wolno stojącej bramy stawiana dla upamiętnienia ważnej osoby lub uczczenia ważnego wydarzenia, zwykle zwycięstwa militarnego. Przejście pod łukiem triumfalnym autora lub autorów zwycięstwa było punktem kulminacyjnym pochodu triumfalnego. Pierwsze łuki triumfalne powstawały w starożytnym Rzymie (prekursorem były ozdobne bramy budowane przez Etrusków), później ten typ budowli był wznoszony w innych krajach i epokach historycznych.

Susa (łac. Segusium) – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Piemont, w prowincji Turyn. W starożytności miasto było stolicą rzymskiej prowincji Alpes Cottiae.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Zwykle łuki triumfalne były budowane jako stałe konstrukcje i niektóre z nich przetrwały całe stulecia, część z nich natomiast była prowizorycznymi konstrukcjami stawianymi dla uczczenia ważnego wydarzenia. Pierwsze bramy stawiano na podwyższeniu z bloków o graniastym kształcie, nad nim kształtowano otwór przejazdowy. Triumfalne łuki wykonywane były z kamienia ciosowego w kształcie arkadowym jako konstrukcje jedno-, dwu- lub trójprzęsłowe. Filary zdobiono półkolumnami lub wtopionymi częściowo w filar kolumnami, stawianymi na piedestałach podkreślających wysokość budowli, w ozdobnym, często w korynckim stylu. Wyraźnie zaakcentowane łuki przejazdów opierano na ozdobnych impostach. Belkowanie wieńczyła attyka. Wolne pola wypełniano reliefami, napisami mówiącymi o przyczynach powstania tego łuku. Na szczycie umieszczano kwadrygę z posągiem osoby, na cześć której wzniesiono ten łuk.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Madryt (hiszp. Madrid) – stolica i największe miasto Hiszpanii, położony w środkowej części kraju u podnóża Sierra de Guadarrama (Wyżyna Kastylijska) nad rzeką Manzanares.

Przykłady łuków triumfalnych

starożytne

w Rzymie

Łuk triumfalny Trajana w Ankonie

Łuk Augusta - niezachowany

Łuk triumfalny Tyberiusza (15 lub 16 r.), niezachowany do naszych czasów

Łuk Klaudiusza - niezachowany

Łuk Tytusa z 81 r.

Łuk Hadriana - niezachowany

Łuk Septymiusza Sewera z 203 r.

Łuk Konstantyna Wielkiego 312 - 315 r.

Na terenie imperium rzymskiego:
w Italii

Attyka (franc. (étage) attique, z grec. Attikos) – górny element budynku w postaci ścianki, balustrady lub rzędu sterczyn osłaniający dach. Attyka pełni dwojaką funkcję: estetyczną (przede wszystkim) jako architektoniczny element dekoracyjny oraz użytkowo-konstrukcyjną jako zabezpieczenie sąsiednich budynków przed przeniesieniem się ognia w przypadku pożaru.

Łuk Klaudiusza - łuk triumfalny zbudowany w Rzymie z polecenia cesarza Klaudiusza po podboju Brytanii w latach 51 - 52 n.e. Budowla ta, obecnie nieistniejąca, znajdowała się na via Lata.

Fano - Łuk triumfalny Oktawiana Augusta z I w. - nad via Flamina między Rzymem a Rimini

Rimini - I wiek p.n.e. (właściwie brama miejska)

Susa (część Turynu) - Łuk Augusta

Acosta - Łuk triumfalny Augusta I w. p.n.e.

Ankona - Łuk triumfalny Trajana II w.

Arosa - Łuk Triumfalny św. Arosy VIII w. p.n.e.

Benewent - Łuk triumfalny Trajana II w.

Werona - Łuk Gali I w.

w Galii

Architektura starożytnego Rzymu była początkowo związana tylko z Rzymem. Później, co było efektem licznych podbojów, jej zasięg ogarnął prawie całą Europę Zachodnią, Bałkany, Grecję, Azję Mniejszą, Syrię, Palestynę i Afrykę Północną. Okres, w którym trwał stopniowy jej rozwój, rozkwit i okres schyłkowy to czas od VI w. p.n.e. do V w. Okres ten można podzielić na kilka etapów:

Kolumna – element architektoniczny pełniący rolę konstrukcyjną, dekoracyjną i symboliczną. Jej dolną część tworzy baza, środkową trzon, a wieńczy głowica. Wspiera się na niej belkowanie, a od czasów rzymskich także łuk.

Orange (Vaucluse) - Łuk Tyberiusza z I w.

Saint-Rémy-de-Provence - Łuk w ruinach Glanum, sprzed podboju Galii przez Juliusza Cezara

Reims - Łuk triumfalny z III lub IV wieku

w Iberii

Alceáantara - Łuk Trajana na moście z czasów Juliusza Cezara. Na nim tablice Karola V i Izabeli II

Bera koło Tar raco - Łuk Luciusa Licyniusza Sury (konsul i legat cesarski) - I wiek p.n.e.

w Grecji

Ateny - Łuk triumfalny Hadriana

Saloniki - Łuk triumfalny Galeriusza

w Afryce Północnej

Poczdam (niem. Potsdam, dolnołuż. Podstupim, pol. hist. Postąpin) – miasto we wschodnich Niemczech, położone nad Hawelą. Stolica i największe miasto kraju związkowego Brandenburgia, wchodzące w skład obszaru metropolitalnego Berlin-Brandenburg.

Grenada (Granada) – miasto w płd. Hiszpanii, w dolinie rzeki Genil (dopływ rzeki Gwadalkiwir), w Górach Betyckich, 271 tys. mieszkańców (1994). Stolica prowincji Grenada, w regionie Andaluzja. Ośrodek handlowy, przemysłowy i kulturalny. Jedna z najważniejszych miejscowości turystycznych w Hiszpanii, słynna z pięknego położenia, licznych zabytków i niezapomnianych krajobrazów. Szczególny urok Grenady polega na tym, że w ciągu kilku godzin można jeździć na nartach w górach Sierra Nevada, a potem kąpać się w Morzu Śródziemnym na Costa del Sol, oddalonym o ok. 70 km.

Trypolis - obecnie Libia, Łuk Marka Aureliusza z II w.

Timgad (Timkad, Thamugadi) - Łuk Trajana III w.

Tibissa - Łuk triumfalny Karakalli III w.

Leptis Magna w Trypolitanii z 203 r. wzniesiony przez Septymiusza Sewera w jego rodzinnym mieście

w Azji Mniejszej

Antalya - Brama Hadriana II w.

Patora - Łuk Mettius (zarządca Licji) z 100 r.

w Lewancie

Łuk triumfalny znajdujący się w mieście Orange (Vaucluse) w południowej Francji. Budowla została wzniesiona w 27 roku n.e. w mieście Aurasio (starożytna nazwa miasta Orange) na pamiątkę zwycięstw cesarza Tyberiusza nad Galią. Jest ona najstarszym zachowanym łukiem trójprzelotowym. Ma on wysokość 18,8 m . Na północnej i południowej stronie attyki znajdują się reliefy z przedstawieniem walk konnych Rzymian z pieszymi Galami.

Maria Teresa Habsburg (ur. 13 maja 1717 w Wiedniu, zm. 29 listopada 1780 tamże) – córka cesarza Karola VI Habsburga i księżniczki Elżbiety von Braunschweig-Wolfenbüttel, córki Ludwika Rudolfa, księcia brunszwickiego na Lüneburgu, królowa Czech i Węgier, niekoronowana cesarzowa rzymsko-niemiecka od 1745.

Latakia (Al-Lazikijja) - obecna Syria, Łuk triumfalny Septymiusza Sewera.

Bosra - obecna Syria I w.

Palmira - obecna Syria III w.

nowożytne

Arch 22 w Bandżulu

Francja:

Paryż - Arc du Carrousel, 1806

Paryż - Łuk Triumfalny (Arc de Triomphe), 1837

Gambia:

Bandżul - Arch 22, 1996

Hiszpania:

Grenada - Puerta de las Granadas, 1536

Madryt - Puerta de Toledo, 1827

Barcelona - 1897

Niemcy:

Berlin - Brama Brandenburska, 1791

Monachium - Siegestor (1843-1850)

Poczdam - Triumphtor

Moguncja - Dativius Victor

Polska:

Jabłonna - łuk księcia Józefa Poniatowskiego, 1842

Ślesin - Łuk Napoleona, 1812

Rosja:

Sankt Petersburg - Narwański Łuk Triumfalny 1834

Rumunia:

Bukareszt - Arcul de Triumf, 1936

Ukraina:

Nowogród Siewierski - Łuk Katarzyny Wielkiej

Kamieniec Podolski - Łuk ku czci króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, 1781

Węgry:

Vác koło Budapesztu - łuk z okazji przyjazdu cesarzowej Marii Teresy, 1764

Włochy:

Neapol - Łuk Alfonsa Aragońskiego, XV wiek

Mediolan - Arco della Paca, XIX wiek

Ponadto, w formie łuków triumfalnych w XVI-XIX wieku wznoszono bramy miejskie (np. w Gdańsku, Zamościu, Weronie, Antwerpii, Paryżu - Porte Saint-Denis XVII wieku i Porte Saint-Martin)

Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya, nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska الجمهورية العربية السورية Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).

Bliski Wschód (arab. الشرق الأوسط, hebr. המזרח התיכון, przestarzałe Lewant) – obszar geograficzny leżący na styku trzech kontynentów: Europy, Azji i Afryki.

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Łuk triumfalny

Przypisy

Margaret Ann Zaho: Imago Triumphalis. The Function and Significance of Triumphal Imagery for Renaissance Italian Rulers, New York 2004, str. 18. ISBN 0-8204-6235-7