Łuk aorty - Polski Serwis Naukowy

serce i wielkie naczynia u człowieka

Łuk aorty (łac. arcus aortae) - odcinek aorty łączący jej część wstępującą z zstępującą.

Topografia

Łuk leży w całości w śródpiersiu górnym, za rękojeścią mostka. Zaczyna się przy górnym brzegu drugiego prawego stawu mostkowo-żebrowego, wznosi się skośnie do tyłu na stronę lewą nad przednią powierzchnią tchawicy, zatacza łuk nad lewym oskrzelem zostawiając po prawej tchawicę z przełykiem i kończy się przechodząc w aortę zstępującą (poziom kręgów Th3-Th4). Na granicy z częścią piersiową można wyróżnić drobne, przejściowe zwężenie (cieśń aorty) światła naczynia. W życiu płodowym leży ono pomiędzy odejściem lewej tętnicy podobojczykowej i wlotem przewodu tętniczego.

Więzadło Botalla, więzadło tętnicze – zarośnięte naczynie krwionośne, łączące łuk aorty i tętnicę płucną. Jest pozostałością przewodu Botalla, który fizjologicznie i anatomicznie zamyka się po urodzeniu.

Przewód tętniczy, przewód Botalla (łac. ductus arteriosus) – występujące w okresie płodowym połączenie pomiędzy pniem płucnym a początkowym odcinkiem aorty zstępującej, służące do ominięcia krążenia płucnego. Po urodzeniu wskutek wzrostu ciśnienia parcjalnego tlenu we krwi dochodzi do czynnościowego obkurczenia światła przewodu, a potem zarośnięcia. Dawniej powszechnie używana nazwa odwołuje się do włoskiego anatoma Leonardo Botallo, jednego z pierwszych anatomów, którzy opisali te strukturę anatomiczną.

Z przodu od strony lewej łuku położona jest część śródpiersiowa lewego worka opłucnej. Po jego wewnętrznej stronie przebiegają kolejno: n. przeponowy lewy, gałąź sercowa szyjna dolna n. błędnego lewego, n. sercowy szyjny górny lewy (współczulny), n. błędny lewy. Ten ostatni krzyżując łuk oddaje n. krtaniowy wsteczny, zawijający się pod naczyniem i dalej wstępujący po jego prawej stronie. Między n. błędny lewy a lewy n. przeponowy wchodzi ż. międzyżebrowa górna lewa na swej drodze do ż. ramienno-głowowej. Od ściany klatki piersiowej wspomniane obiekty są oddzielone przez lewe płuco wraz ze swoją opłucną. Z tyłu, na prawo leżą: tchawica, część głęboka splotu sercowego, lewy n. krtaniowy wsteczny, przełyk, przewód piersiowy oraz kręgosłup. Poniżej można odnaleźć rozdwojenie pnia płucnego, lewe oskrzele główne, więzadło tętnicze, część powierzchowną splotu sercowego i ponownie lewy n. krtaniowy wsteczny.

Koarktacja aorty, zwężenie cieśni aorty (łac. coarctatio aortae, ang. aotic coarctation, CoAo) – wrodzona, niesinicza wada serca, polegająca na zwężeniu aorty w części jej łuku. Wada ta występuje szczególnie często u osób chorych z zespołem Turnera. Wyróżnia się się podstawowe typy zwężeń: typ podprzewodowy i typ nadprzewodowy.

Pień ramienno-głowowy (łac. truncus brachiocephalicus) - największe naczynie odchodzące z górnego obwodu łuku aorty. Długość cechuje się silną zmiennością osobniczą (od 10 do 55 mm, średnio 30 - 45 mm), zaś grubość waha się w granicach 12 - 15 mm. Jest to pierwsza gałąź łuku, więc odchodzi przy jego początku na wysokości górnego brzegu przyczepu mostkowego II żebra. Kończy się zazwyczaj na wysokości prawego stawu mostkowo-obojczykowego. Do przodu od pnia leży: mostek, żyła ramienno-głowowa lewa, grasica lub jej ciało tłuszczowe oraz początkowe przyczepy mięśnia mostkowo-gnykowego i mięśnia mostkowo-tarczowego, czasem biegną po nim gałęzie sercowe nerwu błędnego. Do tyłu znajduje się tchawica, po lewej tętnica szyjna wspólna lewa, zaś po prawej żyła ramienno-głowowa prawa, żyła główna górna i opłucna.

Z górnego, wypukłego brzegu łuku aorty odchodzą trzy zasadnicze gałęzie: pień ramienno-głowowy, lewa t. szyjna wspólna oraz lewa t. podobojczykowa, zasłonięte od przodu ż. ramienno-głowową lewą. Z położeniem, przebiegiem i ilością odgałęzień wiążą się liczne odmiany osobnicze; wzorcowy schemat występuje wg różnych źródeł u ok. 65-80% przypadków.

Pień płucny (łac. truncus pulmonalis) rozpoczyna się w ujściu prawej komory (tuż za zastawką przedsionkowo-komorową prawą). Dzieli się tuż po wyjściu z serca pod wklęsłym brzegiem łuku aorty na tętnicę płucną prawą i tętnicę płucną lewą, które rozgałęziają się z kolei na mniejsze tętnice i zaopatrują pęcherzyki płucne odpowiednio prawego i lewego płuca. Po wymianie gazów w pęcherzykach płucnych, krew zbierana jest przez drobne żyłki, a następnie większe żyły, spływając w rezultacie do lewego przedsionka czterema żyłami płucnymi.

Przewód piersiowy (łac. ductus thoracicus) – jest największym naczyniem chłonnym w anatomii człowieka i ważną składową układu limfatycznego. Ze względu na możliwość wystąpienia krążenia obocznego, jego podwiązanie nie jest niebezpieczne.

Znaczenie kliniczne

Poniżej wyszczególniono najważniejsze przypadłości związane z omawianym odcinkiem aorty:

Koarktacja aorty (wrodzone zwężenie światła naczynia proksymalnie lub dystalnie od miejsca przymocowania więzadła tętniczego)

Tętniak aorty (poszerzenie światła naczynia wynikające z degeneracji jej ścian)

Rozwarstwienie aorty (in. tętniak rozwarstwiający; poszerzenie światła naczynia spowodowane nieciągłością błony wewnętrznej)

Bibliografia

Susan Standring: Gray's Anatomy. Elsevier, 2005, s. 1021-1023. ISBN 0-443-07168-3.

Adam Bochenek, Michał Reicher: Anatomia Człowieka. T. III. Warszawa: PZWL, 1993, s. 165-170. ISBN 83-200-1628-2.

Richard S. Snell: Clinical Anatomy by Regions. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins, 2007, s. 125. ISBN 0781764041.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Nerw krtaniowy wsteczny (łac. nervus laryngeus recurrens vel n. recurrens) – gałąź nerwu błędnego odchodząca od niego już w obrębie klatki piersiowej. Powyżej niego odchodzą gałęzie sercowe szyjne górne, jego gałąź końcowa to nerw krtaniowy dolny.

Cieśń aorty (łac. isthmus aortae) - zwężenie aorty między odejściem t. podobojczykowej lewej a przyczepem więzadła tętniczego. Zmniejszenie światła naczynia wynika z pobliskiego odejścia trzech wielkich pni tętniczych: pnia ramienno-głowowego, t. szyjnej wspólnej lewej i t. podobojczykowej lewej, które przyjmują łącznie znaczną ilość krwi, rozprowadzając ją w kierunku kończyn górnych, szyi i głowy.