Łupek łyszczykowy - Polski Serwis Naukowy

Łupek łyszczykowy (Łupek mikowy) – skała metamorficzna, w skład której wchodzą przede wszystkim kwarc, skalenie i miki (łyszczyki).

Głównymi składnikami są miki przede wszystkim muskowit, rzadziej biotyt lub oba razem. Skalenie są zwykle reprezentowane przez plagioklazy, najczęściej albit lub oligoklaz. Podrzędnie, w zmiennych ilościach mogą występować: chloryt, chlorytoid, staurolit, granat, sylimanit, czasami epidot, aktynolit, hornblenda lub kalcyt i in. Minerały akcesoryczne, to turmalin, cyrkon, apatyt, monacyt, ilmenit, tytanit, rutyl.

Albit (skaleń sodowy) – minerał z gromady krzemianów zaliczany do grupy zwanej plagioklazami jak i skaleni alkalicznych. Należy do minerałów pospolitych. Nazwa pochodzi od łacińskiego albus - biały.

Pogórze Izerskie (332.26) – północne przedpole Gór Izerskich, zasięgiem obejmujące duży teren zawarty pomiędzy Nysą Łużycką na zachodzie, a rzeką Bóbr na wschodzie. Granica północna jest umowna i wyznaczą ją warstwica 200 m w okolicy Bolesławca. Od południa od Gór Izerskich oddziela je dyslokacja tektoniczna. Osią regionu jest rzeka Kwisa przepływająca przez miasta: Mirsk, Gryfów Śląski, Leśną, Lubań i Nowogrodziec.

Łupki łyszczykowe cechują się wyraźną foliacją oraz zwykle z laminacją. Często są zafałdowane. Pospolite są w nich żyłki i soczewki kwarcowe, często zafałdowane lub zbudinowane.

Odznaczają się strukturą krystaliczną, blaszkową, ziarnistą, uporządkowaną, kierunkową teksturą i bardzo dobrą łupliwością. Barwa srebrzystoszara, jasnoszara, ciemnoszara, czasem szarozielonkawa, brunatna, szaroczerwonawa, ciemnoszara bądź niemal czarna, zwykle ze srebrzystym połyskiem. Minerały poboczne mogą tworzyć charakterystyczne guzki na powierzchniach foliacji.

Łupek biotytowy – odmiana łupka łyszczykowego, skała metamorficzna w skład której wchodzą przede wszystkim kwarc, skalenie i biotyt. Skalenie są zwykle reprezentowane przez plagioklazy, najczęściej albit lub oligoklaz. Z łyszczyków może jeszce występować muskowit. Podrzędnie, w zmiennych ilościach mogą występować: chloryt, chlorytoid, staurolit, granat, sylimanit, czasami epidot, aktynolit, hornblenda lub kalcyt i in. Minerały akcesoryczne to turmalin, cyrkon, apatyt, monacyt, ilmenit, tytanit, rutyl. Łupki biotytowe cechują się wyraźną foliacją oraz zwykle laminacją. Często są zafałdowane. Pospolite są w nich żyłki i soczewki kwarcowe, często zafałdowane. Mają barwy srebrzyste, szare, ciemnoszare, czasem zielonkawe, zwykle ze srebrzystym połyskiem. Minerały poboczne mogą tworzyć charakterystyczne guzki na powierzchniach foliacji.

Góry Opawskie (czes. Zlatohorská vrchovina, dawniej czes. Severní podhoří Hrubého Jeseníku lub Opavská vrchovina, niem. Oppagebirge) (332.63) – to niewysokie pasmo leżące w Sudetach Wschodnich, znajdujące się głównie w granicach Republiki Czeskiej. W Polsce leży niewielki, północno-wschodni ich obszar w województwie opolskim z miastami: Prudnik i Głuchołazy oraz miejscowościami Jarnołtówek, Pokrzywna, Łąka Prudnicka, Moszczanka, Trzebina, Skrzypiec, Dytmarów, Krzyżkowice, Dębowiec, Opawice, Lenarcice, Krasne Pole, Chomiąża, Pietrowice, Ciermięcice, Pielgrzymów, Dobieszów, Gołuszowice, Zopowy, Zubrzyce, Włodzienin, Lewice, Bliszczyce, Branice. Jest to najdalej na wschód położony na obszarze Polski fragment Sudetów. W Republice Czeskiej położone są miejscowości Zlaté Hory, Mikulovice i Rejvíz – wieś położona najwyżej na Śląsku (750 m n.p.m., obecnie to część miasta Zlaté Hory).

Łupki mikowe powstają w wyniku przeobrażenia skał osadowych:( m.in. łupków ilastych oraz mułowców, oraz niektórych skał magmowych w warunkach średniego stopnia metamorfizmu regionalnego, w temperaturze (od ok. 500 do 700°C) i ciśnień (ok. 0,4-0,8 GPa) odpowiadających facji amfibolitowej (strefa metamorfizmu mezo). Często współwystępują z gnejsami amfibolitami, kwarcytami, a także marmurami. W zależności od ilościowej przewagi miki (muskowitu lub biotytu) skały te dzieli się na łupki muskowitowe i łupki biotytowe.

Mułowiec – zwięzła skała okruchowa, będąca zlityfikowanym (scementowanym) mułem. Złożona głównie z ziaren kwarcu, czasem łyszczyków, skaleni, minerałów węglanowych i ilastych.

Granaty – grupa minerałów zaliczana do gromady krzemianów. Ich nazwa pochodzi od łacińskiego słowa granatus = granat, owoc granatu, co wskazuje na podobieństwo kamieni do ziaren owocu granatu.

Wykorzystywane były w lokalnym budownictwie, obecnie używane przy urządzaniu ogrodów.

Występują w starych masywach metamorficznych. W Polsce w Tatrach Zachodnich i Sudetach (Góry Izerskie, Pogórze Izerskie, Karkonosze, Rudawy Janowickie, Góry Sowie, Góry Orlickie, Góry Bystrzyckie, Masyw Śnieżnika, Góry Bialskie, Góry Złote, Jesioniki, Góry Opawskie, Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie.

Masyw Śnieżnika (332.62, krótko po 1945 Góry Śnieżne, czes. Králický Sněžník, niem. Glatzer Schneegebirge) – najwyższe pasmo górskie w polskiej części Sudetów Wschodnich, położone po obu stronach polsko-czeskiej granicy, na południowy wschód od Kłodzka.

Skalenie – najpospolitsze minerały w skorupie ziemskiej. Skalenie są glinokrzemianami przestrzennymi potasu, sodu, wapnia, rzadziej baru. Zawierają izomorficzne domieszki litu, rubidu, cezu, strontu i żelaza.

Literatura uzupełniająca

Andrzej Bolewski- Mineralogia ogólna, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa, 1990, ISBN 8322003439

Książkiewicz M. – Geologia dynamiczna, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1979,ISBN 8322000359