Łuska - nabój - Polski Serwis Naukowy

Łuska odrzucana z karabinka M4 bezpośrednio po wystrzeleniu

Łuska (gilza) – część naboju, służąca do umieszczenia w niej ładunku miotającego i spłonki. W nabojach zespolonych służy do umocowania pocisku. Zabezpiecza i uszczelnia komorę nabojową podczas strzału.

Rewolwer – pierwsza w historii wielostrzałowa broń palna powtarzalna (nieautomatyczna; krótka, bardzo rzadkie są konstrukcje rewolwerów samopowtarzalnych), w której funkcję magazynka niewymiennego (magazynu) spełnia obrotowy bęben z kilkoma komorami nabojowymi (zwykle sześcioma). Najnowsze konstrukcje rewolweru wykorzystują mechanizmy pozwalające na jednoczesny obrót bębna oraz napięcie kurka w wyniku ściągania języka spustowego. W najwcześniejszych rewolwerach napięcie kurka i obrót bębna były dokonywane ręcznie. Pierwsza udana konstrukcja rewolweru autorstwa Colta umożliwiała obrót i ustalenie bębna we właściwej pozycji poprzez odciągnięcie kurka. W wyniku obrotu bębna wokół osi równoległej do osi lufy, poszczególne komory nabojowe (z nabojami) ustawiają się kolejno na przedłużeniu osi lufy. Po odpaleniu spłonki naboju za pomocą kurka, pocisk opuszcza komorę nabojową w bębnie, przedostając się do lufy i następnie wylatując z niej.

9 x 19 mm Parabellum (9 x 19 mm Luger, 9 x 19 mm NATO) − nabój pistoletowy kaliber 9 mm, o długości łuski 19,15 mm (9 x 19 mm). Jest to obecnie najpopularniejszy na świecie nabój pistoletowy, używany w większości typów pistoletów wojskowych i policyjnych oraz pistoletów maszynowych.

Wyróżnić można: łuski karabinowe, pistoletowe, rewolwerowe, myśliwskie i działowe (artyleryjskie).

Łuskę wynalazł w 1812 roku Francuz szwajcarskiego pochodzenia, nazwiskiem Pauly. Stworzona przez niego łuska miała papierowe ścianki i mosiężne dno. Był to przełom w broni palnej, rozwiązujący problemy z ładowaniem broni odtylcowej i umożliwił znacznie szybsze ładowanie.

Łuski dzieli się według sposobu zapłonu spłonki, na trzy typy:

Komora nabojowa - tylna część przewodu lufy lub otwór w bębnie rewolwerowym, w której umieszcza się nabój. W broni odtylcowej jej wlot jest zamykany zamkiem. Ma najczęściej kształt i wielkość odpowiadające kształtowi łuski naboju.

Aluminium – glin o czystości technicznej, zawierający różne ilości zanieczyszczeń, zależnie od metody otrzymywania. W wyniku rafinacji elektrolitycznej otrzymuje się aluminium zawierające 99,95–99,955% Al. Aluminium hutnicze, otrzymywane przez elektrolizę tlenku glinu w stopionym kriolicie, zawiera 99,0–99,8% Al.

nabój typu Lefaucheux (lub: igłowy), wynaleziony w 1835 r. Kurek uderzał w znajdujący się z boku dna łuski pręcik, który detonował piorunian rtęci w spłonce. Dziś nieużywany.

nabój bocznego zapłonu. Piorunian był umieszczony tutaj wewnątrz kryzy łuski. Iglica broni uderzała punktowo na brzegu dna łuski. Dziś rzadko używany, m.in. w amunicji kal. 0,22 cala.

nabój centralnego zapłonu. Piorunian znajduje się w środku dna łuski. Iglica uderza w łuskę centralnie. Dziś używany niemal we wszystkich rodzajach nabojów.

Z uwagi na materiał, łuski można podzielić na:

Kryza – część łuski nabojowej która ułatwia usunięcie jej z komory nabojowej po oddaniu strzału. Wyróżnia się łuski z wystającą kryzą (dolna część łuski posiada kołnierz) lub z wtokiem (łuska w dolnej swej części posiada wgłębienie). Element broni który usuwa łuskę z komory nabojowej to pazur wyciągu.

Nabój Lefaucheux (trzpieniowy) - opracowany w 1832 roku XIX w. przez francuskiego rusznikarza Casimira Lefaucheuxa amunicja rewolwerowa stosowana m.in. w Belgii, Anglii, Francji, Szwajcarii i Austrii.

mosiężne – najczęściej spotykane i sposobne do wielokrotnego użytku

wykonane ze stopu aluminium, stalowe, a nawet z włókien sztucznych – wprowadzane przez niektóre wytwórnie na rynek cywilny – tańsze od mosiężnych, jednorazowe, najczęściej niskiej jakości.

W zależności od rodzaju spłonki (boxer lub Berdan) gniazdo spłonki będzie różnie ukształtowane. Ponadto, łuska używająca spłonki boxer będzie miała jeden otwór zapłonowy, a łuska do spłonki Berdan ma dwa takie otwory.

Amunicja zespolona (amunicja scalona) - rodzaj amunicji do broni palnej, w której pocisk, ładunek miotający (prochowy) i spłonka połączone są w całość za pomocą łuski.

Broń odtylcowa – broń palna ładowana od wlotu lufy (od tyłu broni). Rozpowszechniła się od drugiej połowy XIX wieku, zastępując różne wzory broni odprzodowej. Istotnym elementem broni odtylcowej jest zamek, zamykający wlot lufy po załadowaniu, a przed oddaniem strzału. Rozróżniamy broń odtylcową: jednostrzałową, powtarzalną, samopowtarzalną i samoczynną. Nowoczesna broń palna (z wyjątkiem niektórych typów moździerzy i granatników) jest bronią odtylcową.

Łuski mogą być o kształcie:

prostym – tak jak w nabojach 9 mm Parabellum – popularny rodzaj w nabojach pistoletowych i rewolwerowych.

zwężającym się – tył łuski ma większą średnicę niż przód – obecnie rzadko występuje, głównie w starych typach broni.

przewężającym – podobnym do kształtu szyjki butelki – większość nabojów karabinowych ma taki kształt.

Wyróżnia się łuski:

z kryzą wystającą

z kryzą zwykłą

z kryzą częściowo wystającą

z kryzą zmniejszoną

opasane – łuska z kryzą zwykłą z dodatkowym wzmocnieniem dna

Informacja o kalibrze broni, np. 9 mm x 19 Parabellum, mówi oprócz średnicy pocisku także długość łuski, tutaj 19 mm.

Bibliografia

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Łuska (nabój)

David Harding Encyklopedia Broni wyd. Penta, Warszawa 1995

Firearms Fact Book wyd. National Rifle Association of America 1993 ISBN 0-935998-55-1