Śaktyzm - Polski Serwis Naukowy

Homa do bogini

Śaktyzm (Śakta) - tradycyjny indyjski kult Bogini, żeńskiego aspektu Boga - Absolutu. Bogini ogólnie zwana Śakti lub Dewi stanowi podstawę zarówno ludowej jak i naukowej religijności indyjskiej. W obrębie hinduizmu istnieją trzy główne nurty religijno-duchowe, a śaktyzm jest najmniejszym z nich, słusznie kojarzonym z tantrą. Pozostałe dwa nurty to wisznuizm oraz śiwaizm. Tantra przedstawia Absolut jako personifikację Boskiej Pary Rodzicielskiej w postaci Boga Śiwa i Bogini Śakti. Każda z form kultowych posiada kilkanaście ważniejszych odmian nazywanych osobnym imieniem i bardzo dokładnie opisywanych. Najbardziej znane imiona Bogini Śakti-Kundalini to Dewi, Kali, Durga, Parwati, Uma, Sati, Annapurna, Lalita, Kamala, Śriwidja.

Kali (dewanagari काली, trl. Kālī, dosł. rodzaj żeński pojęcia "czas" trl. Kālā ,zwana również Maha Kali, trl. Mahā-Kālī) – hinduska bogini czasu i śmierci, pogromczyni demonów i sił zła; w oczach ludzi Zachodu najbardziej przerażająca ze wszystkich bogiń hinduistycznych. Jedna z czterech głównych postaci Śakti, żony Śiwy. Pierwsza z mandali dziesięciu głównych form małżonki boga Śiwy, władczyni cyklu reinkarnacyjnego[potrzebne źródło].

Wisznu (hindi: विष्णु) – jeden z najpopularniejszych dewów w hinduizmie, Bóg jedyny w wisznuizmie (największym wyznaniu hinduistycznym). Jeden z Trimurti (trójcy hinduistycznej) tworzonej wraz z Brahmą i Śiwą. Symbolizuje utrzymujący aspekt Boga, najczęściej identyfikowany z dwoma swoimi Awatarami: Kryszną i Ramą.

Istnieje dobrze znany panteon trzech Bogiń, żeńskiej trójcy, która w hinduizmie łączy i zespala trzy największe nurty religijne. Śri Saraswati to małżonka Brahmy, Śri Lakszmi jest małżonką Boga Wisznu, a Śri Parwati to małżonka Boga Śiwa. Bogini jest ciepło i dobrotliwie nazywana Matką (Ma (tytuł), Amma) lub Mateczką (Ambika) i reprezentowana przez linię Świętych Kobiet pełniących rolę Guru - mistrzyń i przewodniczek życia duchowego o wielkiej osobistej charyzmie, wiedzy i umiejętności.

Wisznuizm (nazywany czasami niepoprawnie spolszczoną nazwą wajsznawizm) - gałąź hinduizmu, w której Wisznu lub jeden z jego awatarów wielbiony jest jako Bóg. Najpopularniejszą religią wisznuicką jest krysznaizm.

Śriwidja ( trl. Śrīvidyā , ang. Shri Vidya ) – tantryczna tradycja hinduistyczna wyłoniona z zachodniego przekazu nurtu kaula ( kula ) w odmianie śrikula ( tantryzm "rodu łaskawej bogini" ) . Centralnym bóstwem jest bogini Lalita Tripurasundari a charakterystycznym diagramem najpopularniejsza z jantr - śrijantra.

Kultywuje się codzienne praktyki wielbienia 108, 300 lub 1008 świętych imion - właściwości przynależnych do Bogini, które człowiek powinien rozwijać w swej drodze udoskonalania i rozwoju wewnętrznego. Najbardziej popularnym zbiorem takich cech - imion jest Lalita-Sahasra-Nama, tysiąc imion Bogini Śri Lalita Dewi.

Purany ( dewanagari पुराण, trl. purāṇa) - gatunek literacki świętych pism hinduizmu. Poruszają tematy takie jak: historia, religia, tradycja. Niektóre z nich zawierają opowieści z mitologii indyjskiej.

Parwati ( dewanagari पार्वती, tamilski: பார்வதி, ang. Parvati ) - bogini hinduistyczna reprezentująca łagodny aspekt Śakti, mocy boga Śiwy. Początkowo odrębna od innych plemiennych bogiń, w późniejszym hinduizmie stopniowo przejmując niektóre ich atrybuty, często jest z nimi utożsamiana. Z biegiem czasu stała się uogólnioną personifikacją kobiecości, Dewi, zwłaszcza w jej matczynym aspekcie jako Matadźi, czyli Bogini Matka. Często bywa łączona z Saraswati i Lakszmi w trójcę bogiń, nazywaną Tridewi.

Pozycja Bogini jest w kulturze indyjskiej duchowości i religii generalnie równorzędna do pozycji Bóstwa w męskiej postaci. Można powiedzieć, że Bogini jest ideałem dla kobiet, a Bóg ideałem dla mężczyzn. Charakterystyczna jest szczególna cześć dla Bogiń - Wojowniczek i Bohaterek jak Durga czy Kālī. Hinduizm uważa generalnie, że sprawowanie kultu tylko jednej formy osobowej Boga czy Bogini na "dłuższą metę" jest nieefektywne i wiedzie do patologicznych odchyleń u wyznawców. Dlatego przyjmuje się kult Bóstwa, Absolutu zarówno pod postacią Boga jak i Bogini oraz Boskiej Pary Rodzicielskiej. Ideowo chodzi o jak najlepsze zrównoważenie sił i energii subtelnych w człowieku, tak aby nie popadać w skrajności ani odchylenia czy fanatyzmy. Jest to jedna z przyczyn wielkiej tolerancji i swobody religijnej panującej w obrębie kultury panindyjskiej.

Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

Saraswati (skt. सरस्वती) jest jedną z trzech najważniejszych bogiń w świecie hinduizmu; imiona pozostałych to Lakszmi i Parwati – tworzą one "trójpostaciowość" bogiń (Tridewi), stanowiąc niejako odpowiedź na męską Trimurti, złożoną z Brahmy, Wisznu i Sziwy. Według mitologii indyjskiej małżonka Boga-demiurga Brahmy. Uważana za wcielenie wiedzy; bogini prawdy, mądrości i przebaczenia, patronka nauk, sztuk pięknych, muzyki oraz (pierwotnie) rzek. Miała przemieszczać się po wodzie na grzbiecie łabędzia. Innym zwierzęciem utożsamianym z Saraswati jest jeden z symboli Indii - paw. Jej imieniem nazwano wyschniętą obecnie rzekę w stanie Gujarat.

Stare pisma i traktaty znane jako tantry stanowią podstawę nauczania i idei prezentowanych przez śaktyzm, uznawany też za nurt bardzo mistyczny, ezoteryczny czy magiczny.

Przykładowe krótkie Modlitwy - Mantramy Kultu Bogini:

Om Śaktyai Namah! - Boskiej Mocy i Potędze Chwała!

Om Durgyai Namah! - Bogini Zwycięskiej Chwała!

Om Lalityai Namah! - Bogini Piękna Chwała!

Om Parwatyai Namah! - Dobrotliwej Bogini Chwała!

Om Kālyai Namah! - Bogini Czasu Chwała!

Ceremonia z Śri Meru jantrą

Ważniejsze teksty śaktyzmu

"Brahmanda-purana" - purana nr 18 z wielkich Puran. "Devibhagavata-purana" - purana wymieniana wśród Śaktów z nr 5 według numeracji wielkich Puran

Ścieżki śaktyzmu

W śiaktyzmie wyróżnić można dwie ścieżki:

Orisa (hindi उड़ीसा, trb.: Urisa, trl.: Uṛīsā; orija ଓଡ଼ିଶା; ang. Orissa) – indyjski stan. Leży we wschodniej części kraju, nad Zatoką Bengalską. Głównymi miastami poza stolicą są: Kutak i Puri.

Śiwaizm, siwaizm (sanskrycka litera श transliterowana i wymawiana jest jako "ś") - monoteistyczny odłam hinduistyczny uznający Śiwę za jedynego Boga. Śiwaici uważają, że Bóg jednocześnie znajduje się w całym wszechświecie i wszystkich jego stworzeniach (immanencja), a także poza nim (transcendencja). Podobnie jak w przypadku innych religii hinduistycznych, śiwaici uznają istnienie wielu innych pomniejszych bogów, ale są oni zwykle widziani jako manifestacje Śiwy, taka odmiana monoteizmu nazywana jest monizmem.

Dakszinamarga (ścieżka prawa ) - głównie czciciele Wisznu i Śiwy

Wamamarga (ścieżka lewa ) - doktryny tantryczne, główny tekst ścieżki -"Kaula-Upanisad"

Święte miejsca śaktyzmu

Bhubaneśwar (stan Orisa, Indie)- miasto, świątynie, święta ku czci Kali

Kanjakumari (stan Tamil Nadu, Indie) - na wysuniętym najdalej na południe cyplu Indii znajduje się świątynia Kumari Amman poświęcona Parwati w jej aspekcie dziewiczej bogini, kilka festiwali

Maduraj (stan Tamil Nadu, Indie) - jedno z najstarszych miast południa Indii, świątynie, festiwale

Kamakhya (stan Asam, Indie) - jedno z większych miejsc pielgrzymkowych bogini. Znajduje się tu świątynia Kamakhyi (Kamakszi)

Przedstawiciele śaktyzmu i ich dzieła

Kszemaradża ( XI w n.e.)

"Brihatstotratnakara" ("Zbiór klejnotów wielkiej opowieści")

Bharatczandra (ur.1712-zm.1760 r n.e.)

"Vidyasundara"

Maduraj (tamil. மதுரை, hind. मदुरै, transkrypcja madurai )- miasto w południowej części Indii, w stanie Tamil Nadu, nad rzeką Wajhaj (uchodzi do cieśniny Palk), stolica okręgu Madurai. Około 1,2 mln mieszkańców.

Uma, Satī (san. सती); także: Dakṣayaṇi (Dakszajani) - w tradycji hinduistycznej jedna z form Dewi (Parwati), żona Śiwy. Córka Dakszy i Prasuti znana jako Pani Gór.