Śląsk (śl. Ślůnsk[1], niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – region i kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec[2]. Ta historyczna kraina dzieli się na Dolny i Górny Śląsk oraz Śląsk Cieszyński[3] (choć wydzielenie Śląska Cieszyńskiego bywa sporne[potrzebne źródło]). Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.
Śląsk Biały - określenie ukute w okresie międzywojennym tworzące podział ówczesnych ziem śląskich w Polsce (autonomiczne województwo śląskie) na trzy części (Śląsk Czarny, Śląsk Biały i Śląsk Zielony). Śląskiem Białym nazywano północne tereny Wyżyny Śląskiej, a określenie to nawiązywało do białych wapiennych wzgórz oraz powstających na podłożu wapieni i dolomitów jasnych gleb rędzinowych i bielicowych. Najważniejsze miasto: Lubliniec
Śląsk Cieszyński (cz. Těšínské Slezsko, niem. Teschner Schlesien) - kraina historyczna w Polsce i Republice Czeskiej stanowiąca południowo-wschodnią część Śląska, skupiona wokół miasta Cieszyn i rzeki Olzy. Obejmuje ziemie dawnego Księstwa Cieszyńskiego (przed 1572 r.) i zajmuje obszar ok. 2280 km². Obecnie teren ten zamieszkuje ok. 800 tys. ludzi.
Śląsk Czarny - określenie ukute w okresie międzywojennym tworzące podział ówczesnych ziem śląskich w Polsce (autonomiczne województwo śląskie) na trzy części (Śląsk Czarny, Śląsk Biały i Śląsk Zielony). Śląskiem Czarnym nazywano środkowy obszar ówczesnego województwa, a określenie to nawiązywało do silnego uprzemysłowienia tej ziemi (w przeszłości jeszcze silniejszego niż obecnie), oraz, co w zasadzie decydujące, od węgla kamiennego - najważniejszego dla rozwoju tej ziemi surowca naturalnego. Najważniejsze miasta: Katowice, Gliwice, Bytom, Tarnowskie Góry, Zabrze, Ruda Śląska, Chorzów, Siemianowice Śląskie, Świętochłowice, Mysłowice, Piekary Śląskie, Mikołów, Rybnik
Śląsk Czeski (czes. České Slezsko, niem. Tschechisch Schlesien albo Mähren-Schlesien albo Sudetenschlesien) - część Śląska należąca dziś do Republiki Czeskiej.
Śląsk Opolski, Opolskie, Opolszczyzna to synonim nazwy województwa opolskiego w Polsce (choć nie do końca poprawnie, gdyż północno-wschodnie skrawki województwa nie są częścią historycznego Śląska, a ziemi wieluńskiej) położonego nad środkową i górną Odrą. Zdecydowana większość tej jednostki administracyjnej stanowi centralną i zachodnią część historycznego Górnego Śląska.
Śląsk Zielony - określenie ukute w okresie międzywojennym, tworzące podział ówczesnych ziem śląskich w Polsce (autonomiczne województwo śląskie) na trzy części (Śląsk Czarny, Śląsk Biały i Śląsk Zielony).
Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1945-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.
Śląsk Opawski (Śląsk karniowsko-opawski; czes. Opavské Slezsko, niem. Troppauer Schlesien) – część Górnego Śląska (oraz skrawek Dolnego wokół miasta Javorník) należąca do Republiki Czeskiej z ośrodkiem w Opawie.
Tereny te zamieszkiwało we wczesnym średniowieczu śląskie plemię Gołęszyców, których głównym grodem był Grodziec nad Morawicą. Wraz z resztą Śląska w wiekach X-XII stanowiły przedmiot ciągłych wojen polsko-czeskich. W wyniku pokoju kłodzkiego kończącego pięcioletnią wojnę (1132-1137) Bolesława Krzywoustego z Sobiesławem I, większość Śląska pozostała przy Polsce, zaś ziemia kłodzka i Śląsk Opawski przypadły Czechom.
W 1269 król Czech, Przemysł Ottokar II, osadził na tronie utworzonego księstwa opawskiego swego syna z pozamałżeńskiego związku, Mikołaja I, który dał początek śląskiej linii Przemyślidów rządzącej księstwami opawskim (do 1456), karniowskim (do 1474), a potem także raciborskim (do 1521).
Północna, znajdująca się w Jesionikach część, znajdowała się w obrębie kościelnego księstwa nyskiego, będącego własnością biskupów wrocławskich (w Javorníku znajduje się dawna letnia siedziba biskupia).
W czasie panowania dynastii Jagiellonów na tronie czeskim namiestnikiem księstwa opawskiego w latach 1501-1506 był przyszły król polski Zygmunt I Stary. W 1515 roku w dożywotnie władanie księstwo objął Kazimierz II, książę cieszyński z dynastii Piastów.
Po wojnach śląskich (1740-1763), nie licząc ziem księstwa cieszyńskiego, Śląsk opawsko-karniowski stał się jedynym terytorium śląskim pozostałym w granicach państwa Habsburgów. Tereny te posiadały szeroką autonomię. Śląsk opawski zwany był wówczas Śląskiem zachodnim i wraz ze Śląskiem wschodnim – czyli Księstwem Cieszyńskim tworzył w nomenklaturze habsburskiej Księstwo Dolnego i Górnego Śląska z centrum w Opawie.
Przez długi czas w Javorníku znajdującym się w podzielonym granicą prusko-habsburską księstwie biskupim rezydowali biskupi wrocławscy – którzy nie byli mile widziani na wrocławskim Ostrowie Tumskim ze względu na konflikty z władzami pruskimi.
W 1918 roku po upadku imperium Habsburgów całość tych ziem znalazła się w Czechosłowacji. Także należący wcześniej do Cesarstwa Niemiec, a zamieszkany częściowo przez ludność czeską kraik hulczyński (południowa część powiatu raciborskiego) między Opawą, Ostrawą i Boguminem, został przekazany Czechosłowacji.
Jednak w większości Śląsk opawski zamieszkiwali – zwłaszcza w północnej części – Niemcy sudeccy, będący potomkami osadzanych w średniowieczu na całym południu Śląska niemieckich kolonistów z Turyngii i Frankonii.
Pod koniec międzywojnia stało się to pretekstem do hitlerowskich nacisków na Czechosłowację. W 1938 wraz z innymi ziemiami pogranicza czesko-niemieckiego i austriackiego Śląsk opawski został przekazany III Rzeszy na mocy układu monachijskiego. Po II wojnie światowej wszyscy Niemcy zostali przymusowo wysiedleni.
To właśnie ze względu na Śląsk Opawski (i część Cieszyńskiego) w godle Republiki Czeskiej można zobaczyć czarnego śląskiego orła na złotym tle.
Zobacz też
Linki do innych stron:
NOWE PUBLIKACJE
