Ślina - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy płynu w jamie ustnej. Zapoznaj się również z: Ślina (rzeka).

Ślina (łac. saliva) – płyn produkowany przez gruczoły ślinowe zwierząt i spływający do ich jamy gębowej. Zawiera często również wydzieliny innych gruczołów (np. gruczołów jadowych), przesięk surowicy krwi, płyn dziąsłowy, resztki pokarmowe, komórki (np. złuszczony nabłonek, komórki układu odpornościowego) oraz bakterie, wirusy i grzyby wraz z ich metabolitami. Ślina pełni wiele ważnych funkcji, a wśród zwierząt jest ich duże zróżnicowanie. Może brać udział w zdobywaniu i trawieniu pokarmu, artykulacji dźwięków, ochronie organizmu przed wrogami oraz patogenami i pasożytami, regeneracji i wielu innych, specyficznych dla danego gatunku.

Polifenole - organiczne związki chemiczne z grupy fenoli, zawierające przynajmniej dwie grupy hydroksylowe przyłączone do pierścienia aromatycznego. Polifenole występują naturalnie w roślinach. Wiele z nich wykazuje silne działanie przeciwutleniające i zmniejsza szansę wystąpienia chorób układu krwionośnego i raka. Polifenole dzielą się na hydrolizowalne taniny (estry kwasu galusowego i sacharydów) oraz fenylopropanoidy takie jak flawonoidy i ligniny. Największą i najlepiej poznaną grupą związków polifenolowych są flawonoidy.
Rybonukleazy (RNazy) to enzymy z klasy nukleaz dzielące cząsteczki RNA na krótsze łańcuchy lub pojedyncze nukleotydy przez hydrolizę wiązań fosfodiestrowych.

Ślina w świecie zwierząt

Komar A. aegypti kąszący człowieka.

Wiele gatunków zwierząt wykształciło w toku ewolucji różne specyficzne sposoby użycia swojej śliny. Najpopularniejszym przykładem są gatunki jadowite produkujące ślinę zawierającą jad, którym obezwładniają swoją ofiarę podczas polowania, jak np. kobry i żmije. Podobnie północnoamerykańskie ryjówki krótkoogoniaste (Blarina brevicauda) paraliżują ofiarę swoją śliną, w której związkiem odpowiedzialnym za blokadę przewodzenia impulsów nerwowych jest peptyd sorycydyna (udowodniono in vitro również jej działanie przeciwnowotworowe). Ślina pijawek zawiera antykoagulanty (np. hirudyna), środki przeciwzapalne i znieczulające, co również ma znaczenie w zdobywaniu przez nią pokarmu (patrz → sekcja Pijawki lekarskie). Samica komara po przekłuciu skóry wstrzykuje kropelkę śliny, która zawiera związek zapobiegający krzepnięciu krwi (lecz podrażniający skórę, co może również doprowadzić do reakcji alergicznej). Kleszcze produkują ślinę zawierającą białko rEV756 blokujące układ dopełniacza odpowiadający za odpowiedź immunologiczną organizmu – dzięki temu ukąszenie przez kleszcza nie powoduje burzliwej reakcji immunologicznej (białko to może grać znaczną rolę w leczeniu miastenii). Ślina pszczół pozwala im na zmianę syropu roślinnego z nektaru w miód – istotnym składnikiem ich śliny jest bowiem inwertaza, która rozkłada sacharozę na cukry proste.

Hialuronidaza to enzym (EC 3.2.1.35) z klasy hydrolaz zlokalizowany w przednim odcinku akrosomu plemnika, biorący udział w reakcji akrosomalnej, niezbędnej do wniknięcia i zapłodnienia komórki jajowej. Uwalniana również przez neutrofile.
Bodziec (fizjologia) - uczucie, czynnik fizyczny lub biochemiczny powodujący specyficzną reakcję receptorów nerwowych lub innej komórki; bądź rozpoczynający ciąg reakcji w układach: nerwowym lub hormonalnym; zmiana środowiska zewnętrznego w którym znajduje się dana komórka lub narząd.

Nie wszystkie zwierzęta wykorzystują ślinę bezpośrednio w celu zdobycia pokarmu. Niektóre jerzyki (np. Collocalia esculenta) lepią przy jej użyciu swoje gniazda. Również stawonogi mają nietypową ślinę – pewne pająki i gąsienice produkują swoje nici, używając do tego gruczołów ślinowych.

Ważnym aspektem jest również możliwość zakażenia się (zwierzęcia lub człowieka) przez pogryzienie lub poślinienie obecnym w ślinie chorego zwierzęcia wirusem wścieklizny, w jednym z ostatnich stadiów ich choroby, gdyż wirus ten po namnożeniu się w OUN włóknami aferentnymi przechodzi do narządów, głównie ślinianek i skóry.

Cholesterol – organiczny . Jego pochodne występują w błonie każdej komórki zwierzęcej, działając na nią stabilizująco i decydując o wielu jej własnościach. Jest także prekursorem licznych ważnych steroidów takich jak kwasy żółciowe czy hormony steroidowe.
Recepta – pisemne polecenie lekarza, lekarza dentysty, lekarza weterynarii lub felczera dla farmaceuty i w mniejszym stopniu dla chorego dotyczące leków, które mają zostać użyte w leczeniu. W Polsce recepty wypisuje się stosując zarówno język polski jak i łaciński. Wystawianie recept reguluje Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 maja 2007 r. w sprawie recept lekarskich (Dz. U. z 2007 r. Nr 97, poz. 646 z późn. zm.). Wzór recepty określa załącznik nr 6 do wyżej wymienionego Rozporządzenia. Recepta ma wymiary nie mniejsze niż 90 mm (szerokość) i 200 mm (długość) oraz nie większe niż 110 mm (szerokość) i 215 mm (długość) (§ 10. ust. 2 Rozporządzenia).

Pijawki lekarskie

Pijawka lekarska (Hirudo medicinalis) w procesie ssania.

Powszechnie znaną substancją produkowaną przez pijawki lekarskie (Hirudo medicinalis) jest hirudyna – razem z heparyną i antagonistami wit. K należy do obecnie stosowanych leków przeciwzakrzepowych. Kolejnymi antykoagulantami są hirustazyna, hementyna, hementeryna, destabilaza oraz u pijawki Haementeria ghilianii gilantyna (ma także właściwości leku antyprzerzutowego). Związki te zapobiegają zakrzepnięciu krwi lub rozpuszczają istniejące już zakrzepy. W ślinie pijawek znajduje się również apyraza, która zmniejsza lepkość krwi.

Kreatynina (z gr. kreas - mięso, nazwa systematyczna: 2-imino-1-metyloimidazolidyn-4-on) organiczny związek chemiczny, pochodna kreatyny. Jest bezwodnikiem kreatyny, występuje w krwi i moczu. Stanowi produkt metabolizmu, jest wydalana z organizmu przez nerki z moczem stanowiąc oprócz mocznika jeden z głównych związków azotowych. Powstaje w organizmie w wyniku nieenzymatycznego rozpadu fosforanu kreatyny. Ilość wydalanej w ciągu doby kreatyniny zależy od masy mięśni i jest charakterystyczna dla danego organizmu. Średnio z moczem wydala się ok 14-26 mg kreatyniny na kilogram masy ciała.
Żeń-szeń właściwy (Panax ginseng C.A. Meyer), nazywany także ginsengiem lub wszechlekiem – gatunek reliktowej byliny z rodziny araliowatych. Dziko występuje w północno-wschodnich Chinach, na północy Półwyspu Koreańskiego, w Japonii i wschodniej części Rosji (Kraj Nadmorski i zlewnia rzeki Ussuri). Nazwa rośliny na Zachodzie pochodzi od chińskiej nazwy "rénshēn" (人蔘) oznaczającej "człowieka-korzeń", co nawiązuje do kształtu kłącza. W większości języków europejskich żeń-szeń jest określany jako "ginseng" – łacińską transkrypcją chińskiej nazwy ustanowioną przez europejskich misjonarzy, którzy badali chińską medycynę i ziołolecznictwo. Polska nazwa "żeń-szeń" została zapożyczona z rosyjskiego i stąd bierze się głoska "ń", nie występująca zarówno w nazwie łacińskiej, jak i w oryginale.

W ich ślinie występuje również wiele innych enzymów: antyelastaza (ogranicza działania elastaz), hialuronidaza, lipazy i esterazy (esteraza cholesterolowa), bdeliny (tj. bdelina B i bdelastazyna – inhibitory trypsyny i plazminy).

W skład śliny wchodzą również środki przeciwzapalne (eglina – również bardzo aktywny antyutleniacz), antybiotyki – chlormycetyna (silny antybiotyk produkowany przez bakterię żyjącą w symbiozie z pijawką; dotychczas sądzono, że to Aeromonas hydrophila (= Pseudomonas hirudinis) jednak testy biochemiczne i sekwencjonowanie 16S RNA wskazują na Aeromonas veronii biovar sobria), neurotransmitery oraz endorfiny.

Grupy krwi — zestawy antygenów, czyli cząsteczek powodujących gwałtowną odpowiedź układu odpornościowego, które występują na powierzchni czerwonych krwinek. W ramach tego samego gatunku może istnieć wiele różnych grup takich antygenów. Różnice mogą być niewielkie i sprowadzać się do obecności pojedynczych aminokwasów budujących białka lub monosacharydów tworzących wielocukry, które pokrywają krwinki. W innych przypadkach niektóre osobniki mogą cechować się występowaniem zupełnie innych cząsteczek antygenów nieobecnych w pozostałych grupach.
Przeciwutleniacze (antyoksydanty, antyutleniacze) – grupa związków chemicznych, które są stosowane w zapobieganiu niepożądanym procesom utleniania, przez co przedłużają trwałość produktów.

Badania wykazały również obecność w ślinie pijawek substancji przeciwnowotworowych ale nie zidentyfikowano konkretnych związków chemicznych. Wiadomo jednak, iż w badaniach klinicznych na myszach z mięsakiem T 241 ekstrakt z gruczołów ślinowych pijawki H. ghilianii wstrzymał rozwój guzów nowotworowych oraz spowodował ich cofanie się. Przeciwnowotworowe właściwości śliny pijawek zasugerowali po raz pierwszy (już w 1913 r.) Loeb i Fleisher po przeprowadzeniu podobnych doświadczeń, zostało to jednak zbagatelizowane i zapomniane.

Uzdrowisko – miejscowość dysponująca naturalnymi czynnikami leczniczymi, do których zalicza się wody mineralne oraz właściwości klimatyczne. Warunkiem powstania miejscowości uzdrowiskowej jest występowanie walorów przyrodniczych. Wody mineralne służą do kąpieli leczniczych i do kuracji pitnej, a właściwości klimatyczne stosowane są w klimatoterapii.
Dziąsło - u ssaków zgrubiała tkanka osłaniająca i zrośnięta z wyrostkiem zębodołowym. Dziąsło ściśle przylega do zębiny oraz wypełnia przestrzeń między przylegającymi zębami.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)