Ślusarstwo - Polski Serwis Naukowy

Klucz – od wieków obiekt zainteresowania ślusarzy i złodziei

Młotek ślusarski

Ślusarstwo − zawód, dawniej rzemiosło, w którego zakres wchodzi głównie ręczna obróbka metali na zimno, mająca na celu wykonywanie różnych przedmiotów metalowych, montaż oraz naprawianie urządzeń technicznych. W ślusarstwie wykorzystuje się także proste narzędzia z zasilaniem elektrycznym jak np. wiertarki, polerki, szlifierki ostrzarki, szlifierki kątowe czy spawarka elektryczna.

Wiercenie - jest to skrawanie materiału za pomocą narzędzia zwanego wiertłem, w wyniku którego otrzymujemy otwór o przekroju najczęściej kołowym. Przy zastosowaniu specjalnych wierteł metodą wiercenia wtórnego możliwe jest uzyskanie otworu wielokątnego (np. trójkątnego, czworokątnego). Wiercenie odbywa się jeżeli wiertło się obraca, a przedmiot obrabiany pozostaje nieruchomy lub gdy wiertło jest nieruchome, a przedmiot obrabiany obraca się np: wiercenie na tokarce.

Narzędzia skrawające − narzędzia do obróbki ubytkowej polegającej na zdejmowaniu (skrawaniu) małych fragmentów obrabianego materiału zwanych wiórami. Cechą wszystkich takich narzędzi jest klinowy kształt części roboczej, zwanej ostrzem skrawającym.

Ślusarstwo, znane już w starożytności, początkowo łączyło się z kowalstwem. W późnym średniowieczu powstały w miastach europejskich cechy kowali i ślusarzy. Tradycyjnie działalnością rzemiosła ślusarskiego jest wytwarzanie wyrobów metalowych, m.in. zamków, kluczy, okuć, ostrzenie noży, narzędzi itp. Rzemiosło ślusarskie wykonywał ślusarz w ślusarni. Wraz z rozwojem manufaktur, a później produkcji przemysłowej, zmalało znaczenie rzemiosła ślusarskiego.

Skrobak – ręczne narzędzie służące do usuwania nierówności oraz śladów poprzedniej obróbki. Skrobaki wykonuje się ze stali węglowej bądź stopowej, a następnie się je hartuje oraz odpuszcza. Skrobaki często należy ostrzyć oraz dogładzać ze względu na szybko tępiącą się powierzchnię roboczą. Skrobak podczas pracy należy trzymać pod kątem 30° w stosunku do obrabianego przedmiotu, natomiast długość posuwu tego narzędzia zależy od dokładności skrobania.

Naprawa - obsługa umożliwiająca przywrócenie właściwości użytkowych uszkodzonym ogniwom lub pojedynczym zespołom maszyny w wyniku regeneracji lub wymiany zużytych części.

Specjalizacje w zawodzie ślusarza

W końcu XX w. w zawodzie ślusarza rozróżniano następujące specjalizacje:

ślusarzy narzędziowych (wzorcarzy) – wykonujących i naprawiających narzędzia skrawające do metali, przyrządy i uchwyty obróbkowe oraz przyrządy do pomiaru i kontroli,

ślusarzy monterów – wykonujących montaż i końcową obróbkę elementów w produkcji jednostkowej,

ślusarzy mechaników – konserwujących i naprawiających sprzęt mechaniczny,

ślusarzy artystycznych – wykonujących ozdobną galanterię metalową.

Czynności wykonywane przez ślusarzy

trasowanie, cięcie, wycinanie, przecinanie, przerzynanie,

prostowanie, gięcie, wyoblanie

piłowanie, szlifowanie, skrobanie, docieranie, polerowanie,

wiercenie, rozwiercanie, przebijanie, pogłębianie

gwintowanie, zwijanie sprężyn,

nitowanie, skręcanie, lutowanie, spawanie,

montaż i demontaż.

Narzędzia używane przez ślusarzy

Do tradycyjnego wyposażenia stanowiska ślusarza należy stół ślusarski z zamocowanym imadłem, komplet pilników, skrobaki, piły do cięcia metali, nożyce gilotynowe, nożyce ręczne , młotki, wycinaki, przecinaki, przebijaki, wiertła, gwintowniki, narzynki, lutownice itp. Materiały pomocnicze takie jak płótna ścierne, pasty do docierania i polerskie, smary stałe i płynne. Narzędzia pomiarowe: suwmiarka, czujnik zegarowy, średnicówka, mikrometr, kątomierz, kątownik ślusarski, płyta traserska, rysik traserski, punktak, cyrkiel, liniał krawędziowy, macki pomiarowe.

Rysik traserski- jest to pręt stalowy zakończony cienkim ostrzem stożkowym hartowanym, służącym do kreślenia rys (traserskich) zazwyczaj na płaszczyźnie.

Liniał krawędziowy – urządzenie pomiarowe, które służy do sprawdzania płaskości powierzchni. Jedno czoło liniału jest ścięte pod kątem 90°, natomiast drugie pod kątem 45°. Robocza część liniału krawędziowego jest zaokrąglona oraz jest pochylona umożliwiając pomiar szczeliny. Liniał ten przykłada się do sprawdzanej powierzchni w różnych pozycjach jednocześnie obserwując, czy występuje szczelina świetlna między krawędziami liniału a sprawdzaną powierzchnią.

Bibliografia

Czerwiński W.: Poradnik ślusarza. WNT, 1977. (Wyd. VIII)