Śmierć Sokratesa (fr. La Mort de Socrate) – obraz francuskiego malarza Jacques-Louis Davida z 1787 roku. Dzieło obecnie znajduje się w zbiorach Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku (zbiory Catharine Lorillard Wolfe, Fundacja Wolfe, 1931 (31.45)).

Wykonanie płótna zlecili bracia Trudaine, dobrze znający Davida (który był aktywnym członkiem francuskiego ruchu republikańskiego) i popierający reformy polityczne, których kulminacją stała się rozpoczęta dwa lata później Rewolucja Francuska. Malarz – wielki miłośnik starożytności – czerpał natchnienie z Platońskiego "Fedona".

Obraz przedstawia ostatnie chwile Sokratesa – filozofa skazanego na śmierć w niesprawiedliwym procesie – który wolał umrzeć za ideały niż wyrzec się swych poglądów, zbiec lub udać się na wygnanie. Postawa ta w oczach osiemnastowiecznych rewolucjonistów stanowiła przejaw heroicznego oporu przed niesprawiedliwym reżimem.

Opis obrazu

Poza Sokratesa, który bierze naczynie z trucizną od odwracającego wzrok strażnika, zdradza obojętność wobec śmierci. Według Platona, Sokrates wygłosił przed śmiercią długi wykład o nieśmiertelności duszy.

W nogach łoża siedzi smutny i przygnębiony – jeden z sędziów, którzy wydali wyrok na filozofa. Wiadomo że to on, gdyż pod krzesłem spoczywa zwój papieru z wyrokiem. Starzec ma splecione dłonie i spuszczoną głowę, ponieważ wstydzi się niesprawiedliwego wyroku, pod którym też się podpisał.

Człowiek, który chwyta Sokratesa za udo, jak gdyby pragnął go powstrzymać, to uczeń filozofa, Platon. Jego postawa wyraża podziw dla mistrza – Sokratesa. W przeciwieństwie do samego skazańca, pozostali uczestnicy sceny dają swobodny upust emocjom – postawa, która według Platona nie byłaby w smak Sokratesowi. Rzecz jasna reakcje poszczególnych postaci mają podkreślać dramatyzm dzieła, zwłaszcza gdy skontrastuje się je ze spokojem i determinacją jego głównego bohatera.

W tle widać pełnych wyrzutów sumienia sędziów, w pośpiechu opuszczających celę.

Bibliografia