Śpiączka afrykańska - Polski Serwis Naukowy

Świdrowce widoczne w rozmazie krwi pacjenta chorego na śpiączkę afrykańską.

Śpiączka afrykańska, trypanosomatoza afrykańska (ang. sleeping sickness, African trypanosomiasis) – choroba zakaźna, którą wywołuje pasożyt świdrowiec gambijski (Trypanosoma gambiense) oraz świdrowiec rodezyjski (Trypanosoma rhodesiense) należące do protistów z rodziny świdrowców. Występują w Afryce. Świdrowiec ten przenoszony jest z człowieka chorego lub chorych antylop, lub innych chorych ssaków na człowieka zdrowego przez muchę tse-tse. Wprowadzany jest do układu krwionośnego, gdzie się rozmnaża. Następnie przedostaje się do naczyń i węzłów chłonnych i po upływie 2 - 3 miesięcy trafia do płynu rdzeniowo - mózgowego, powoduje skrajne wycieńczenie organizmu i sen, który kończy się śmiercią.

Uganda – państwo w środkowej Afryce nad Jeziorem Wiktorii, o pow. 236 tys. km². Graniczy z Sudanem, Demokratyczną Republiką Konga, Rwandą, Tanzanią i Kenią. Ludność zajmuje się głównie rolnictwem i hodowlą, kraj słabo rozwinięty.

Moskitiera (hiszp. mosquito - komar) – zasłona z gęstej siatki, zakładana na okna lub zawieszana nad łóżkiem. Stanowi osłonę przed komarami, muchami oraz innymi owadami. Może być wykonywana z bawełny, polietylenu, poliester, oraz nylonu.

Epidemiologia

Choroba szerzy się w Afryce równikowej w postaci endemicznej i czasami epidemicznej. Do państw o najwyższej częstości występowania śpiączki afrykańskiej należą: Angola, Demokratyczna Republika Konga, Uganda i Sudan.

Patogeneza i patofizjologia

Cykl życiowy świdrowca gambijskiego

Objawy i przebieg

W przebiegu śpiączki afrykańskiej stwierdza się trzy fazy choroby:

miejscową,

uogólnioną, charakteryzującą się gorączką i powiększenie węzłów chłonnych,

neurologiczną, w której choroba opanowuje układ nerwowy i może spowodować zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i rdzenia kręgowego, charłactwo, śpiączkę a nawet śmierć.

Rozpoznanie

Świdrowce w rozmazie krwi barwionym metodą Giemsy u pacjenta ze śpiączką afrykańską.

Rozpoznanie choroby stawiane jest po stwierdzeniu obecności pasożyta w badaniu mikroskopowym rozmazu krwi, osadu płynu mózgowo-rdzeniowego, bioptatu szankra lub węzła chłonnego. Świdrowce wykrywa się na podstawie badania serologicznego (lateksowe testy aglutynacji, metody immunofluorescencyjne, ELISA).

Melarsoprol – wielofunkcyjny związek chemiczny zawierający arsen, stosowany w leczeniu trypanosomatozy afrykańskiej w 2. fazie choroby (z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego). Nazwy handlowe leku to Mel B i Melarsen Oxide-BAL. Lek jest wysoce toksyczny i ma liczne działania niepożądane, takie jak encefalopatia, miejscowe podrażnienie skóry, podrażnienie przewodu pokarmowego, kardiomiopatia.

Wyniszczenie, przestarzale charłactwo (łac. marasmus, inanitio) - znaczny spadek masy ciała wskutek utraty podskórnej tkanki tłuszczowej oraz zmniejszenia objętości mięśni.

Leczenie

Lekiem stosowanym w późnej, neurologicznej fazie choroby jest głównie melarsoprol, którego podstawowym składnikiem jest trujący arsen. Z tego powodu jego produkcja wzbudza protesty ekologów. Produkcja jest kosztowna, a państwa afrykańskie są w większości zbyt biedne, aby móc go masowo sprowadzać.

Limfadenopatia (łac. lymphadenopathia) – powiększenie węzłów chłonnych na skutek stymulacji antygenowej. Prawidłowe węzły chłonne u ludzi nie przekraczają 1-2 cm średnicy, większość jest jednak znacznie mniejsza. Są ruchome względem otoczenia oraz niebolesne w badaniu palpacyjnym.

Choroby zakaźne, choroby infekcyjne – grupa chorób ludzi, zwierząt i roślin, będących następstwem zakażenia ustroju czynnikiem zakaźnym i złamania sił odpornościowych organizmu (lub w odwrotnej kolejności) lub obecności w organizmie bioaktywnych toksyn (jadów) drobnoustrojów.

Profilaktyka

Aby ustrzec się przed tą chorobą należy podczas podróży po Afryce nosić odpowiednią odzież, używać moskitiery podczas snu. Najważniejsze jest wczesne wykrycie i odizolowanie chorych, aby nie doprowadzić do epidemii.

Zobacz też

choroba Chagasa

leiszmanioza

Przypisy

Barrett, MP, Burchmore, RJ, Stich, A, Lazzari, JO, Frasch, AC, Cazzulo, JJ, Krishna, S. The trypanosomiases. „Lancet”. 362. 9394, s. 1469-80, 2003. PMID 14602444.

Bibliografia

Inwazje i choroby pasożytnicze. W: Zbigniew Pawłowski: Choroby zakaźne i pasożytnicze. Zdzisław Dziubek (red.). Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003, s. 464-465. ISBN 83-200-2748-9.

Linki zewnętrzne

African Trypanosomiasis. CDC Division of Parasitic Diseases. [dostęp 13 października 2007].

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

Świdrowce (trypanosomy, Trypanosomatidae Doflein, 1901) – rodzina pasożytniczych pierwotniaków powodujących choroby ludzi i zwierząt. Świdrowce należą do gromady Kinetoplastida, typu Euglenata. Są bezwzględnymi pasożytami kręgowców, u których żyją w osoczu krwi, płynie mózgowo-rdzeniowym i narządach miąższowych, i u bezkręgowców, u których lokalizują się w jelicie i innych narządach.