Śródmózgowie - Polski Serwis Naukowy

Schematyczne przedstawienie mózgowia w okresie rozwoju.
Po prawej pęcherzyki mózgowe pierwotne, a po lewej wtórne.

Poprzeczny przekrój przez śródmózgowie.
1. Wzgórki czworacze.
2. Wodociąg mózgu.
3. Istota szara środkowa .
4. Przestrzeń międzyodnogowa.
5. Bruzda boczna.
6. Istota czarna.
7. Jądro czerwienne nakrywki.
8. Nerw okoruchowy.
a. Wstęga (na niebiesko) z a’ wstęgą przyśrodkową i a" – wstęgą boczną.
b. Pęczek podłużny przyśrodkowy.
c. Szew mózgu.
d. Włókna skroniowo-mostowe.
e. Część wstęgi przyśrodkowej, która biegnie do jądra soczewkowatego i wyspy.
f. Włókna mózgowo-rdzeniowe (piramidowe).
g. Włókna czołowo-mostowe

Pień mózgu człowieka (śródmózgowie oznaczone "B").[7, 9 - Wzgórki czworacze]

Śródmózgowie (łac. mesencephalon) – środkowa część mózgowia u kręgowców, w której znajduje się tzw. wodociąg mózgu zwany też wodociągiem Sylwiusza łączący III i IV komorę mózgu. Śródmózgowie łączy się z móżdżkiem i rdzeniem przedłużonym oraz z międzymózgowiem. U ssaków część grzbietowa śródmózgowia utworzona jest przez blaszkę czworaczą (lamina quadrigemina), w której wyróżnia się wzgórki górne i dolne lub pokrywę wzrokową zróżnicowaną na ciałka bliźniacze (corpora bigemina), czyli płaty wzrokowe (lobi optici) u pozostałych kręgowców.

Kręgowce (Vertebrata, od łac. vertebra – kręg) – najliczniejszy podtyp strunowców (Chordata), mocno zróżnicowany morfologicznie; obejmujący kręgouste, ryby, płazy, gady, ptaki i ssaki. Dotychczas opisano około 58000 gatunków kręgowców[2], co stanowi około 5% opisanych gatunków zwierząt. Wielkość współcześnie żyjących kręgowców waha się od 7.9 mm u gatunku karpia - Paedocypris progenetica [3] do płetwala błękitnego [4], którego długość dochodzi do 33.9 m[5].

Wydawnictwo Lekarskie PZWL - polskie wydawnictwo istniejące od 1945 roku wydające literaturę fachową dla pracowników opieki zdrowotnej, podręczniki szkolne i akademickie, a także publikacje popularnonaukowe. Do 1993 roku państwowe wydawnictwo istniało pod nazwą Państwowe Zakłady Wydawnictw Lekarskich (PZWL). W 1998 nastąpiła prywatyzacja. Aktualnie stanowi część grupy wydawniczej PWN.

Śródmózgowie jest ośrodkiem wzrokowym, a u niższych kręgowców (ryby, płazy) jest także ośrodkiem integracji bodźców zmysłowych. U ssaków jest tylko ośrodkiem odruchowym zmysłów wzroku i słuchu.

Budowa

Śródmózgowie złożone jest z pokrywy (tectum), nakrywki (tegmentum) oraz odnóg mózgu (crura cerebri). Na przekroju poprzecznym płaszczyzna pozioma poprowadzona przez wodociąg mózgu jest granicą między pokrywą a nakrywką. Granicę między nakrywką a odnogą mózgu stanowią bruzdy: przyśrodkowa i boczna odnogi mózgu (sulcus medialis et lateralis cruris cerebri) oraz istota czarna (substantia nigra). Nakrywka i odnoga mózgu łącznie nazywa się konarem mózgu (pedunculus cerebri).

Jądro czerwienne (łac. nucleus ruber, ang. red nucleus) – struktura układu nerwowego znajdująca się w przedniej części śródmózgowia, utworzona ze średnich neuronów tworzących synapsy z włóknami nerwowymi ramion spajających móżdżku, i dużych neuronów wysyłających aksony tworzące drogę czerwienno-rdzeniową. Nazwa pochodzi od różowawej barwy którą odznacza się na świeżych przekrojach mózgowia, mającej związek z obecnością zawierającego żelazo barwnika.

Ośrodek oznacza w naukach ścisłych środowisko o określonych właściwościach fizycznych, które mogą wpływać na przebieg procesów przebiegających w nim. Ośrodkiem może być każda substancja fizyczna. Szczególnym rodzajem ośrodka jest próżnia. Ośrodek może być jednorodny lub niejednorodny. Ze względu na podobieństwo niektórych cech ośrodków można je klasyfikować, np. na ośrodki sprężyste, ciągłe, izotropowy, nieliniowy.

Pokrywa

Pokrywa śródmózgowia składa się przede wszystkim z blaszki pokrywy (lamina tecti), która zbudowana jest z:

wzgórków górnych (colliculi superiores) – składają się z trzech warstw istoty szarej i czterech istoty białej; pełnią rolę ośrodka odruchów wzrokowych,

wzgórków dolnych (colliculi inferiores) – pełnią rolę odruchowego ośrodka słuchowego,

okolicy przedpokrywowej (regio pretectalis) – zawiera drobne jądra przedpokrywowe, do których dochodzi część łuku odruchu źrenicy na światło.

Nakrywka

Istotę szarą nakrywki śródmózgowia reprezentują jądra własne oraz jądra nerwów czaszkowych.

Jądro Edingera-Westphala (jądro dodatkowe nerwu III, łac. nucleus autonomicus nervi oculomotorii) – parzyste jądro nerwu okoruchowego (III), dające początek przedzwojowym włóknom przywspółczulnym, zaopatrującym ciało rzęskowe i mięsień zwieracz źrenicy.

Substancja szara (istota szara, łac. substantia grisea) – skupisko ciał komórek nerwowych (neuronów) w ośrodkowym układzie nerwowym. Między innymi z uwagi na obecność ciałek Nissla (tigroidu), przybiera na przekroju nieutrwalonego preparatu barwę szaroróżową.

Do jąder własnych należą:

istota czarna (substantia nigra),

istota szara środkowa (substantia grisea centralis),

jądra tworu siatkowatego (nuclei formationis reticularis),

jądro czerwienne (nucleus ruber).

Do jąder nerwów czaszkowych należą:

jądro ruchowe nerwu bloczkowego (nucleus motorius nervi trochlearis),

jądro śródmózgowiowe nerwu trójdzielnego (nucleus mesencephalicus nervi trigemini),

jądro główne nerwu okoruchowego (nucleus principalis nervi oculomotorii),

jądro środkowe nerwu okoruchowego (nucleus centralis nervi oculomotorii seu Perli),

jądro ogonowe środkowe nerwu okoruchowego (jądro Tschidy, nucleus caudalis centralis nervi oculomotorii seu Tschidi),

jądro dodatkowe (autonomiczne) nerwu okoruchowego (nucleus accessorius seu autonomicus nervi oculomotorii seu Westphal-Edinegeri).

Istota biała nakrywki utworzona jest przez włókna:

Szczelina Sylwiusza, inaczej szczelina boczna lub bruzda boczna (łac. fissura Sylvii s. fissura lateralis, sulcus lateralis) – jedna z najlepiej widocznych struktur leżących na powierzchni bocznej ludzkiego kresomózgowia.

Nerwy czaszkowe (łac. nervi craniales) – 12 par nerwów rozpoczynających się, w przeciwieństwie do nerwów rdzeniowych, na obszarze mózgowia i przebiegających głównie w obrębie głowy. Odpowiadają za odbiór różnorodnych wrażeń zmysłowych, pracę kilku ważnych grup mięśni oraz funkcje wydzielnicze gruczołów (ślinowych, łzowych, błon śluzowych, itp.). Tradycyjnie oznacza się je za pomocą cyfr rzymskich od I do XII, pomimo istnienia innych włókien, również odpowiadających definicji nerwu czaszkowego.

wstęgi przyśrodkowej,

wstęgi bocznej,

drogi rdzeniowo-pokrywowej,

drogi móżdżkowo-czerwiennej,

drogi rdzeniowo-siatkowej,

drogi móżdżkowo-wzgórzowej,

drogi pokrywowo-rdzeniowej,

drogi czerwienno-rdzeniowej,

drogi siatkowo-rdzeniowej,

drogi pokrywowo-jądrowej,

drogi czerwienno-jądrowej,

drogi siatkowo-jądrowej,

drogi suteczkowo-międzykonarowej,

drogi uzdeczkowo-międzykonarowej,

pęczka podłużnego przyśrodkowego,

pęczka podłużnego grzbietowego.

Odnoga mózgu

Odnoga mózgu jest parzysta i zbudowana jest w całości z istoty białej, czyli włókien nerwowych przechodzących z torebki wewnętrznej do części brzusznej mostu.

Ryby, ryby właściwe (Pisces) – tradycyjna nazwa zmiennocieplnych kręgowców wodnych oddychających skrzelami, posiadających szczęki i poruszających się za pomocą płetw. Niezwykle zróżnicowane pod względem budowy zewnętrznej i wewnętrznej, ubarwienia oraz przystosowania do warunków środowiska. Stanowią najliczniejszą grupę współcześnie żyjących kręgowców (ponad połowę). Na świecie znanych jest ponad 30 tys. współcześnie żyjących, naukowo opisanych gatunków. Ryby są najstarszymi kręgowcami świata, pojawiły się około 480 mln lat temu. W Polsce występuje około 120 gatunków.

Wstęga boczna (łac. lemniscus lateralis) – pasmo włókien nerwowych przebiegające w pniu mózgu, wychodzące z jąder ślimakowych i ciała czworobocznego. Stanowi II neuron drogi słuchowej.

Bibliografia

Adam Krechowiecki, Florian Czerwiński: Zarys anatomii człowieka. Szczecin: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2004. ISBN 83-200-3362-4.

Śródmózgowie. W: J.Walocha, T.Iskra, J.Gorczyca, J.Zawiliński, J.Skrzat: Anatomia prawidłowa człowieka. Ośrodkowy układ nerwowy. Pod redakcją Andrzeja Skawiny. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2003. ISBN 83-233-1756-9.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Układ komorowy (łac. systema ventricularis) – zbiór czterech przestrzeni wewnątrz mózgowia, w których wytwarzany jest płyn mózgowo-rdzeniowy, i z których następnie wydostaje się do przestrzeni podpajęczynówkowej, gdzie krąży, otaczając cały ośrodkowy układ nerwowy. Płyn ten wytwarzany jest z osocza krwi przez splot naczyniówkowy.

Jądro ogonowe środkowe nerwu okoruchowego (jądro Tschidy, łac. nucleus caudalis centralis nervi oculomotorii) – jedno z jąder nerwu okoruchowego. Tak jak inne jądra nerwu III, znajduje się w obrębie śródmózgowia. Leży poniżej jądra środkowego, między dalszymi odcinkami jądra głównego. Spotykana nazwa "jądra Tschidy" jest błędna; nazwisko japońskiego anatoma który opisał tę strukturę brzmiało Tsuchida. Usabro Tsuchida był japońskim stypendystą, pracującym w pierwszym dziesięcioleciu XX wieku w laboratorium Constantina von Monakowa. Pracę poświęconą jądrom nerwu III opublikował w 1906 roku.