Śródmiejskie ulice i place w Olsztynie

Śródmiejskie ulice i place w Olsztynie - alfabetyczny opis ulic i placów Śródmieścia Olsztyna.

Dawne nazwy ulic do roku 1945 są w języku niemieckim.

1 Maja

Ulica główna na osi północ-południe, łączy plac Jana Pawła II, aleję Piłsudskiego i ulice Pieniężnego i 11 Listopada z ulicą Partyzantów i aleją Wojska Polskiego. Przy ulicy 1 Maja znajduje się Teatr im. Stefana Jaracza oraz pomnik Stefana Jaracza, więźnia Obozu koncentracyjnego Auschwitz.

Święty Wojciech, właśc. Wojciech Sławnikowic (czes. Vojtěch, niem. Adalbert; ur. ok. 956 w Libicach - zm. 23 kwietnia 997 w okolicach Elbląga lub Tękit, Tenkitten, obecnie Letnoje; inne źródła podają pruski Chollin) – czeski duchowny katolicki, biskup Pragi, misjonarz, męczennik, uznawany przez Kościół katolicki za świętego.

Olsztyn (niem. Allenstein ?/i, dawniej hist. pol. Holstin, łac. Holsten, prus. Alnāsteini) – największe miasto i stolica województwa warmińsko-mazurskiego, powiat grodzki Olsztyn, stolica powiatu ziemskiego olsztyńskiego, archidiecezji warmińskiej, a od 1992 r. metropolii warmińskiej i luterańskiej diecezji mazurskiej. Główny ośrodek gospodarczy, edukacyjny i kulturowy, siedziba władz i najważniejszych instytucji regionu, a także ważny węzeł kolejowy i drogowy. Według danych GUS populacja Olsztyna wynosi 176 457 (stan na 31.12.2009).

Osobny artykuł: Ulica 1 Maja w Olsztynie.

11 Listopada

Widok Wysokiej Bramy przy ul. 11 Listopada

Ulica będąca przedłużeniem alei Piłsudskiego, łączy plac Jana Pawła II i ulice Pieniężnego i 1 Maja z placem Jedności Słowiańskiej i ulicami Pieniężnego i 22 Stycznia. Przy ulicy znajduje się również Wysoka Brama.

Alfa Centrum Olsztyn - największa galeria handlowa w Olsztynie i w województwie warmińsko-mazurskim. Otwarcie nastąpiło w październiku 2005. 23 września 2009 roku nastąpiło otwarcie drugiej części galerii.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Osobny artykuł: Ulica 11 Listopada w Olsztynie.

22 Stycznia

Do roku 1945, nazwa ulicy brzmiała Post-Straße (ulica Pocztowa), a druga część wybudowana w latach 1914-24 brzmiała Treudank-Straße (ulica Wdzięczności). Ulica znajduje się na południowym Śródmieściu. Ulica biegnie pomiędzy Pocztą Główną (przy ulicy Pieniężnego) i dawnym Telegrafem, na zapleczu Centrum Handlowego Alfa Centrum i za pomnikiem Wyzwolenia Ziemi Warmińskiej i Mazurskiej (zwany potocznie Szubienicami) do ulicy Emilii Plater i Reja przy gmachu dawnej Rejencji olsztyńskiej, dzisiejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i Urzędu Marszałkowskiego. Dawniej od ulicy odchodiła ulica Fabryczna (Fabrik-Straße), która nie istnieje od wybudowania C.H. Alfa Centrum.

Budynek Rejencji w Olsztynie przy ulicy Emilii Plater 1, wybudowany w latach 1908–1911 na potrzeby ówczesnej Rejencji. Znajduje się w kwartale ograniczonym przez ulice Emilii Plater, Tadeusza Kościuszki, aleję Piłsudskiego i plac Andrzeja Wakara.

Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Olsztynie jest jednym z najstarszych kościołów miasta. Wybudowany został na początku XX wieku w stylu neogotyckim.

Nazwa ulicy upamiętnia dzień 22 stycznia, dzień wyzwolenia miasta Olsztyna przez Armię Radziecką, który pomnik Wyzwolenia Ziemi Warmińskiej i Mazurskiej przy ulicy również upamiętnia.

Dąbrowszczaków

Do roku 1904 nazwa ulicy brzmiała Wartenburger-Straße (ulica Barczewska), a od 1904 roku do roku 1945, nazwa ulicy zmieniono na Kaiser-Straße (ulica Cesarska). Po 1945 roku, nazwa ulicy brzmiała Stalina, lecz po śmierci i 'odwilży' zmieniono nazwę na Dąbrowszczaków. Jedna z zabytkowych ulic w Olsztynie, przy której znajdują się zabytkowe wille przedwojenne, z okresu wczesnego XX wieku. Ulica znajduje się na północnym i zachodnim Śródmieściu. Przy ulicy Dąbrowszczaków znajduje się Komenda Policji, Prokuratura Wojewódzka oraz Pomnik Mickiewicza na skwerze przy skrzyżowaniu z ulicą Mickiewicza. Ulica zaczyna przy alei Piłsudskiego i kończy ulicą ślepą przy ulicy Partyzantów. Do roku 1965, ulicą jeździły olsztyńskie tramwaje linii 1.

Adam Bernard Mickiewicz , zm. , a nawet za jednego z największych na skalę . Określany też przez innych, jako poeta przeobrażeń oraz bard słowiański. Członek , zarówno w ojczyźnie jak i w Europie zachodniej porównywany do . W okresie pobytu w Paryżu był wykładowcą literatury słowiańskiej w Collège de France. Znany przede wszystkim jako autor ballad, powieści poetyckich, dramatu Dziady oraz epopei narodowej Pan Tadeusz uznawanej za ostatni wielki epos kultury szlacheckiej w Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

Ważną rolę w funkcjonowaniu Uczelni spełnia Senat, którego członkowie wybierani są z grona pracowników Uczelni: profesorów, doktorów i pozostałych pracowników. W Senacie swoich przedstawicieli ma również założyciel uczelni. Zgodnie ze Statutem Uczelni przewodniczącym Senatu jest rektor, którego powołuje i odwołuje Założyciel, po zasięgnięciu opinii Senatu.

Nazwę ulicy zawdziędcza Dąbrowszczakom, nazwie grupy polskich uczestników wojny domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939.

Dunikowskiego Xawerego plac

Południowa część dawnego placu Armii Czerwonej i dawny Pomnik Wzdziędczości Armii Czerwonej

W 1954 na placu w Śródmieściu przy ówczesnej alei Zwycięstwa (dzisiejsza al. Piłsudskiego) naprzeciwko wejścia głównego Budynku Rejencji ustawiono Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej (dzisiaj Pomnik Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej, potocznie znany jako Szubienice), który miał początkowo stanąć na środku placu Armii Czerwonej na obecnym osiedlu Kętrzyńskiego (dzisiejszym placu gen. Bema). W drugiej połowie lat 50. XX w. na wniosek studentów ówczesnej Wyższej Szkoły Rolniczej placu w Śródmieściu, na którym ustawiono wspomniany pomnik w 1957 r. nadano nazwę placu Armii Czerwonej, jednocześnie zmieniając nazwę placu, który nosił tę nazwę do tej pory.

Pomnik Wyzwolenia Ziemi Warmińskiej i Mazurskiej, pierwotnie nazwany Pomnikiem Wdzięczności Armii Czerwonej, potocznie określany "Szubienicami" – pomnik stojący w Śródmieściu Olsztyna na placu Xawerego Dunikowskiego (wcześniej plac Armii Czerwonej) przy al. Piłsudskiego (dawna al. Zwycięstwa). Pomnik odsłonięto w 1954 roku. Składa się z dwóch szarych charakterystycznych pylonów, mających symbolizować niezamknięty łuk triumfalny.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Plac miał kształt prostokątny. Wówczas posadzono na nim drzewa iglaste po zachodniej stronie, maszty do flag państwowych po zachodniej i wschodniej stronie placu oraz ustawiono ławki na tle pomnika Wzdziędczości Armii Czerwonej. Na północ od placu znajdowała się Aleja Zwycięstwa (dzisiejsza aleja Piłsudskiego), na wschód ulica Emilii Plater i gmach Rejencji (dzisiejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i Urzędu Marszałkowskiego), na południe ulica 22 Stycznia, a na zachód parkan (dzisiaj C.H. Alfa Centrum).

Sąd administracyjny to jeden z organów państwowych sprawujących wymiar sprawiedliwości w Polsce. Sądy administracyjne wykonują ten obowiązek poprzez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej.(art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Sądami administracyjnymi są obecnie: wojewódzkie sądy administracyjne orzekające w pierwszej instancji i Naczelny Sąd Administracyjny. Regułą więc jest, że skarga kierowana jest do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a dopiero jego orzeczenia kontrolowane są przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zarówno przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jak i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym obowiązuje zasada skargowości zabraniająca sądowi inicjowanie postępowania sądowego z urzędu; postępowanie sądowoadministracyjne może wszcząć wyłącznie strona wnosząc (odpowiednio) skargę (do wsa), skargę kasacyjną lub zażalenie (do NSA).

Zgodnie ze stanem na czerwiec 2007 w Olsztynie znajdowało się 115 pomników i tablic pamiątkowych; w tym pomniki rzeźby i płaskorzeźby – 52, tablice pamiątkowe – 39, kamienie pamiątkowe – 17, pompy i fontanny – 7.

Po przemianach ustrojowych w Polsce w roku 1989 zlikwidowano nazwę placu i nie nadano nowej nazwy. Jednocześnie przemianowano nazwę pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej na Pomnik Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej. Plac pozostawał bezimienny przez ponad 20 lat, kiedy to 30 czerwca 2010 r. uchwałą Rady Miejskiej nadano mu nazwę Xawerego Dunikowskiego, rzeźbiarza, który zaprojektował ustawiony na placu pomnik.

Konzentrationslager Sachsenhausen – niemiecki obóz koncentracyjny założony w lipcu 1936 około 30 km na północ od Berlina. Funkcjonował do 22 kwietnia 1945.

Obóz koncentracyjny - miejsce przetrzymywania, zwykle bez wyroku sądu, dużej liczby osób uznawanych z różnych powodów za niewygodne dla władz. Służyć może różnym celom: od miejsca czasowego odosobnienia osób, wobec których zostaną podjęte później inne decyzje, poprzez obóz pracy przymusowej, czyli de facto niewolniczej, aż po miejsce fizycznej eksterminacji.

Dzisiaj przy placu jest nieoficjalny parking, a sam plac znajduje się w nieuporządkowanym stanie. Jednak pojawiły się plany rewitalizacji tego placu jako atrakcyjnej przestrzeni miejskiej w centrum Olsztyna.

Jana Pawła II plac

Ratusz przy pl. Jana Pawła II

Dawny plac Wolności. Główny plac olsztyńskiego Śródmieścia na zachodnim Śródmieściu. W okresie od roku 1933 do 1945 roku, nazwa placu brzmiała Adolf-Hitler-Platz (plac Adolfa Hitlera). Po wojnie nastąpiono do zmiany nazwy placu na plac Wolności. Przy placu znajduje się Nowy Ratusz, wybudowany w latach 1912-1915 na miejscu rozebranego w 1806 roku Kościoła Świętego Krzyża, w którym do dziś mieści się Rada Miasta, Ratusz, Urząd Stanu Cywilnego i oddział PKO BP.

Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup krakowski, kardynał, papież (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), sługa Boży Kościoła katolickiego, kawaler Orderu Orła Białego.

Plac Bema – plac w kształcie ronda, posiadającego trzy pasy ruchu, zlokalizowany w północnej części Olsztyna, stanowiący miejsce zbiegu ulic Limanowskiego, Partyzantów, Kętrzyńskiego i Kopernika (wjazd z ulicy Kopernika na rodno został zamknięty).

Nazwa placu zawdziędcza papieżowi Janowi Pawłowi II, pierwszemu polskiemu papieżowi.

Osobny artykuł: Plac Jana Pawła II w Olsztynie.

Jedności Słowiańskiej plac

Plac znajdujący się nieopodal Wysokiej Bramy, czyli skrzyżowanie ulic 11 Listopada, Staromiejskiej, Nowowiejskiego i Skłodowskiej, do skrzyżowania ulic Pieniężnego i 22 Stycznia.

Osobny artykuł: Plac Jedności Słowiańskiej w Olsztynie.

Konsulatu Polskiego plac

Dawny plac Nowotki. Do roku 1945, nazwa placu brzmiała Friedrich-Wilhelm-Platz (plac Friedricha Wilhelma - króla Prus). Plac znajduje się na północnym Śródmieściu. Przy placu mieścił się do roku 1939, konsulat Rzeczypospolitej Polskiej, stąd pochodzi nazwa placu, którą zmieniono w 1990 roku. Od roku postanowiono postawić pomnik na placu ku czci polskości za czasów Prus Wschodnich, a maju 2002 r. stanęła kolumna Orła Białego.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Konzentrationslager Auschwitz, KL Auschwitz (Stammlager), w tym KL Birkenau (Auschwitz II) – zespół niemieckich obozów koncentracyjnych, w tym obozu zagłady na terenie Oświęcimia i pobliskich miejscowości istniejący w latach 1940-1945, symbol Holocaustu. Nazwy Auschwitz i Birkenau są niemieckimi odpowiednikami polskich nazw Oświęcim i Brzezinka, stosowanymi po agresji Niemiec na Polskę w 1939 i aneksji tych ziem przez III Rzeszę, gdy Oświęcim znalazł się administracyjnie w rejencji katowickiej (Regierungsbezirk Kattowitz) prowincji Górnego Śląska (Provinz Oberschlesien). W 1940 na tych terenach władze niemieckie utworzyły obóz przeznaczony początkowo do osadzania więźniów politycznych i opozycji, głównie Polaków. Rozbudowywany był potem stopniowo w główne miejsce masowej eksterminacji około miliona Żydów z całej Europy, a także wielu Polaków, Romów, jeńców radzieckich oraz ofiar innych narodowości. Jest to jedyny obóz koncentracyjny znajdujący się na liście światowego dziedzictwa UNESCO, figuruje tam pod oficjalną nazwą Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-45).

Nazwa placu pochodzi od dawnej siedziby Konsulatu Polskiego, który do roku 1939 miał siedzibę przy placu.

Kopernika Mikołaja

Do roku 1945, nazwa ulicy brzmiała podobnie jak przed drugą wojną światową, czyli Koppernikus-Straße (ulica Kopernika). Ulica znajduje się na wschodnim Śródmieściu. Ulica łączy aleję Piłsudskiego, nieopodal Urzędu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z placem Pułaskiego i kończy jako ulica ślepa nieopodal placu Bema. Przy ulicy znajduje się m.in. Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Aleja Wojska Polskiego w Olsztynie – jedna z najdłuższych ulic miasta. Rozciąga się od skrzyżowania z ulicami Partyzantów i Curie-Skłodowskiej do północnych granic administracyjnych miasta. Duża część alei Wojska Polskiego przebiega przez olsztyński Las Miejski. Część alei wchodzi w skład drogi krajowej nr 51.

Nazwę ulicy zawdziędcza Mikołajowi Kopernikowi, astronomowi polskiemu.

Linki Bogumiła

Pomnik Linki w Olsztynie

Do roku 1945, nazwa ulicy brzmiała Kreuz-Straße (ulica Krzyżowa). Ulica znajduje się na północnym Śródmieściu. Ulica łączy ulicę 1 Maja i plac Trzech Krzyży (na północ od pomnika Stefana Jaracza i głazu Trzech Krzyży) z zachodnią częścią placu Konsulatu Polskiego. Przy ulicy znajduje się oddział banku BZ WBK.

Franciszek Sarnowski (ur. 4 października 1911 w Skajbotach pod Olsztynem, zm. 11 stycznia 1940 w Sachsenhausen), polski działacz kulturalno-oświatowy w Niemczech, nauczyciel, podharcmistrz.

Śródmieście - osiedle (jednostka pomocnicza gminy), będące częścią oficjalnego podziału administracyjnego Olsztyna. Osiedlu Śródmieście administracyjnie podlega Stare Miasto.

Nazwę ulicy zawdziędcza Bogumiłowi Lince (1864-1920), mazurskiemu działaczowi społecznemu i narodowemu.

Liszewskiego Jana

Do roku 1945, nazwa ulicy brzmiała Tauben-Straße (ulica Gołębiowa). Ulica znajduje się na zachodnim Śródmieściu. Ulica krótka, będąca odnogą od ulicy 1 Maja, naprzeciwko Urzędu Miejskiego. Prowadzi ona wzdłuż zaplecz budynków ulicy 1 Maja i alei Piłsudskiego.

Plac Pułaskiego – plac w kształcie ronda, w Olsztynie, na osiedlu Kętrzyńskiego. Jest jednym z niewielu rond w Europie, gdzie na środku umiejscowiony jest parking, przystanek autobusowy i toaleta miejska. Plac był kiedyś miejscem handlu, przede wszystkim towarami spożywczymi.

Johann Christoph Friedrich von Schiller (do otrzymania szlachectwa w 1802 roku Johann Christoph Friedrich Schiller) znany jako Friedrich Schiller (ur. 10 listopada 1759, zm. 9 maja 1805) – niemiecki poeta, filozof, historyk, estetyk, teoretyk teatru i dramaturg, przedstawiciel tzw. klasyki weimarskiej.

Nazwę ulicy zawdziędcza Janowi Liszewskiemu, warmiakowi i pierwszemu wydawcy Gazety Olsztyńskiej.

Małłków Karola i Roberta

W roku 1892, nazwa ulicy brzmiała Mittel-Straße (ulica Środkowa). Później zmieniono nazwę ulicy na Dragoner-Straße, która była nazwą ulicy do roku 1945. Ulica znajduje się na północnym Śródmieściu. Krótka ulica będąca odnogą od ulicy Skłodowskiej-Curie. Przy ulicy znajduje się m.in. Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 1 i podlegające zespołowi szkół II Liceum Ogólnokształcące im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego.

Ulica Partyzantów w Olsztynie – jedna z czterech ulic umożliwiających dojazd do Dworca Głównego PKP. Rozciąga się od skrzyżowania z aleją Wojska Polskiego i ulicą Marii Curie-Skłodowskiej do placu Konstytucji 3 Maja, czyli skrzyżowania z ulicą Lubelską, Kościuszki i Dworcową. Za czasów Prus Wschodnich, ulica nosiła nazwę Bahnhof-Straße (ulica Dworcowa).

Mazury (dawn. Mazowsze Północne, Mazowsze Pruskie, Mazury Pruskie, niem. Masuren) – kraina historyczno-etnograficzna w Polsce północno-wschodniej. Geograficznie jest częścią Pojezierza Mazurskiego i Pojezierza Iławskiego, administracyjnie wchodzi w skład województwa warmińsko-mazurskiego.

Nazwę ulicy zawdziędcza Karolowi i Robercie Małłkom, działaczom Związku Mazurów.

Mickiewicza Adama

Do roku 1905, nazwa ulicy brzmiała Fittigsdorfer-Straße (ulica Wójtowska), po czym nastąpiła zmiana nazwy na Schiller-Straße (ulica Schillera - Friedrich Schiller, pisarz niemiecki), która byłą nazwą ulicy do roku 1945. Ulica znajduje się na wschodnim Śródmieściu. Ulica łączy wschodnią część placu Konsulatu Polskiego z ulicą Głowackiego. Przy skrzyżowaniu ulicy z ulicą Dąbrowszczaków, na skwerze znajduje się pomnik Adam Mickiewicza.

Hiszpańska wojna domowa – wojna domowa pomiędzy lewicowym rządem hiszpańskim i wspierającymi go siłami (republikanami), a prawicową opozycją (nacjonalistami, frankistami), jaka toczyła się w Hiszpanii w latach 1936–1939.

Mikołaj Kopernik (łac. Nicolaus Copernicus Torinensis lub Thorunensis lub Torunensis, niem. Nikolaus Kopernikus; ur. 19 lutego 1473 w Toruniu, zm. 24 maja 1543 we Fromborku) – astronom, matematyk, prawnik, ekonomista, strateg, lekarz, astrolog, tłumacz, kanclerz kapituły warmińskiej od 1511, kanonik warmiński, scholastyk wrocławski.

Nazwę ulicy zawdziędcza Adamowi Mickiewiczowi, polskiemu poecie.

Mrongowiusza Krzysztofa

Do roku 1945, nazwa ulicy brzmiała Magister-Straße (ulica Magisterska). Ulica znajduje się na południowym Śródmieściu. Ulica łączy ulicę Ratuszową i ulicę 1 Maja nieopodal Teatru im. Stefana Jaracza z ulicą Dąbrowszczaków.

Nazwę ulicy zawdziędcza Krzysztofowi Mrongowiuszowi, pastorowi, kaznodziejowi ewangelickiemu, obrońcy polskości w zaborze pruskim.

Łyna (ros. Лава, Ława, niem. Alle, prus. Alna) – rzeka w północno-wschodniej Polsce (województwo warmińsko-mazurskie) i Rosji (Obwód kaliningradzki). Lewy dopływ Pregoły. Płynie przez Pojezierze Olsztyńskie i Nizinę Sępopolską.

Urząd stanu cywilnego (USC) - jednostka organizacyjna wchodząca w skład urzędu gminy powołana ustawą Prawo o aktach stanu cywilnego do rejestracji zdarzeń określonych w tej ustawie. Zdarzeniami tymi są urodzenie, zawarcie związku małżeńskiego i zgon. Pojedyncza gmina stanowi okręg USC, jednakże wojewoda może w jednej gminie stworzyć kilka USC a także połączyć kilka gmin w jeden okręg USC. Kierownika USC powołuje odpowiednio wójt, burmistrz lub prezydent miasta.

Plater Emilii

Budynek Rejencji, dzisiejszy Urząd Marszałkowski oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny

Do roku 1945, nazwa ulicy brzmiała Freiherr-vom-Stein-Straße (ulica Heinricha von Steina - Heinrich Friedrich Karl vom Stein pruski polityk). Ulica łączy ulicę Kościuszki z aleją Piłsudskiego nieopodal pomnika Wyzwolenia Ziemi Warmińskiej i Mazurskiej (zwanego potocznie Szubienicami). Ulica znajduje się na południowym Śródmieściu. Przy ulicy znajdują się przedwojenne wille, oraz Pałac Młodzieży i dawny Budynek Rejencji, dzisiejszy Wojewódzki Sąd Administracyjny i Urząd Marszałkowski i zachodnia pierzeja pomnika Wyzwolenia Ziemi Warmińskiej i Mazurskiej (zwany potocznie Szubienicami).

Barczewo (dawniej Wartembork, niem. Wartenburg in Ostpreussen) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Barczewo. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego.

Wilhelm I, urodzony jako Wilhelm Friedrich Ludwig von Preussen - (ur. 22 marca 1797 w Berlinie, zm. 9 marca 1888 tamże) – regent, a później król Prus w latach 1861-1888 z dynastii Hohenzollernów, od 1871 cesarz niemiecki. Współtwórca II Rzeszy Niemieckiej. Wilhelm był drugim synem Fryderyka Wilhelma III i królowej Luizy z dynastii meklemburskiej.

Nazwę ulicy zawdziędcza Emilii Plater, bohaterce narodowej Polski, żołnierzowi powstania listopadowego.

Piłsudskiego Marszałka Józefa aleja

Aleja Marszałka Piłsudskiego
przy C.H "Dukat"

Główna aleja Śródmieścia na osi wschód-zachód. Aleja łączy plac Jana Pawła II (czyli skrzyżowanie ulicy 1 Maja, ulicy Pieniężnego i ulicy 11 Listopada), z granicą administracyjną miasta Olsztyna. Przy alei znajduje się Planetarium, Hala widowiskowo-sportowa Urania i Centrum Handlowo-Usługowe "Urania" oraz C.H Alfa Centrum Olsztyn, D.H. Dukat i Areszt Śledczy oraz północna część placu na którym znajduje się Pomnik Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej.

Warmia lub Warmija (pruskie Wormjan – czerwona ziemia, warm. Warńija, mazur. Warmzia, łac. Varmia, Warmia, niem. Ermland lub Ermeland) – kraina historyczna w obecnym województwie warmińsko-mazurskim. Nazwę wzięła od pruskiego plemienia Warmów. Barwy historycznej Warmii to czerwień i biel. Powierzchnia Warmii wynosi 4249 km².

Prusy Wschodnie (niem. Ostpreußen) – część Królestwa Pruskiego, a potem zjednoczonych w XIX w. Niemiec (do 1945 r.). Prowincja Prusy Wschodnie powstała w 1772 r. z części ziem Polski (Warmii) oraz Prus Książęcych (z wyłączeniem Kwidzyna). Stolicą prowincji był Królewiec. W maju 1939 roku prowincja miała powierzchnię 36 991,71 km² i liczyła 2 488 122 mieszkańców.

Osobny artykuł: Aleja Józefa Piłsudskiego w Olsztynie.

Pieniężnego Seweryna

Kamienice przy ul. Pieniężnego

Do roku 1945 nazwa ulicy brzmiała Wilhelmstraße (na cześć króla Prus Wilhelma I Hohenzollerna). Ulica biegnie na osi północ-południe, łącząc ulicę Szrajbera przy moście św. Jakuba, z placem Jana Pawła II (czyli skrzyżowanie alei Piłsudskiego, ulicy 11 Listopada i ulicy 1 Maja). Przy ulicy znajduje się Poczta Główna oraz Kuria Metropolii Warmińskiej.

Plac Jana Pawła II – plac, w kształcie prostokąta, zlokalizowany w Śródmieściu Olsztyna, przy skrzyżowaniu ulic 1 Maja, Pieniężnego, 11 Listopada oraz alei Piłsudskiego.

Ulica Szrajbera – ulica na obrzeżach osiedla Podgrodzie w Olsztynie, będąca przedłużeniem ulicy Pieniężnego, którą łączy z placem Roosevelta. Ulica jest dwujezdniowa. Przy końcu ulicy Szrajbera (początek ulicy Pieniężnego) znajduje się park Zamkowy i most św. Jakuba nad rzeką Łyną.

Osobny artykuł: Ulica Seweryna Pieniężnego w Olsztynie.

Ratuszowa

Do roku 1933, nazwa ulicy brzmiała Kirchhof-Straße (ulica Cmentarna), a od roku 1933 do roku 1945, nazwa brzmiała Rathaus-Straße, czyli jak dziś ulica Ratuszowa. Ulica znajduje się na zachodnim Śródmieściu. Ulica łączy ulicę Skłodowskiej ze skrzyżowaniem ulicy 1 Maja i Mrongowiusza, nieopodal Teatru im. Stefana Jaracza.

Aleja Marszałka Józefa Piłsudskiego – jedna z głównych ulic Olsztyna. Rozciąga się od placu Jana Pawła II, gdzie krzyżują się ulice Pieniężnego, 11 Listopada i 1 Maja, do wschodnich granic administracyjnych miasta. Ulica przebiega przez teren Śródmieścia, osiedla Kościuszki i osiedla Mazurskiego, a także stanowi granicę pomiędzy osiedlami Pojezierze i Kormoran.

Pastor (łac. pastor – pasterz) – w Kościołach protestanckich to duchowny, który pełni obowiązki duszpasterskie w zborze. Mianowany jest bądź przez organy centralne danego Kościoła (np. synod, generalną konferencję), bądź jest powoływany przez kongregację wiernych przez demokratyczny wybór.

Nazwa ulicy pochodzi z lokalizacji ulicy nieopodal olsztyńskiego Ratusza.

Sarnowskiego Franciszka

Do roku 1945, nazwa ulicy brzmiała Kurze-Straße (ulica Krótka). Ulica znajduje się na północnym Śródmieściu. Ulica jest ślepa i łączy ulicę Skłodowskiej.

Nazwę ulicy zawdziędcza Franciszkowi Sarnowskiemu, polskiemu działaczowi kulturalno-oświatowemu w Niemczech, który zginął w obozie Sachsenhausen.

Ulica Kościuszki w Olsztynie – jedna z czterech ulic umożliwiających dojazd do Dworca Głównego PKP na osiedlu Kętrzyńskiego w kierunku południowym do Podgrodzia i osiedla Kościuszki. Biegnie od placu Konstytucji 3 Maja, czyli skrzyżowania z ulicami Dworcową, Partyzantów i Lubelską do skrzyżowania z aleją Niepodległości.

Heinrich Friedrich Karl Reichsfreiherr vom und zum Stein (ur. 26 października 1757 - zm. 29 czerwca 1831) - pruski polityk, szef ministrów i jeden z twórców reform, które w okresie napoleońskim umożliwiły odbudowę potęgi państwa pruskiego i uzyskanie przez nie w przyszłości kluczowej roli w Niemczech.

Samulowskiego Andrzeja

Krótka ulica łączy ulicę Partyzantów naprzeciwko Komendy Wojewódzkiej Policji, z ulicą Warmińską. Ulica znajduje się na północnym Śródmieściu. Jest to ulica jednokierunkowa, która prowadzi tylko w kierunku ulicy Partyzantów.

Nazwę ulicy zawdziędcza Andrzejowi Samulowskiemu, (1840-1928) założycielowi pierwszej księgarni na Warmii w roku 1878.

Urząd konsularny - urząd państwa wysyłającego w państwie przyjmującym, funkcjonujący na podstawie Konwencji wiedeńskiej o stosunkach konsularnych z 24 kwietnia 1963 r. Na czele urzędu stoi kierownik urzędu konsularnego, a sam urząd działa na obszarze uzgodnionym z państwem przyjmującym (tzw. okręg konsularny).

Ulica 1 Maja w Olsztynie — jedna z głównych ulic olsztyńskiego Śródmieścia. Stanowi jedno z połączeń południowych i północnych dzielnic miasta.

Skłodowskiej-Curie Marii

Widok na ul. M. Curie-Skłodowskie w kierunku Starego Miasta, 2008 r.

Do roku 1945, nazwa ulicy brzmiała Jacob-Straße (ulica Jakuba). Ulica znajduje się na północnym Śródmieściu. Ulica łączy skrzyżowanie ulic 11 Listopada, Nowowiejskiego i Staromiejskiej, z ulicą 1 Maja, tuż przy wiadukcie kolejowym i alei Wojska Polskiego. Przy ulicy znajdują się w większości kamienice z okresu przedwojennego, a ulica jest wyłożona kocimi łbami. W 2007 r. bruk wraz z chodnikami został odnowiony. Przy ulicy Skłodowskiej znajduje się kilka punktów usługowych, m.in. znany wśród wielu olsztynian zakład rymarski, ale także dorabianie kluczy, naprawa drukarek, szkoła nauki jazdy, stomatolog, prawnicy, salon kosmetyczny. Ulica jest charakterystyczna ze względu na swoje duże nachylenie przypominające niektórym ulice na jakie można się natknąć w Lizbonie czy San Francisco.

Bank Zachodni WBK (BZ WBK) – bank uniwersalny z siedzibą we Wrocławiu (siedziba rejestrowa), Poznaniu i Warszawie oferujący produkty i usługi finansowe. Kanały elektroniczne BZWBK24 (Internet, telefon), umożliwiają zarządzanie finansami osobistymi oraz firmowymi. Bank Zachodni WBK S.A. jest jednym z trzech największych banków w Polsce[potrzebne źródło]. Powstał w wyniku połączenia w 2001 r. Banku Zachodniego S.A. i Wielkopolskiego Banku Kredytowego S.A. Prezesem zarządu banku od maja 2007 roku jest Mateusz Morawiecki.

Aleja marsz. Józefa Piłsudskiego – jedna z głównych ulic Olsztyna. Rozciąga się od placu Jana Pawła II, gdzie krzyżują się ulice Pieniężnego, 11 Listopada i 1 Maja, do wschodnich granic administracyjnych miasta. Ulica przebiega przez teren Śródmieścia, osiedla Kościuszki i osiedla Mazurskiego, a także stanowi granicę pomiędzy osiedlami Pojezierze i Kormoran.

Trzech Krzyży plac

W XVIII i XIX wieku, plac nie miał oficjalnej nazwy, natomiast potoczna nazwa placu brzmiała Platz-der-Drei-Kreuze lub Drei-Kreuze-Platz (plac Trzech Krzyży). Nadano nazwę placu w sierpniu 2003 roku. Plac znajduje się w ścisłym Śródmieściu Olsztyna. Plac znajduje się pomiędzy ulicami Linki (na północ), Warmińską (na wschód), Mrongowiusza (na południe) i 1 Maja (na zachód), i naprzeciwko Teatru im. Stefana Jaracza.

Województwo warmińsko-mazurskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju. Stolicą województwa jest Olsztyn, w którym mieszczą się siedziby wojewody, marszałka województwa, zarządu województwa oraz sejmiku województwa.

Plac Jedności Słowiańskiej w Olsztynie - zabytkowy plac położony w Śródmieściu Olsztyna. Rozciąga się od ulic 11 Listopada, Nowowiejskiego i Skłodowskiej-Curie po ulicę Pieniężnego.

Przy placu znajdował się dawniej trzy krzyże, skąd pochodziła nazwa potoczna placu. Ustawiono wówczas krzyże na pamiątkę dżumy, która nawiedziła Olsztyn w latach 1710 - 1711, kiedy zmarło wtedy jedna trzecia mieszkańców miasta.

W 1737 roku, na placu stanęła również figura Chrystusa Zbawiciela Świata, która przeniesiono w roku 1949 na obecne miejsce przy Kościele Najświętszego Serca Jezusowego przy ul. Kopernika.

Krzyże stały w tym miejscu do połowy XIX wieku, kiedy w 1855 roku, magistrat uznał, że nie pasują do uporządkowanego placu, w dodatku jeden z nich się zawalił. Władze kościelne poradziły, by krzyże - zgodnie ze starą warmińska tradycją - spalić, a popiół zakopać na cmentarzu, który znajdował się w miejscu dzisiejszego nowego ratusza.

Konsul honorowy (ang. honorary consul, fr. consul honoraire, niem. Honorarkonsul), jest urzędnikiem konsularnym określonego państwa (tzw. państwa wysyłającego) w innym państwie (państwie przyjmującym). W odróżnieniu od konsulów zawodowych za swoją pracę nie pobiera wynagrodzenia – pracuje honorowo, stąd i jego nazwa. Często również na własny koszt musi wynająć lokal na urząd konsularny i ewentualnie opłacić personel administracyjny (np. sekretarkę). Niekiedy umowa pomiędzy państwem wysyłającym a konsulem honorowym może przewidywać pewien zwrot wydatków ponoszonych przez niego w związku z prowadzeniem konsulatu (np. koszty wynajmu, wynagrodzenia osób zatrudnionych, opłaty za elektryczność, wodę, itd.)

Ulica 11 Listopada – ulica w Śródmieściu Olsztyna. Biegnie od skrzyżowania ulic 1 Maja, Pieniężnego i alei Piłsudskiego (plac Jana Pawła II) do skrzyżowania z ulicą Pieniężnego.

8 czerwca 2004 roku, poświęcono głaz Trzech Krzyży upamiętniający ofiary epidemii dżumy z początków XVIII wieku oraz żołnierzy poległych w czasie kampanii napoleońskiej.

Osobny artykuł: Pomniki Olsztyna.

Warmińska

Do roku 1945 nazwa ulicy brzmiała Langgasse (aleja Długa). Ulica znajduje się na północnym Śródmieściu. Ulica łączy ulicę Mrongowiusza i wschodnią część placu Konsulatu Polskiego z ulicą Mazurską nieopodal ulicy Partyzantów.

Stefan Jaracz (ur. 24 grudnia 1883 w Żukowicach Starych koło Tarnowa, zm. 11 sierpnia 1945 w Otwocku) – polski aktor teatralny i filmowy, pisarz, publicysta; założyciel i dyrektor teatru Ateneum w Warszawie.

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Od 18 maja 2007, przy ulicy Warmińskiej 14/20 mieści się konsulat honorowy Republiki Federalnej Niemiec.

Nazwę ulicy zawdzięcza Warmii, regionowi Polski, w którym znajduje się miasto Olsztyn.

Św. Wojciecha

Do roku 1945, nazwa ulicy brzmiała August-Straße (ulica Augusta). Ulica znajduje się na południowym Śródmieściu. Krótka ulica łącząca ulicę Pieniężnego naprzeciwko dawnego Kina Polonia z kamienicami na tle ulicy 11 Listopada.

Nazwę ulicy zawdzięcza Świętemu Wojciechu, jednemu z patronów Polski.

Sierpień – ósmy miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 31 dni. Nazwa miesiąca (wg Brücknera) (dawniej sirzpień) pochodzi od używanego w żniwach sierpa (por. czes. srpen, ukr. серпень; chorw. srpanj ‛lipiec’). Inna nazwa to stojączka. Łacińska nazwa Augustus (zobacz: kalendarz rzymski), zapożyczona przez większość języków europejskich, nadana została na cześć cesarza Oktawiana Augusta; przedtem miesiąc ten (początkowo 6. w kalendarzu) nazywał się Sextilis.

Krzysztof Celestyn Mrongowiusz (ur. 19 lipca 1764 w Olsztynku, zm. 3 czerwca 1855 w Gdańsku) – pastor, kaznodzieja ewangelicki, orędownik polskości w zaborze pruskim, mieszkaniec Gdańska, filozof, językoznawca, tłumacz.

Wyzwolenia

Do roku 1945, nazwa ulicy brzmiała Kronen-Straße (ulica Koronowa). Ulica znajduje się na zachodnim Śródmieściu. Ulica biegnie od ulicy 11 Listopada i placu Jana Pawła II, u stóp olsztyńskiego ratusza i Ciągnie się kilkaset metrów w dół (fragment ulicy z kostki granitowej) aż do słynnych wiaduktów kolejowych nad rzeką Łyną do ulicy Artyleryjskiej.

Emilia Plater herbu własnego Plater (ur. 13 listopada 1806 w Wilnie, zm. 23 grudnia 1831 w Justianowie k. Kopciowa na Litwie) – bohaterka narodowa Polski, Białorusi i Litwy, kapitan Wojska Polskiego w czasie powstania listopadowego, hrabianka, córka hrabiego Franciszka Ksawerego i Anny von der Mohl. Jedna z wielu kobiet walczących w oddziałach powstańców listopadowych.

Brama Górna w Olsztynie (niem. Obertor, Hochtor – Brama Górna, Wysoka Brama) od XIX wieku zwana Wysoką Bramą zbudowana została w XIV wieku. Jest jedyną bramą pozostałą z trzech,które znajdowały się w murach obronnych otaczających miasto. Ze średniowiecznego obwarowania pozostały również resztki murów przy Bazylice Konkatedralnej św. Jakuba, przy ulicy Asnyka, Okopowej i przy zamku. Brama usytuowana jest w północno-wschodniej części zespołu staromiejskiego, na osi wylotu głównego traktu komunikacyjnego.

Na początku XXI wieku ulica wyraźnie zaczęła się zmieniać, zaczęły się pojawiać nowe firmy, zakłady usługowe i gastronomiczne. Wyzwolenia to prawdziwe centrum olsztyńskiego handlu antykami i sztuką - swoją ofertę mają już trzy tego typu sklepy, oraz szereg biur turystycznych, kawiarni i sklepów. Przy ulicy znajduje się tu kilkanaście zabytkowych kamienic oraz Wyższa Szkoła Informatyki i Ekonomii TWP w Olsztynie. Istnieją plany, aby ulicę zamienić w elegancki pasaż, dzięki czemu w sposób naturalny włączy się w kompleks staromiejski.

Napoléon Bonaparte (pierwotnie wł. Napoleone Buonaparte), Napoleon I (ur. 15 sierpnia 1769 r. w Ajaccio na Korsyce, zm. 5 maja 1821 r., o 17:49, w Longwood na Wyspie Świętej Heleny) – pierwszy konsul Republiki Francuskiej 1799-1804, cesarz Francuzów w latach 1804-1814 oraz 1815, prezydent (1802-1805) i król Włoch w latach 1805-1814.

Nazwa ulicy pochodzi od wyzwolenia ziemi Warmińskiej i Mazurskiej w 1945.

Nieistniejące ulice i place

Fabryczna

Ulicę wybudowano w latach 70. XIX wieku i do roku 1945, nazwa nieistniejącej ulicy brzmiała podobnie jak po roku 1945 Fabrik-Straße, czyli ulica Fabryczna. Krótka ulica łączyła ulicę 22 Stycznia z aleją Piłsudskiego, nieopodal ulicy Dąbrowszczaków i Aresztu Śledczego.

Nazwa ulicy zawdzięczała fabryce zapałek, którą w latach 70. XIX wieku wybudowała tam rodzina Juliusa Ladendorffa. Fabryka nieprzerwanie była czynna do stycznia 1945 roku. W państwowym już zakładzie ponownie uruchomiono produkcję w grudniu 1945 roku. Był to jeden z pierwszych zakładów przemysłowych w Olsztynie. 1 stycznia 1948 roku postawiono zakład w stan likwidacji, i z czasem pojawiły się tam magazyny wyrobów tytoniowych, a następnie przetworów warzywno-owocowych. W latach 1957-1969 produkowano tam ligoston (tworzywo uzyskiwane przez sprasowanie litego drewna). Po zaniechaniu produkcji na początku lat 70. XX wieku halę rozebrano, a w ich miejscu urządzono skwer, który do części zlikwidowano z budową centrum handlowego.

Ulicę zamknięto dla ruchu w 2003 roku, podczas budowy C.H. "Alfa Centrum" przy alei Piłsudskiego, którą wraz z budynkiem przy ulicy ostatecznie zlikwidowano na początku 2004 roku.