Świętobor - książę pomorski - Polski Serwis Naukowy

Świętobor (łac. Suatobor) (ur. ?, zm. 1107) – książę pomorski z przełomu XI i XII wieku.

Życie i panowanie

Gall Anonim podaje, że został on uwięziony na Pomorzu i pozbawiony swego państwa. Wtedy z pomocą ruszył jego krewniak – Bolesław Krzywousty. Zanim jednak doszło do walki, Pomorzanie uwolnili Świętobora, a polska wyprawa zawróciła. Miało to miejsce w 1105 lub 1106 roku. Nigdy więcej źródła nie wspominają Świętobora.

Historiografia (z gr. Historia + grapho – pisać) – dział piśmiennictwa obejmujący gatunki historyczne. Historiografia to inaczej określenie całokształtu pracy historyka razem z jej rezultatem, czyli produkcją dziejopisarską.

Bolesław III Krzywousty (ur. 20 sierpnia 1086, zm. 28 października 1138) – książę małopolski, śląski i sandomierski w latach 1102–1107, książę Polski w latach 1107–1138. Pochodził z dynastii Piastów, był synem Władysława I Hermana i Judyty czeskiej, córki króla Czech Wratysława II, oraz ojcem książąt: Władysława II Wygnańca, Bolesława IV Kędzierzawego, Mieszka III Starego, Henryka Sandomierskiego i Kazimierza II Sprawiedliwego.

Najprawdopodobniej jego dzielnica leżała na Pomorzu Zachodnim (okręg kołobrzeski lub zachodnie ziemie od tego okręgu), bo tylko do tej części Pomorza Krzywousty miał dostęp z ziemi lubuskiej (w Wielkopolsce i na Mazowszu władał wówczas – do 1107 roku – Zbigniew). Panował w niej prawdopodobnie od ok. 1060 roku.

Mazowsze (łac. Mazovia) – kraina historyczna położona w środkowym biegu Wisły oraz dorzeczu jej dopływów w centralnej oraz północno-wschodniej Polsce. Historyczną Stolicą Mazowsza jest Płock, który jest także najstarszym miastem tego regionu – prawa miejskie – 1237.

Świętopełk Mieszkowic (ur. w latach 979-985, zm. przypuszczalnie przed 25 maja 992) - drugi syn Mieszka I, księcia Polski z dynastii Piastów i jego ostatniej żony Ody, brat Bolesława I Chrobrego, Mieszka i Lamberta.

Świętobor najprawdopodobniej był potomkiem księcia całego Pomorza Siemomysła (źródła z 1046). Według części historyków Świętobor był przodkiem zachodniopomorskiego rodu Świętoborzyców, którzy z kolei byli krewnymi po mieczu książąt zachodniopomorskich. Z tego wynika, że pierwsi książęta Pomorza Zachodniego – Warcisław I i Racibor byli bliskimi krewnymi Świętobora, podobnie jak Świętopełk „nakielski”, który wg Galla był „rodem bliski” Krzywoustemu. Nie wiadomo, na czym opierało się pokrewieństwo Świętobora (i Świętopełka) z Krzywoustym. Do niedawna największą popularnością cieszyła się hipoteza, że jego przodkiem był książę gdański wymieniony w legendzie o św. Wojciechu. Książę ów miał poślubić Piastównę. Źródło to jest jednak późne i sprzeczne z najstarszymi żywotami św. Wojciecha, więc obecnie przekaz ten jest odrzucany. Gerard Labuda, mediewista zdecydowanie odrzucił ostatnią filiację z Świętoborem.

Pomorze Zachodnie (pol.Pomorze Nadodrzańskie, kasz. Zôpadnô Pòmòrskô, niem. Pommern) - kraina historyczno-geograficzna nad dolną Odrą i mniejszymi rzekami uchodzącymi do Zatoki Pomorskiej, między Reknicą a Łebą. Na zachodzie przechodzi w Meklemburgię i Brandenburgię, na południu w ziemię lubuską oraz Wielkopolskę (Krajnę), a na wschodzie w Pomorze Gdańskie.

Kwartalnik Historyczny – najstarsze polskie czasopismo historyczno-humanistyczne założone we Lwowie w 1887 roku przez historyka Ksawerego Liskego. W latach 1946-1950 wydawane w Krakowie (roczniki 52/53-57) pod redakcją m.in. J. Dąbrowskiego, R. Grodeckiego, K. Lepszego. Po roku 1950 przeniesione do Warszawy, gdzie wydawane jest pod auspicjami Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk przez Wydawnictwo Naukowe Semper. Pismo publikuje artykuły o ściśle naukowym charakterze dotyczące historii średniowiecza, czasów nowożytnych i najnowszych (bez uwzględnienia starożytności).

W najnowszej historiografii dominuje pogląd, że Siemomysł, Świętobor i Świętopełk byli potomkami jednego z młodszych braci przyrodnich Bolesława Chrobrego (Świętopełka – wg E. Rymara lub Mieszka bądź Lamberta – wg B. Śliwińskiego i J. Dobosza).

Według historiografii do XIX wieku – Świętobor był prawdopodobnie ojcem: Warcisława I, Racibora I, Świętopełka „nakielskiego", bliżej nieokreślonego Bogusława i Sławiny. Edward Rymar, genealog w Rodowodzie książąt pomorskich odrzucił tę hipotezę, choć podtrzymał bliższe pokrewieństwo z pierwszymi trzema filiacjami. Żona księcia jest nieznana. Zmarł w 1107 roku.

Hipoteza (gr. hypóthesis – przypuszczenie) – osąd, który podlega weryfikacji. Zdanie, które stwierdza spodziewaną relację między jakimiś zjawiskami, propozycja twierdzenia naukowego, które zakłada możliwą lub oczekiwaną w danym kontekście sytuacyjnym naturę związku.

Książęta pomorscy. Pomorze jest geograficznym i historycznym regionem w obecnych granicach północnej Polski i Niemiec, na południowym wybrzeżu Bałtyku po obu stronach Odry i sięga na wschodzie do Wisły, a na zachodzie do rzeki Reknicy.

Genealogia

Przypisy

E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 87-89.
Za: E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 89.
E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 72-73,79, 87-89,90-91.
E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 87-89, 90-91, 216-217.

Bibliografia

Źródła

Gall Anonim, Kronika polska, II 29, Wrocław 2003, ISBN 83-04-04610-5.

Opracowania

Labuda, G., Świętobór, ks. pomorski, Słownik starożytności słowiańskich, T. 5, 1975, s. 583.

Rymar E., Rodowód książąt pomorskich, T. 1, Szczecin 1995; Suplement, Gdańsk 2003.

Rymar E., Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005, ISBN 83-87879-50-9.

Śliwiński, B., Pomorze w polityce i strukturze państwa wczesnopiastowskiego (X-XII w.), w: "Kwartalnik Historyczny", nr 107/2, 2000.

Termin Ziemia Lubuska ewentualnie ziemia lubuska (łac. terra Lubus, niem. Land Lebus, Lebuser Land) ma szerokie i często odmienne znaczenie, rozróżniane także względem okresów historycznych. Poniżej przedstawione są główne znaczenia, które będą szczegółowo rozwinięte w odpowiednich sekcjach:

Piastowie – pierwsza historyczna dynastia panująca w Polsce od ok. 960 do 1370 roku. Za jej protoplastę uchodzi na półlegendarny Piast, syn Chościska, rataj spod Gniezna. Syn Piasta, Siemowit, (IX wiek) został księciem Polan. Pierwszym władcą z dynastii Piastów, którego historyczność nie jest kwestionowana, był Mieszko I (zm. 992), prawnuk Siemowita.