Świerk - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy drzewa. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Świerk (Picea A. Dietr.) – rodzaj wiecznie zielonych drzew z rodziny sosnowatych (Pinaceae), który obejmuje około 35 gatunków. Występuje na obszarach chłodnych i umiarkowanych półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest Picea rubra A. Dietrich.

Świerk serbski (Picea omorika (Pančić) Purk.) - gatunek drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Świerk serbski jest gatunkiem endemicznym charakterystycznym dla górskich terenów zachodniej Serbii i wschodniej Bośni. Drzewo odkrył w 1875 roku w górach Tara serbski botanik Josif Pančić.

Świerk pospolity (Picea abies (L.) H.Karst) – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Jest to jedyny gatunek świerka występujący naturalnie w Polsce. Rośnie głównie w północno-wschodniej części kraju, na południu Polski, w górach i na pogórzu. Nie występuje w sposób naturalny w centralnej i zachodniej Polsce (tzw. pas bezświerkowy). Zasięg tego gatunku rozciąga się na północy Europy od Norwegii do Rosji, występuje także w Alpach, Sudetach, Karpatach oraz na Bałkanach. Na wschodzie sięga Uralu, gdzie stopniowo wypiera go świerk syberyjski (Picea obovata). Północna granica występowania przebiega w Norwegii (70°N).

Kwiaty męskie świerku pospolitego

Zwisające szyszki na szczycie świerku

Charakterystyka

Pokrój Drzewa są wysokie i przeważnie mają regularną, stożkową koronę. Liście Świerk posiada spiralnie osadzone, kłujące szpilki. Igliwie utrzymuje się na gałązkach przez 5 -7 lat.

Wyróżnia się 3 podstawowe formy ugałęzienia:

Sztuka przetrwania (inaczej: surwiwal, survival) – rodzaj aktywności człowieka skierowanej na gromadzenie wiedzy i umiejętności związanych z przetrwaniem w warunkach ekstremalnych.

Miazga (kambium) - roślinna tkanka twórcza, razem z tkanką korkotwórczą należy do merystemów bocznych. Występuje w postaci warstwy cienkościennych i ulegających licznym podziałom komórek, położonych między drewnem i łykiem. U roślin dwuliściennych powstaje przez połączenie miazgi wiązkowej z wiązek z miazgą międzywęźli. Dzięki ciągłym podziałom miazga wytwarza drewno wtórne i łyko wtórne i roślina przyrasta na grubość. U roślin wieloletnich miazga funkcjonuje przez cały czas trwania ich życia, choć w tempie zależnym od warunków. W naszej strefie klimatycznej podziały komórkowe są najbardziej intensywne wiosną, a zanikają zimą.

grzebieniasta – pędy zwisają do dołu
szczotkowata – gałązki krótsze, ułożone szczoteczkowato – wokół pędu
płaska – gałązki ułożone horyzontalnie.

Szyszki Cylindryczne, zwisające do dołu. Opada w całości po dojrzeniu nasion.

W Polsce występuje świerk pospolity (Picea abies), głównie w górach na południu kraju oraz w północno-wschodniej części kraju. W górach bory świerkowe tworzą piętro regla górnego (piętro górskie wyższe). Świerk silnie zacienia dno lasu. Ma tendencję do zakwaszania gleb, na których rośnie. Wyróżnia się wyjątkowo płytkim i rozległym systemem korzeniowym, wskutek czego jest podatny na wywroty (wiatrowały).

Drzewa – grupa . Do drzew zalicza się niekiedy rośliny posiadające . Bardziej zawężone definicje wyłączają wieloletnie rośliny o zdrewniałych łodygach, które nie posiadają zdolności przyrostu na grubość i nie tworzą korony ze zdrewniałych rozgałęzień łodygi. Dział botaniki zajmujący się drzewami to dendrologia (gr. δένδρον – drzewo). W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako pomniki przyrody.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Systematyka

Homonimy taksonomiczne

Picea D. Don ex Loudon = Abies P. Miller

Świerki w szacie zimowej

Sekcja: Omorica

Podsekcja: Omoricae

Gatunek: świerk Brewera (Picea breweriana S. Wats.)

Gatunek: świerk Sargenta (Picea brachytyla Pritz.)

Odmiana: Picea brachytyla var. complanata

Gatunek: świerk serbski (Picea omorica)

Gatunek: Picea farreri

Podsekcja: Marianae

Gatunek: świerk czarny (P. mariana (P. Mill.) B.S.P.)

Gatunek: świerk czerwony (Picea rubens Sarg.)

Gatunek: świerk dwubarwny, świerk Alcocka (Picea alcockiana, syn. P. bicolor)

Odmiana: Picea alcockiana var. acicularis, syn. P. shirasawae

Gatunek: Picea balfouriana

Odmiana: Picea balfouriana var. hirtella

Gatunek: Picea glehnii

Gatunek: Picea likiangensis

Odmiana: P. likiangensis var. montigena

Gatunek: Picea purpurea

Gatunek: Picea spinulosa

Świerk czarny (Picea mariana)

Sekcja: Picea

Podsekcja: Picea

Gatunek: świerk gruboigłowy, świerk chiński (Picea asperata)

Odmiana: Picea asperata var. aurantiaca

Odmiana: Picea asperata var. retroflexa, syn. P. gemmata

Gatunek: świerk himalajski (Picea smithiana)

Gatunek: świerk kaukaski (Picea orientalis)

Gatunek: świerk koreański (Picea koraiensis)

Odmiana: Picea koraiensis var. pungsaniensis

Gatunek: świerk Koyamy, świerk japoński (Picea koyamae)

Gatunek: świerk Maksymowicza (Picea maximowiczii)

Gatunek: świerk pospolity (Picea abies (L.) Karst., syn. Picea excelsa (Lamb.) Link)

Gatunek: świerk Schrenka (Picea schrenkiana)

Gatunek: świerk syberyjski (Picea obovata)

Gatunek: świek szydlasty, świerk tygrysi (Picea torano, syn. P. polita)

Gatunek: świerk Veitcha (Picea neoveitchii)

Gatunek: świerk Wilsona (Picea wilsonii)

Gatunek: Picea chihuahuana

Gatunek: Picea crassifolia

Gatunek: Picea martinezii

Gatunek: Picea meyeri

Gatunek: Picea morrisonicola

Świerk sitkajski (Picea sitchensis)

Sekcja: Casicta

Gatunek: świerk ajański (Picea jezoensis)

Podgatunek: P. jezoensis subsp. hondoensis

Gatunek: świerk Engelmanna (Picea engelmannii Parry ex Engelm.)

Podgatunek: Pinus engelmannii subsp. mexicana

Gatunek: świerk biały, świerk kanadyjski (Picea glauca (Moench) Voss, syn. Picea canadensis)

Gatunek: świerk kłujący, świerk srebrny (Picea pungens Engelm.)

Gatunek: świerk sitkajski (Picea sitchensis (Bong.) Carr.)

Mieszańce międzygatunkowe

Picea ×lutzii Little (Picea sitchensis x Picea glauca)

Ekologia

Świerk ma większe wymagania glebowe, aniżeli sosna. Lepiej rośnie na glebach gliniasto – piaszczystych, piaszczysto – gliniastych. Wymaga większej wilgotności gleby i powietrza. Wrażliwy na przymrozki. Mało odporny na działanie wiatru, ze względu na płytko rozwijający się system korzeniowy oraz gęstej koronie, najczęściej o dużej średnicy, która zwiększa możliwość wywrotów. Niebezpieczeństwo to wzrasta szczególnie przy nagłym odsłonięciu drzewostanu lub/i jego szybkim i silnym przerzedzeniu. Świerk dobrze znosi ocienienie – jest gatunkiem cienioznośnym.

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Świerk kłujący, świerk srebrny (Picea pungens Engelm. 1879) - gatunek wiecznie zielonego drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Świerk kłujący pochodzi z Gór Skalistych w zachodniej części Ameryki Północnej.

Pod okapem drzewostanu świerkowego jest więcej cienia, panuje niższa temperatura oraz większa wilgotność powietrza. Panują słabsze prądy powietrza, odkłada się więcej ściółki, a do gleby dochodzi mniej opadów, których większy procent jest zatrzymywany w koronie.

Ciekawostki

W warunkach ekstremalnych (braku innego pożywienia) świerk może służyć jako tymczasowe źródło pokarmu. Pod korą właściwą znajduje się stosunkowo pożywna i jadalna miazga. Szkoły przetrwania rekomendują spożywanie jej w okresie wiosny, gdy znajdują się w niej większe ilości żywicy. Z igliwia zawierającego witaminę C można przygotować gorący napój zalewając go wrzątkiem.

Kwas askorbinowy (witamina C) - organiczny związek chemiczny, pochodna glukozy o wzorze sumarycznym C6H8O6. W warunkach standardowych jest białym, krystalicznym ciałem stałym. Dobrze rozpuszcza się w wodzie, roztwór ma odczyn kwasowy.

Gatunek typowy – gatunek wyznaczony przez systematyków jako typ nomenklatoryczny, czyli wzorzec taksonomiczny umożliwiający stosowanie nazw rodzajowych czy rodzinowych. Typ nie musi być typowym przedstawicielem reprezentowanego taksonu, nie musi też świadczyć o jego zmienności. Typ umożliwia identyfikację taksonów. Okazy będące typami przechowywane są w specjalnych kolekcjach, a miejsce przechowywania wzorca jest dokładnie znane. W razie wątpliwości można odwołać się do gatunku typowego i wyróżnionych dla niego cech diagnostycznych.

Przypisy

↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-22].

Bibliografia

Jin-Hua Ran, Xiao-Xin Wei, Xiao-Quan Wang: Molecular phylogeny and biogeography of Picea (Pinaceae): Implications for phylogeographical studies using cytoplasmic haplotypes. Molecular Phylogenetics and Evolution 41, 2006, S. 405–419. doi:10.1016/j.ympev.2006.05.039

P.A. Schmidt: Picea. In: Schütt, Weisgerber, Schuck, Lang, Stimm, Roloff: Lexikon der Nadelbäume. Nikol, Hamburg 2004, S. 265–278. ISBN 3-933203-80-5.

"Nauka o lesie", G. Morozow, PWRiL, 1953

Świerk czerwony (Picea rubens Sarg. 1898) - gatunek drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Świerk czerwony pochodzi ze wschodniej Ameryki Północnej. Obszar występowania rozciąga się od wschodniego Quebecu do Nowej Szkocji oraz od Nowej Anglii na południe przez Appalachy do zachodniej Północnej Karoliny. Drzewo długowieczne, żyje średnio 250-350 lat.

Szyszka – spotykane u roślin nagonasiennych skupienie sporofili, czyli liści zarodnionośnych. Szyszka może być prosta (sporofile osadzone na osi) lub złożona (sporofile wyrastają na odgałęzieniach odchodzących od osi).

Linki zewnętrzne

Świerk z Puszczy Białowieskiej (najwyższy znany w Polsce)

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o świerku