Żandarmeria - Polski Serwis Naukowy

Żandarmeria (z franc. gens d'armes - zbrojni):

specjalne formacje policji wojskowej powoływane do utrzymania porządku wewnętrznego i dyscypliny wojskowej oraz bezpieczeństwa publicznego w wojsku, jak również innych funkcji policyjnych, np. ściganie przestępców, m. in. dezerterów, prowadzenie dochodzeń i śledztw w sprawach karnych, konwojowanie osób zatrzymanych .
policja działająca poza obrębem miasta (policja wiejska)

Od 1 września 1990 w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej funkcjonuje Żandarmeria Wojskowa, jako wyodrębniona i wyspecjalizowana służba, której kompetencje i organizację określono w Ustawie z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych Dz. U. z 2001 r. Nr 123, poz. 1353.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Osobny artykuł: Historia polskiej żandarmerii.

Żandarmeria w Polsce i na świecie

Żandarmeria (jako formacja utrzymująca porządek na obszarach wiejskich)

Istniejące obecnie:

Karabinierzy (wł. Carabinieri) oraz Guardia di Finanza we Włoszech,

Trupele de Carabinieri w Mołdawii,

Żandarmeria Narodowa (franc. Gendarmerie nationale) we Francji,

Gwardia Obywatelska (hiszp. Guardia Civil) w Hiszpanii,

Narodowa Gwardia Republikańska (port. Guarda Nacional Republicana) w Portugalii,

Żandarmeria rumuńska (rum. Jandarmeria Română) w Rumunii,

Żandarmeria serbska (serb. Žandarmerija/Жандармерија) w Serbii,

Historyczne:

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Żandarmeria Wojskowa (ŻW) – wyodrębniona i wyspecjalizowana służba Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, której działalność polega na zapewnieniu przestrzegania dyscypliny wojskowej oraz ochranianie porządku publicznego i zapobieganie popełnianiu przestępstw na terenach jednostek wojskowych oraz w miejscach publicznych. ŻW pełni rolę policji wojskowej.

Oddzielny Korpus Żandarmów (ros. Отдельный корпус жандармов) w Rosji, w latach 1836-1917, którego V Okręg obejmował terytorium Królestwa Kongresowego,

Żandarmeria Krajowa byłej Dzielnicy Pruskiej w latach 1919-1920 w Wielkopolsce,

Żandarmeria Czechosłowacka (czes. Československé četnictvo) w Czechosłowacji w latach 1920-1939,

Żandarmeria grecka (gr. Ελληνική Χωροφυλακή) w Grecji w latach 1833-1984

Żandarmeria niemiecka (niem. Gendarmerie) w Niemczech w latach 1936-1945,

Żandarmeria w Generalnym Gubernatorstwie,

Żandarmeria NDH (chor. Oružničtvo NDH) w Niepodległym Państwie Chorwackim, w latach 1941-1945,

Żandarmeria Federalna (niem. Bundesgendarmerie) w Austrii w latach 1849-2005

Żandarmeria (jako policja wojskowa)

Istniejące obecnie:

Serbia, Republika Serbii (serb. Република Србија) – państwo w południowej Europie, powstałe 5 czerwca 2006 roku po rozpadzie państwa Serbii i Czarnogóry. Stolicą jest Belgrad. Serbia graniczy z Węgrami na północy, Rumunią i Bułgarią na wschodzie, Macedonią i Albanią na południu oraz z Czarnogórą, Chorwacją i Bośnią i Hercegowiną na zachodzie.

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

Żandarmeria Wojskowa w latach 1919-1939 w Wojsku Polskim II Rzeczypospolitej, od 1990 w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej,

Europejskie Siły Żandarmeryjne, (ang. European Gendarmerie Force) międzynarodowa organizacja Uni Europejskiej

Korpus Policji Wojskowej (ang. Military Police Corps) w Armii Stanów Zjednoczonych,

Królewska Policja Wojskowa (ang. Royal Military Police) w Brytyjskich Siłach Zbrojnych od 1885 r.,

Policja Wojskowa Kanadyjskich Sił Zbrojnych (ang. Canadian Forces Military Police),

Królewski Australijski Korpus Policji Wojskowej (ang. Royal Australian Corps of Military Police),

Strzelcy Polowi (niem. Feldjäger) w RFN, od 1955 r.,

Policja Wojskowa Łotewskich Sił Zbrojnych (łot. Militārā policija) w Łotewskich Siłach Zbrojnych,

Żandarmeria Wojskowa Parany w Brazylii, od 1854,

Historyczne:

Wijśkowa Polowa Żandarmerija (pol. Wojskowa Żandarmeria Polowa, WPŻ) - ukraińska żandarmeria polowa, działająca przy każdej sotni Ukraińskiej Powstańczej Armii. Podlegała Służbie Bezpeky.

Język serbski (cрпски, srpski) – jedna z uregulowanych wersji dialektu sztokawskiego, używana głównie przez Serbów i Czarnogórców w Serbii, Czarnogórze, Bośni i Hercegowinie oraz w innych krajach.

Wojskowa Służba Wewnętrzna w Siłach Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach1957-1990

Żandarmeria Polowa (niem. Feldgendarmerie) w Niemczech, w latach 1866-1945,

Kempeitai i Tokkeitai w Japonii, w latach 1881-1945,

Wijśkowa Polowa Żandarmerija w Ukraińskiej Powstańczej Armii.

państwa posiadające czynne formacje żandarmerii

Kempeitai (jap. 憲兵隊, pol. Korpus Żołnierzy Prawa), japońska żandarmeria wojskowa, istniejąca w latach 1881-1945 jako elitarna jednostka w Japońskiej Cesarskiej Armii. Pełniła również funkcje tajnej policji politycznej oraz służby kontrwywiadu. Szczyt jej wpływów przypadał na okres II wojny światowej.

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

państwa, które posiadały formacje żandarmerii w przeszłości

Przypisy

Mała Encyklopedia Wojskowa, tom III (R – Ż), Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1971, wyd. I, s. 644.
Przykład greckiej policji, w jej postaci organizacyjnej do 1984 roku.

Zobacz też

Gwardia Narodowa

Policja wojskowa