Żelazna Gwardia - Polski Serwis Naukowy

Corneliu Zelea Codreanu

Symbol Żelaznej Gwardii

Żelazna Gwardia (rum. Garda de Fier) - faszystowska organizacja polityczna działająca w Rumunii w latach 1930-1941. Założona przez C. Z. Codreanu, początkowo jako formacja paramilitarna ultraprawicowego, klerykalnego i antysemickiego Legionu Michała Archanioła, działającego od 1927.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Na program Żelaznej Gwardii składały się elementy nacjonalistyczne, antysemickie i religijny fanatyzm. Organizacja utrzymywała żywe kontakty z NSDAP i faszystami włoskimi. Wyróżnikiem jej były zielone koszule. Symbolem była początkowo swastyka, potem czarny potrójny krzyż na zielonym tle w kształcie krzyża. Żelazna Gwardia prowadziła działalność terrorystyczną m.in. mordując dwóch premierów Rumunii: Iona Dukę (29 grudnia 1933 r.) i Armanda Călinescu (21 września 1939 r.), byłego premiera, znanego historyka i działacza Partii Narodowo - Demokratycznej Nicolae Iorgę (27 listopada 1940 r.), a także organizowała pogromy Żydów (największy w Bukareszcie w 1941). W 1938 r. zdelegalizowana przez króla Karola II (Codreanu i inni przywódcy zostali aresztowani, skazani na kary więzienia i ciężkich robót, a następnie zamordowani w więzieniu). Po abdykacji Karola II, 1940-1941 członkowie Żelaznej Gwardii weszli w skład rządu I. Antonescu, a jej przywódca Horia Sima został wicepremierem. Żelazna Gwardia proklamowała powstanie tzw. "Narodowego Państwa Legionowego" i "narodową rewolucję legionową".

Nicolae Iorga, właśc. Nicolas Jorga (ur. 17 stycznia 1871 r. w Botoszanach, zm. 27 listopada 1940 r. w Strejnic, okręg Prahova) - był rumuńskim historykiem, krytykiem literackim, pamiętnikarzem, dramaturgiem, poetą i politykiem.

Nacjonalizm (z łac. natio – naród) - postawa społeczno-polityczna uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze. Głosi solidarność wszystkich grup społecznych danego narodu.

Od września 1940 do 23 stycznia 1941 była jedyną legalną organizacją polityczną w Rumunii, ustanawiając reżim o charakterze faszystowskim. Represje i czystki objęły wiele dziedzin życia i instytucji. Rozpętano brutalną kampanię antysemicką, której apogeum przypada na pogrom w Bukareszcie w styczniu 1941, podczas którego bojówki Żelaznej Gwardii zamordowały 127 Żydów. Jednocześnie rozpoczęto kampanię terroru wymierzoną w polityków będących przeciwnikami ich ideologii - w dniach od 26 do 28 września 1940 w specjalnej akcji wymordowano 65 osób. W dniach 21-23 stycznia 1941 po nieudanym puczu wymierzonym w rząd Iona Antonescu organizacja została rozwiązana, a jej członkowie zbiegli do III Rzeszy Niemieckiej, gdzie zostali internowani i oddani do dyspozycji SS.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

SS (Die Schutzstaffel der NSDAP – eskadra ochronna NSDAP) – paramilitarna i początkowo elitarna niemiecka formacja nazistowska, podległa partii NSDAP.

W sierpniu 1944 po obaleniu w Rumunii proniemieckiego rządu Antonescu Niemcy utworzyli w Wiedniu z działaczy Żelaznej Gwardii marionetkowy tzw."Rumuński Rząd Narodowy", którego premierem został Horia Sima. W tym samym czasie wielu członków Żelaznej Gwardii wstąpiło do Rumuńskiego Pułku Grenadierów SS. Komunistyczne władze Rumunii w latach 1945-1952 rozbiły całkowicie resztki zakonspirowanych struktur Żelaznej Gwardii.

Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (niem. Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, NSDAP) — niemiecka partia polityczna, zwana potocznie nazistowską, sprawująca totalitarną władzę w III Rzeszy w latach 1933–1945 z Adolfem Hitlerem jako kanclerzem Rzeszy (od 30 stycznia 1933), a od sierpnia 1934 Führerem i kanclerzem Rzeszy. Podczas procesów norymberskich partia została uznana za organizację zbrodniczą odpowiedzialną za szereg zbrodni przeciwko ludzkości.

Horia Sima (ur. 3 lipca 1907 r. koło Făgăraş, zm. 25 maja 1993 r. w Madrycie) – rumuński działacz faszystowski, przywódca Żelaznej Gwardii i kolaboracyjnego marionetkowego Rumuńskiego Rządu Narodowego pod koniec II wojny światowej, emigracyjny publicysta.

Po II wojnie światowej członkowie ruchu legionowego pozostali w Niemczech Zachodnich lub wyemigrowali do USA, gdzie niektórzy z nich wspierali komitety wyborcze republikańskich kandydatów na prezydenta oraz aktywnie działali w Światowej Lidze Antykomunistycznej (WACL). Po 1989 niektóre prawicowo-nacjonalistyczne partie rumuńskie nawiązują do programu Żelaznej Gwardii.

Faszyzm (wł. fascismo, od łac. fasces – wiązki, rózgi liktorskie i wł. fascio – wiązka, związek) – doktryna polityczna powstała w okresie międzywojennym we Włoszech, sprzeciwiająca się demokracji parlamentarnej, głosząca kult państwa (statolatrię, totalitarne silne przywództwo, terror państwowy i solidaryzm społeczny). Faszyzm podkreślał wrogość wobec zarówno liberalizmu, jak i komunizmu. Początkowo nazwa odnosiła się tylko do włoskiego pierwowzoru, później była stosowana wobec pokrewnych ruchów w latach 20. i 30. XX wieku, zwłaszcza narodowego socjalizmu w Niemczech, oraz współczesnych ruchów wywodzących się z partii faszystowskich (neofaszyzm).

Język rumuński (dakorumuński, limba română, limba dacoromână, arch. limba rumână) to język z grupy romańskiej (podgrupa wschodnioromańska) języków indoeuropejskich, którym posługuje się około 26 mln osób, z czego około 20,5 mln w Rumunii, około 2,7 mln w Mołdawii (zob. język mołdawski), około 200 tysięcy w Izraelu, około 100 tysięcy w Serbii i około 400 tysięcy na Ukrainie; mniejsze skupiska użytkowników w innych krajach (takich jak: Australia, Azerbejdżan, Kanada, Węgry, Kazachstan, Rosja i USA).

Bibliografia

Przeperski Michał: Faszystowskie ruchy w Rumunii i Polsce. Garda de Fier i Ruch Narodowo-Radykalny, w: "Mówią wieki", wydanie specjalne nr 01/2010, s. 62-67, ISSN 1897-8088.

Linki zewnętrzne

http://www.nouadreapta.org/ - rumuńska strona sympatyków Żelaznej Gwardii

http://www.codreanu.ro/ - strona poświęcona założycielowi Żelaznej Gwardii Corneliu Zelea Codreanu

http://www.horiasima.ro/ - strona poświęcona przywódcy Żelaznej Gwardii Horii Simie