ŻelazoArtykuł - Żelazo - pochodzi z Wikipedii (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)Suplement Żelazokrzem Żelazokrzem – wzór chemiczny (FeSi) stanowi dodatek w różnych procesach przemysłu metalurgicznego. Jest przede wszystkim odtleniaczem i składnikiem stopowym. Żelazokrzem o wysokiej czystości znalazł zastosowanie przy produkcji stali o wysokiej przenikalności magnetycznej. Wraz z dodatkiem wapnia służy jako modyfikator przy produkcji żeliwa szarego oraz sferoidalnego. Ponadto znalazł zastosowanie w procesach stalowniczych, stanowiąc reduktor w procesach rafinacyjnych.Żelazowce Żelazowce - pierwiastki chemiczne znajdujące się w grupie 8 układu okresowego (dawniej zaliczane do VIII grupy pobocznej) - są to żelazo (Fe), ruten (Ru), osm (Os) i has (Hs).Żeliwo Żeliwo – stop odlewniczy żelaza z węglem, krzemem, manganem, fosforem, siarką i innymi składnikami zawierającymi od 2 do 3,6% węgla w postaci cementytu lub grafitu. Występowanie konkretnej fazy węgla zależy od szybkości chłodzenia. Chłodzenie powolne sprzyja wydzielaniu się grafitu. Także i dodatki stopowe odgrywają tu pewną rolę. Krzem powoduje skłonność do wydzielania się grafitu, a mangan przeciwnie, stabilizuje cementyt. Żeliwo otrzymuje się przez przetapianie surówki z dodatkami złomu stalowego lub żeliwnego w piecach zwanych żeliwiakami. Tak powstały materiał stosuje się do wykonywania odlewów. Żeliwo charakteryzuje się niewielkim - 1,0 do 2,0% skurczem odlewniczym, łatwością wypełniania form, a po zastygnięciu obrabialnością. Wyroby odlewnicze po zastygnięciu, by usunąć ewentualne ostre krawędzie i pozostałości formy odlewniczej, poddaje się szlifowaniu. Odlew poddaje się także procesowi sezonowania, którego celem jest zmniejszenie wewnętrznych naprężeń, które mogą doprowadzić do odkształceń lub uszkodzeń wyrobu. Żeliwo dzięki wysokiej zawartości węgla posiada wysoką odporność na korozję.Alotropia Alotropia - zjawisko występowania różnych odmian tego samego pierwiastka chemicznego różniących się właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Odmiany alotropowe pierwiastka mogą różnić się między sobą budową kryształów lub liczbą atomów w cząsteczce[1].Amfoteryczność Amfoteryczność to zdolność związku chemicznego do reakcji z kwasami i zarazem zasadami. Inaczej, jest to zdolność związków chemicznych do bycia w jednych reakcjach kwasami a w innych zasadami. Związki wykazujące amfoteryczność nazywa się czasami amfolitami.Angstrem Angstrem – jednostka długości równa 10-10 m. Oznaczenie: Å. Nie jest jednostką układu SI. Służy do liczbowego wyrażania wartości bardzo małych długości, porównywalnych z rozmiarami atomów. Często stosowany w chemii i fizyce przy opisywaniu obiektów i zjawisk zachodzących w skali atomowej, gdzie posługiwanie się jednostkami układu SI wymagałoby używania ułamków (1 Å = 0,1 nm) lub liczbami rzędu setek (1 Å = 100 pm). Przykładowo atom wodoru ma promień rzędu 0,5 Å, a długość wiązania H-H w cząsteczkach H2 to nieco więcej niż 1 Å. Jednostka ta używana jest też do oznaczania długości fal promieniowania, np. widzialnego, ultrafioletowego, rentgenowskiego i in.Arsenopiryt Arsenopiryt (inaczej mispikiel) – minerał z gromady siarkosoli; jego głównym składnikiem siarczek żelazowo-arsenowy. Minerał pospolity i szeroko rozpowszechniony.Błona śluzowa Błona śluzowa, śluzówka (gr. mucosa) - wyściółka przewodów i jamistych narządów wewnętrznych mających kontakt ze środowiskiem zewnętrznym organizmu kręgowca. Składa się z dwóch zasadniczych warstw: nabłonka i pokrytej przezeń tkanki łącznej zwanej blaszką właściwą zawierającej naczynia krwionośne i limfatyczne, nerwy, często różne receptory, gruczoły czy mięśnie gładkie.Powiązane hasła: Łacina, Żelazo rodzime, Żelazokrzem, Żelazowce, Żeliwo, Aktyn, Aktynowce, Alotropia, Ameryk, Amfoteryczność, Angstrem, Antymon, Argon, Arsen, Arsenopiryt, Astat, Australia, Azot, Błona śluzowa, Bar (pierwiastek), Berkel, Beryl (pierwiastek), Białka, Bizmut, Blok d, Bohr (pierwiastek), Bor, Brazylia, Brom, Cer, Cez, Chiny, Chlor, Chlorek żelaza(II), Chloroza, Chrom, Ciśnienie pary nasyconej, Ciepło parowania, Ciepło topnienia, Ciepło właściwe, Cyna, Cynk, Cyrkon (pierwiastek), Cytochromy, Czas połowicznego rozpadu, Dżul na kilogram-kelwin, Darmsztadt, Dubn, Dwunastnica, Dysproz, Dzień, Einstein (pierwiastek), Elektron, Elektronowolt, Elektroujemność, Energia rozpadu, Enzymy, Erb, Europ, Ferm (pierwiastek), Ferromagnetyk, Ferryt, Ferrytyna, Fluor, Fluorowce, Fosfor, Frans (pierwiastek), Gęstość, Gadolin, Gal, Gazy szlachetne, German, Glin, Goethyt, Hafn, Has, Hel (pierwiastek), Hematyt, Hemochromatoza, Hemoglobina, Holm (pierwiastek), Ind, Indie, Iryd, Iterb, Itr, Izotopy, Jednostka masy atomowej, Jelito cienkie, Jod, Kadm, Kaliforn, Karbonylki, Katalaza, Katalizator, Kelwin, Kilodżule na mol, Kilogram na metr sześcienny, Kiur (pierwiastek), Kobalt, Komórka elementarna, Konduktywność, Konfiguracja elektronowa, Korozja, Krypton, Krzem, Ksenon, Lantan, Lantanowce, Liczba atomowa, Limonit, Lit (pierwiastek), Lorens, Lutet, Magnetyt, Magnez, Mangan, Masa atomowa, Meitner, Mendelew, Menstruacja, Metale, Metale alkaliczne, Metale przejściowe, Metale ziem alkalicznych, Miedź, Minerał, Mioglobina, Mol, Molibden, Neodym, Neon (pierwiastek), Neptun (pierwiastek), Neutron, Niedokrwistość, Niemetale, Nikiel, Niob, Nobel (pierwiastek), Ołów, Objętość molowa, Osm, Półmetale, Pallad, Paramagnetyzm, Paskal, Pasywacja, Peroksydazy, Pikometr, Piryt, Platyna, Pluton (pierwiastek), Polon, Polska, Potas, Potencjał jonizacyjny, Poziom energetyczny, Prędkość dźwięku, Prazeodym, Produkt rozpadu, Promet, Promień atomowy, Promień van der Waalsa, Promień walencyjny, Protaktyn, Przewodność cieplna, Rad (pierwiastek), Radon, Ren (pierwiastek), Rod (pierwiastek), Roentgen (pierwiastek), Rok, Rosja, Rozpad beta minus, Rtęć, Rubid, Ruda, Ruda darniowa, Ruten, Rutherford (pierwiastek), Sód, Samar, Seaborg, Selen, Siarka, Sieć krystaliczna, Simens, Skala Allreda, Skala Celsjusza, Skala Paulinga, Skand, Skorupa ziemska, Sposób rozpadu, Srebro, Stal, Stal stopowa, Stan skupienia materii, Stop żelaza z węglem, Stop metali, Stopień utlenienia, Stront, Suwałki, Syderyt, Syntetyczny izotop promieniotwórczy, Tal, Tantal (pierwiastek), Technet, Tellur, Temperatura Curie, Temperatura topnienia, Temperatura wrzenia, Terb, Tlen, Tor (pierwiastek), Transferyna, Tul, Tytan (pierwiastek), Układ okresowy pierwiastków, Układ pokarmowy, Układ regularny, Unbibium, Unbihexium, Unbinilium, Ununbium, Ununhexium, Ununoctium, Ununpentium, Ununquadium, Ununseptium, Ununtrium, Uran (pierwiastek), VIII grupa poboczna, Wątroba, Węgiel (pierwiastek), Węgle kopalne, Włodzimierz Trzebiatowski, Wanad, Wapń, Warunki normalne, Wat na metr-kelwin, Wikisłownik, Wodór, Wolfram, Wychwyt elektronu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Złoto, Znaczenie biologiczne pierwiastków,
Żelazo (Fe, łac. ferrum) – metal z VIII grupy pobocznej. Posiada 25 izotopów z przedziału mas 45–69. Trwałe są izotopy 54, 56, 57 i 58. Najwięcej jest izotopu 56 (92%).
Występowanie w skorupie ziemskiejWystępuje w skorupie ziemskiej w ilości ok. 6% w minerałach takich jak np.:
W wydobyciu rud żelaza w 2003 roku, wynoszącym ogółem ok. 1 mld ton, przodowały: Chiny (240 mln ton), Brazylia (215 mln ton), Australia (ok. 190 mln ton), Rosja (90 mln ton) i Indie (80 mln ton). W Polsce zasobów żelaza w okolicach Suwałk nie wydobywa się w związku z groźbą zaistnienia katastrofy ekologicznej oraz z uwagi na głębokie położenie złóż[1] Żelazo znane było już cywilizacjom starożytnym. Oprócz minerałów, duże znaczenie technologiczne mają karbonylkowe kompleksy żelaza, które otrzymuje się z chlorków żelaza i które są katalizatorami licznych reakcji organicznych. Żółty chlorek żelaza(II) o kwaskowym smaku, jest podawany przy niedokrwistości. Znaczenie biologiczne żelazaPierwiastek ten jest mikroelementem. Znajduje się w wielu ważnych białkach: hemoglobinie, mioglobinie, w tym też w centrach aktywnych licznych enzymów takich jak: katalaza, peroksydazy oraz cytochromy. Ponieważ zapotrzebowanie na żelazo jest zmienne i zależy od wieku, płci i stanu organizmu, norma dobowego spożycia waha się w dość dużych granicach. U osób dorosłych: od 10 mg/dobę u mężczyzn, do 20 mg u kobiet, z zastrzeżeniem że w okresie ciąży i karmienia powinno to być ok. 30 mg/dobę. Chociaż organizm ma dość dobrze rozwinięte mechanizmy regulacyjne, w niektórych sytuacjach może dojść do schorzenia nazywanego hemochromatozą, związanego z nadmiarem żelaza w organizmie. Duże ilości soli żelaza(II) są toksyczne. Sole żelaza(III-VI) są nieszkodliwe, ponieważ się nie wchłaniają. Prawidłowe stężenie żelaza w surowicy krwi[2]:
Żelazo wchłania się w dwunastnicy i jelicie cienkim w postaci Fe2+. Po wchłonięciu wiązane jest przez apoferrytynę w błonie śluzowej przewodu pokarmowego. Powstaje ferrytyna, a żelazo znajduje się wtedy na +3 stopniu utlenienia. We krwi transportowane jest przez transferynę. Magazynowane jest w wątrobie również w postaci ferrytyny. Niedobór spotyka się w stanach zwiększonego zapotrzebowania, zaburzeń wchłaniania lub zwiększonej utraty żelaza. W takim przypadku może wystąpić niedokrwistość. Należy wprowadzić suplementację preparatami żelaza. Powinno się stosować ją m.in: u osób po zabiegach operacyjnych z dużą utratą krwi, u osób z krwawieniami z przewodu pokarmowego, z dróg rodnych, kobiet ciężarnych, karmiących, przy obfitych menstruacjach, u wcześniaków, u dzieci po konflikcie serologicznym, u osób z zaburzeniami wchłaniania żelaza. Znaczenie w botaniceNiedobór żelaza u roślin powoduje zakłócenia przebiegu fotosyntezy i chlorozę młodych liści. Formy występowaniaCzyste żelazo jest lśniącym, srebrzystym i miękkim metalem, który ulega pasywacji. Domieszka krzemu bądź węgla, związana z procesem otrzymywania metalu z rud żelaza, zwiększa głębokość i prędkość korozji. Od wieków jest stosowane w formie stopów z węglem zwanym żeliwem i stalą oraz stopów z manganem, chromem, molibdenem, wanadem i wieloma innymi (są to tzw. stale stopowe). Żelazo występuje w czterech odmianach alotropowych[3]:
Przypisy
Zobacz też
 Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Żelazo  Zobacz hasło żelazo w Wikisłowniku
Suplement C.D. Amfoteryczność Amfoteryczność to zdolność związku chemicznego do reakcji z kwasami i zarazem zasadami. Inaczej, jest to zdolność związków chemicznych do bycia w jednych reakcjach kwasami a w innych zasadami. Związki wykazujące amfoteryczność nazywa się czasami amfolitami.Angstrem Angstrem – jednostka długości równa 10-10 m. Oznaczenie: Å. Nie jest jednostką układu SI. Służy do liczbowego wyrażania wartości bardzo małych długości, porównywalnych z rozmiarami atomów. Często stosowany w chemii i fizyce przy opisywaniu obiektów i zjawisk zachodzących w skali atomowej, gdzie posługiwanie się jednostkami układu SI wymagałoby używania ułamków (1 Å = 0,1 nm) lub liczbami rzędu setek (1 Å = 100 pm). Przykładowo atom wodoru ma promień rzędu 0,5 Å, a długość wiązania H-H w cząsteczkach H2 to nieco więcej niż 1 Å. Jednostka ta używana jest też do oznaczania długości fal promieniowania, np. widzialnego, ultrafioletowego, rentgenowskiego i in.Arsenopiryt Arsenopiryt (inaczej mispikiel) – minerał z gromady siarkosoli; jego głównym składnikiem siarczek żelazowo-arsenowy. Minerał pospolity i szeroko rozpowszechniony.Błona śluzowa Błona śluzowa, śluzówka (gr. mucosa) - wyściółka przewodów i jamistych narządów wewnętrznych mających kontakt ze środowiskiem zewnętrznym organizmu kręgowca. Składa się z dwóch zasadniczych warstw: nabłonka i pokrytej przezeń tkanki łącznej zwanej blaszką właściwą zawierającej naczynia krwionośne i limfatyczne, nerwy, często różne receptory, gruczoły czy mięśnie gładkie.Berkel Berkel (Bk, łac. berkelium) - pierwiastek chemiczny, aktynowiec. Nazwa pochodzi od nazwy miasta Berkeley w Kalifornii, będącego siedzibą Uniwersytetu Kalifornijskiego oraz jednego z najważniejszych ośrodków badań jądrowych na świecie. Odkryli go tamże w 1949 r. Glenn T. Seaborg, Albert Ghiorso i Stanley G. Thompson bombardując 241Am cząstkami α[1]. Obecnie wytwarza się 249Bk w wyniku kolejnych reakcji wychwytu neutronu poczynając od 244Cm. Do lepiej poznanych związków berkelu należy chlorek berkelu(III), BkCl3.Białka Białka – wielkocząsteczkowe (masa cząsteczkowa od ok. 10 000 do kilku mln) biopolimery, a właściwie biologiczne polikondensaty, zbudowane z reszt aminokwasów połączonych ze sobą wiązaniami peptydowymi -CONH-. Występują we wszystkich żywych organizmach oraz wirusach. Synteza białek odbywa się w specjalnych organellach komórkowych zwanych rybosomami.Blok d Blok d - grupa pierwiastków chemicznych w układzie okresowym tworząca sekcję metali przejściowych. Są to pierwiastki, których elektrony o najwyższej energii znajdują się na orbitalu d (w stanie podstawowym). Do bloku tego należą pierwiastki od III do XII grupy układu okresowego.Bohr (pierwiastek) Bohr (Bh, łac. bohrium), wcześniej o nazwie Unnilseptium (Uns) - pierwiastek chemiczny, metal przejściowy. Nazwa pochodzi nazwiska duńskiego fizyka Nielsa Bohra.Brazylia Brazylia (pełna nazwa: Federacyjna Republika Brazylii; port. Brasil, República Federativa do Brasil) – największe pod względem powierzchni i liczby mieszkańców państwo Ameryki Południowej.Chiny Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.Chloroza Chloroza - choroba roślin polegająca na tworzeniu się i zaniku chlorofilu, przy którym następuje rozpad chloroplastów. Chore rośliny stopniowo żółkną. Przyczyny chlorozy są różne. Wyróżniamy przy tym brak związków żelaza, magnezu, azotu lub innych składników pokarmowych, a także nadmiar wapnia w glebie oraz akumulację nadmiaru fosforanów w roślinie. Roślina cierpiąca na chlorozę nie może przeprowadzać fotosyntezy. Podobne objawy dają infekcje wirusowe. Częściowa chloroza roślin ozdobnych jest uwarunkowana genetycznie. Zmutowane geny znajdują się w chloroplastach roślin i są dziedziczone zgodnie z prawami Mendla.Ciśnienie pary nasyconej Ciśnienie (prężność) pary nasyconej - ciśnienie, przy którym w określonej temperaturze gaz jest w stanie równowagi z cieczą. Występuje wówczas równowaga między parowaniem i skraplaniem.Ciepło parowania Ciepło parowania - ilość energii potrzebnej do odparowania jednostki masy danej substancji, przy stałym ciśnieniu i temperaturze. W układzie SI jednostką ciepła parowania jest J/kg. Stosuje się też jednostkę J/mol. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
