Żelazowa Wola - Polski Serwis Naukowy

Żelazowa Wola – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie sochaczewskim, w gminie Sochaczew, nad rzeką Utratą, znana jako miejsce urodzenia Fryderyka Chopina.

Miejscowość znajduje się w odległości 46 km na zachód od Warszawy i 2 km na północny wschód od Sochaczewa. Liczy zaledwie 65 mieszkańców. W latach 1975-1998 położona była w województwie skierniewickim.

We wsi znajduje się muzeum Dom Urodzenia Fryderyka Chopina (oddział Muzeum Fryderyka Chopina w Warszawie, zarządzanego przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina). Dworek otacza park urządzony w latach 1932-1939 według projektu Franciszka Krzywdy-Polkowskiego. Na terenie parku znajduje się pomnik kompozytora wykonany przez Józefa Gosławskiego.

Narodowy Instytut Fryderyka Chopina – założony w 2001 roku decyzją polskiego parlamentu na mocy ustawy z dnia 3 lutego 2001 r. o ochronie dziedzictwa Fryderyka Chopina. Do jego głównych zadań należy popularyzacja i dbanie o właściwy wizerunek Fryderyka Chopina. Od 5 lipca 2010 p.o. dyrektorem instytutu jest Waldemar Dąbrowski. Siedziba Instytutu znajduje się w Warszawie przy ul. Tamka 43.

Powiat sochaczewski – powiat w Polsce (zachodnia część województwa mazowieckiego), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Sochaczew.

Żelazowa Wola jest również miejscem urodzenia wybitnego skrzypka Henryka Szerynga, który przyszedł tutaj na świat w 1918, a zmarł w Kassel w 1988.

Historia miejscowości

Pomnik Fryderyka Chopina w Żelazowej Woli (proj. J. Gosławski)

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1579 z akt grodzkich, gdzie jako właścicieli Żelazowej Woli wymieniono Mikołaja i Piotra Żelazo. Pod koniec XVIII w. właścicielami byli Łuszczewscy, a następnie Paproccy. Od tych ostatnich w 1802 wieś zakupiła rodzina hrabiów Skarbków (Kacper i Ludwika) i zamieszkała we dworze z dwiema oficynami (obecny "dworek" to wschodnia oficyna). Guwernerem ich dzieci był Mikołaj Chopin.

Tekla Justyna Krzyżanowska (ur. przed 14 września 1782 w Długiem, zm. 1 października 1861 w Warszawie) – matka kompozytora Fryderyka Chopina i pisarki Ludwiki Jędrzejewiczowej.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

1 marca (lub 22 lutego) 1810 urodził się tutaj Fryderyk Chopin jako drugie dziecko Mikołaja i Justyny z Krzyżanowskich. Rodzina Chopinów mieszkała w lewej oficynie dworu do 1 października 1810, kiedy to przeniosła się na stałe do Warszawy. Warunki mieszkaniowe w oficynach były dość siężkie ze względu na bardzo niski standard wykończenia budynku; jak pokazują najnowsze badania, lewa oficyna w której urodził się Fryderyk Chopin nie posiadała nawet drewnianych podłóg, ale jedynie klepisko. W 1812 korpus główny dworu Skarbków spłonął i nie nadawał się do zamieszkania. Nigdy nie został też odbudowany, gdyż rodzina Skarbków nie posiadała wystarczających środków finansowych na jego odbudowę. W 1818 Ludwika Skarbek odsprzedała Żelazową Wolę synowi Fryderykowi, zachowując prawo do korzystania z jednej oficyny (od pożaru nazywanej "dworem") aż do swej śmierci. W 1825 od brata Fryderyka odkupił dwór najmłodszy syn Michał Skarbek i mieszkał tam do końca życia. Coraz większe kłopoty finansowe przyczyniły się do samobójstwa Michała Skarbka. W 1834 powiesił się we dworze na postronku z końskiego włosia.

Józef Gosławski (ur. 24 kwietnia 1908 w Polanówce, zm. 23 stycznia 1963 w Warszawie) – polski rzeźbiarz i medalier. Projektant monet (m.in. 5 zł z wizerunkiem rybaka, 10 zł z Kopernikiem), pomników (m.in. Chopina w Żelazowej Woli, Mickiewicza w Gorzowie Wielkopolskim) i medali (m.in. Rok 1939, Bolesław Chrobry, 1000-lecie Chrztu Polski). W jego twórczości widoczne są wpływy kubizmu, koncepcji Stanisława Szukalskiego, środowiska Polskiej Sztuki Stosowanej, a także sztuki antycznej i renesansowej.

Województwo mazowieckie – jednostka podziału administracyjnego Polski, największe pod względem powierzchni i ludności województwo. Obejmuje obszar o powierzchni 22 892,48 km². Według danych z 2010 r. miało 5,24 mln mieszkańców. Siedzibą władz województwa jest Warszawa. Województwo zostało utworzone 1 stycznia 1999 r.

W 1834 Skarbkowie odsprzedali Żelazową Wolę Szubertom, a ci z kolei – Peszlom. Kolejnym właścicielem w latach 1859-1879 był Adam Towiański. W II poł. XIX wieku, aby nadać lewej oficynie bardziej nobliwy charakter, do jej frontu dobudowano nieistniejący pierwotnie kolumnowy portyk zwieńczony trójkątnym tympanonem, nadając jej tym samym wygląd typowego polskiego dworku. Od 1879 dwór pozostawał w rękach Aleksandra Pawłowskiego, który w miejscu urodzenia Chopina urządził magazyn gospodarczy. W 1894 z inicjatywy rosyjskiego kompozytora Milija Bałakirewa odsłonięto w parku Pomnik Fryderyka Chopina według projektu Bronisława Żochowskiego (medalion projektu Jana Woydygi). Podczas I wojny światowej, od uderzenia pioruna spłonęła prawa oficyna dworu. W 1928 Warszawskie Towarzystwo Przyjaciół Domu Chopina i Komitet Chopinowski z Sochaczewa zakupiły oficynę i 3 ha ziemi wokół budynku za 40 tys. zł od Rocha Szymaniaka, który był właścicielem terenu od 1918. Podczas II wojny światowej w dworku stacjonowali żołnierze niemieccy, pod koniec wojny zaś znajdował się tam szpital.

Wieś (łac. pagus, rus) – jednostka osadnicza o zwartej, skupionej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta (art. 2 ustawy z 29 sierpnia 2003 o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych).

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Po II wojnie światowej w dworku utworzono muzeum poświęcone pamięci Fryderyka Chopina. Należy tu zaznaczyć, że niemal całe eksponowane wówczas wyposażenie nie było nigdy związane z rodziną i osobą Fryderyka Chopina. W świetle całkowitego braku danych dotyczących pierwotnego wyglądu wnętrz oficyny, koncepcja aranżacji ich przestrzeni była jedynie fantazją na temat polskiego dworu. Najnowszy stan wiedzy pokazuje, że odtworzone po II wojnie wnętrza nie miały nic wspólnego z ich o wiele skromniejszym wyglądem z początku XIX wieku.

Poemat symfoniczny - instrumentalna forma muzyczna, stworzona przez Liszta (pierwszy poemat to Co słychać w górach? do tekstu V. Hugo). Dzieło o charakterze programowym, zwykle sugerowanym już w tytule. Forma nie posiada określonej budowy i jest podporządkowana wymogom fabularnej treści. Dzieło zazwyczaj jednoczęściowe.

Mikołaj Chopin (właściwie Nicolas Chopin ur. 15 kwietnia 1771 w Marainville-sur-Madon zm. 3 maja 1844 w Warszawie) – polski nauczyciel języka francuskiego i guwerner pochodzenia francuskiego, ojciec polskiego pianisty, pedagoga i kompozytora Fryderyka Chopina (1810-1849), syn kołodzieja i syndyka Françoisa Chopina i jego pierwszej żony Marguerite Delfin.

Ciekawostki

Żelazowa Wola, opus 37 to tytuł poematu symfonicznego, skomponowanego na cześć Chopina w stulecie jego urodzin przez rosyjskiego pianistę i kompozytora Siergieja Lapunowa w 1909.

1,5 km od Żelazowej Woli znajduje się zabytkowy, wciąż czynny młyn w Chodakowie należący do rodziny Repszów.

Rośnie tu sprowadzony z Ameryki Północnej okaz klonu cukrowego (Acer saccharum).

Linki zewnętrzne

Muzeum Fryderyka Chopina – Narodowy Instytut Fryderyka Chopina

Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi

Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

Żelazowa Wola w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.

Żelazowa Wola okiem kamery

http://sochaczewianin.pl – Sochaczewa, Żelazowa Wola i Okolice

Przypisy

Hanna Wróblewska-Straus: O pomniku romantycznym słów kilka. W: Anna Rudzka: Józef Gosławski. Rzeźby, monety, medale. Wyd. 1. Warszawa: Alegoria, 2009, s. 32-33. ISBN 978-83-62248-00-1.
Chopinowie. Krąg rodzinno-towarzyski. Warszawa: Studio Wydawnicze Familia, 2005. ISBN 83-914861-4-1.