Żnińska Kolej Powiatowa - Polski Serwis Naukowy

Żnińska Kolej Powiatowa – linia wąskotorowa o rozstawie toru 600 mm w województwie kujawsko-pomorskim łącząca Żnin przez Wenecję i Biskupin z Gąsawą z sezonowym ruchem turystycznym, a dawniej sieć linii kolejowych w obecnym powiecie żnińskim.

Historia

Powstanie i rozbudowa sieci

Zbudowana w 1894, pierwotnie wiodła ze Żnina w 3 kierunkach, do miejscowości:

Ośno przez Rydlewo, Wenecję, Biskupin, Grochowiska Księże, Rogowo i Rzym (dł. 31,8 km).

odcinek Żnin-Rogowo o długości 19,1 km otwarto 1 lipca 1894

odcinek Rogowo-Ośno o długości 12,7 km uruchomiono 9 czerwca 1895

Ostrówce przez Rydlewo i Balczewo (dł. 11,2 km)

odcinek Żnin-Rydlewo o długości 2,2 km otwarto 1 lipca 1894

odcinek Rydlewo-Ostrówce o długości 9,0 km uruchomiono 7 czerwca 1908

Obiecanowo przez Bożejewiczki i Uścikowo (dł. 16 km, otwarcie 18 października 1911)

Zaletą stosowania toru o szerokości 600 mm były niskie koszty budowy i eksploatacji oraz łatwość budowy w trudnych warunkach terenowych, takich jakie stwarza pagórkowaty teren Pałuk. W 1930 linię do Obiecanowa wydłużono o 2 km odcinek, łączący tę miejscowość i pobliskie Żużoły. W 1938 zawieszono kursowanie pociągów pasażerskich na trasie Rydlewo-Ostrówce. Po kilku latach przewozy pasażerskie wznowiono (1943).

Pałuki – kraina historyczna położona w północno-wschodniej części Wielkopolski (ziemi, nie dzielnicy ani prowincji) o miano głównego miasta konkurują Kcynia, Szubin i Żnin.
Narodowy Fundusz Inwestycyjny Magna Polonia S.A. – jeden z Narodowych Funduszy Inwestycyjnych z siedzibą w Warszawie, notowany na Giełdzie Papierów Wartościowych. Został zawiązany 15 grudnia 1994 jako jednoosobowa spółka skarbu państwa.

Likwidacja linii i współczesność

W czasach PRL, jak większość linii kolei wąskotorowych, tak i ta powoli była zamykana przez PKP. W 1962 kursy osobowe kolejki całkowicie zlikwidowano. Dziesięć lat później (1972) rozebrano 2 odcinki Kolei Żnińskiej: 5,7 km Sarbinowo-Ośno i 2 km Obiecanowo-Żużoły. W 1978 całkowicie zdemontowano 9 km odcinek łączący Rydlewo i Ostrówce

Szlak Piastowski – jedna z najciekawszych i najliczniej odwiedzanych tras turystycznych w Polsce. Przebiega przez województwo wielkopolskie i województwo kujawsko-pomorskie. Prowadzi z Poznania przez Pobiedziska, Moraczewo, Ostrów Lednicki, Gniezno, Trzemeszno, Mogilno, Strzelno, Kruszwicę, Inowrocław, Kościelec Kujawski, Pakość, Barcin, Lubostroń, Żnin, Wenecję, Biskupin, Gąsawę, Marcinkowo Górne, Rogowo, Gniezno, Giecz do Poznania. Wędrówka po szlaku odtwarza cykliczne przemieszczanie się piastowskich władców i ich dworów pomiędzy czterema grodami, które pełniły stołeczne funkcje.
Linia kolejowa Żnin Wąskotorowy - Ośno Wąskotorowe - wąskotorowa linia kolejowa o rozstawie szyn 600 mm, w województwie kujawsko-pomorskim, częściowo rozebrana, w części eksploatowana przez Żnińską Kolej Powiatową (między stacjami Biskupin Odcinek a Żnin Wąskotorowy) w ramach obsługi linii turystycznej Gąsawa - Żnin Wąskotorowy.

Otwarcie w 1972 Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji skłoniło jednak PKP do uruchomienia linii turystycznej na trasie Żnin-Wenecja-Biskupin-Gąsawa (na odcinku Żnin Wąskotorowy - Biskupin Odcinek linii kolejowej Żnin Wąskotorowy - Ośno Wąskotorowe i odcinku Biskupin Odcinek - Gąsawa linii kolejowej Biskupin Odcinek - Grochowiska Szlacheckie), która nosiła wówczas nazwę Żnińska Kolej Dojazdowa. W 2002 władze powiatu wspólnie z gminą Gąsawa przejęły linię wąskotorową. Jej nazwa została zmieniona na Żnińska Kolej Powiatowa i pod taką nazwą kolejka funkcjonuje nadal, na tej samej trasie.

Kolej wąskotorowa - kolej o prześwicie mniejszym niż określany w danym kraju jako normalny, czyli w większości krajów europejskich 1435 mm. Kolej wąskotorowa cechuje się mniejszą zdolnością przewozową od kolei normalnotorowej, jednak można na niej stosować większe pochylenia i łuki o mniejszym promieniu, dzięki czemu jest nawet kilkakrotnie tańsza w budowie. Koleje wąskotorowe, początkowo niemal wyłącznie konne, rozpowszechniły się w przemyśle wydobywczym, hutnictwie, leśnictwie. Od połowy XIX wieku zaznacza się zróżnicowanie funkcji kolei wąskotorowych w zależności od prześwitu, następuje także częściowa unifikacja standardów k.w. Od połowy XIX wieku na k.w. stosuje się powszechnie trakcję parową, od końca XIX wieku wprowadza się na niektóre k. w. trakcję elektryczną, od połowy XX wieku także spalinową. Najstarsza nieprzerwanie funkcjonująca kolej wąskotorowa na świecie istnieje w Polsce - są to Górnośląskie Koleje Wąskotorowe.
Gąsawa (niem. Gerlingen) – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie żnińskim, w gminie Gąsawa, nad Jeziorem Gąsawskim.

Od 12 czerwca 2009 większościowym udziałowcem Żnińskiej Kolei Dojazdowej Sp. z o.o. jest NFI Magna Polonia. Fundusz objął 62,07% udziałów firmy. Jest to pierwsza sprywatyzowana kolej wąskotorowa w Polsce.

W roku 2010 odbywał się ruch sezonowy (24 kwietnia do 31 sierpnia oraz we wrześniu podczas Festynu Archeologicznego w Biskupinie). Istniała również możliwość wykupienia przewozu w październiku oraz w listopadzie.

Muzeum Kolei Wąskotorowej znajduje się w miejscowości Wenecja, przy stacji kolejowej, działającej turystycznie linii kolejki wąskotorowej. Zostało otwarte w 1972 roku. Jak podaje oficjalna strona muzeum, jest to największy tego typu skansen w Europie.
Linia kolejowa Biskupin Odcinek - Grochowiska Szlacheckie - wąskotorowa linia kolejowa o rozstawie szyn 600 mm, w województwie kujawsko-pomorskim, częściowo rozebrana, w części eksploatowana przez Żnińską Kolej Powiatową (między stacjami Gąsawa a Biskupin Odcinek) w ramach obsługi linii turystycznej Gąsawa - Żnin Wąskotorowy.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)