Żuchwa - Polski Serwis Naukowy

Żuchwa widok przedni

Żuchwa widok boczny, przy strukturach podano częstość złamania

Żuchwa (łac. mandibula) – nieparzysta (pojedyncza), jedyna ruchoma kość szkieletu czaszki człowieka i zwierząt – często potocznie nazywana szczęką (dolną). Jako kość pojedyncza występuje u dorosłych osobników, bowiem w okresie płodowym składa się z dwóch części – lewej i prawej – które w późniejszym okresie zrastają się w linii pośrodkowej.

Strzemiączko (łac. stapes) – jedna z trzech kosteczek słuchowych (ossicula auditoria), wraz z nimi jest odpowiedzialne za przekazywanie drgań błony bębenkowej do ucha wewnętrznego. Strzemiączko jest najmniejszą kością ciała ludzkiego, mającą długość około 3 mm.

Liczba pojedyncza – to szereg form fleksyjnych, tj. przypadków w deklinacji i osób w koniugacji, oznaczających jeden przedmiot bez względu na to, czy jest to rzeczywiście jednostka (np. mały chłopiec biegnie), czy gatunek (np. pies szczeka), czy też zbiorowość (np. armia walczy). Nieliczne rzeczowniki mają tylko formy liczby pojedynczej (singulare tantum). Są to niektóre nazwy własne (np. Wisła, Bałtyk), większość rzeczowników będących nazwami materiałów (np. miedź), wiele rzeczowników oznaczających pojęcia oderwane (np. dobroć, radość) oraz rzeczowniki zbiorowe (np. szlachta, sitowie)

W żuchwie wyróżnia się masywny trzon (corpus mandibulae), od którego do tyłu odchodzą symetrycznie gałęzie żuchwy (rami mandibulae, poj. ramus mandibulae). Miejsce to określane jest jako kąt żuchwy (angulus mandibulae). Ich końce współtworzą z kośćmi skroniowymi staw skroniowo-żuchwowy (articulatio temporomandibularis).

Szczęki - terminem tym określa się wszelkie mocne, zaciskające się narządy w obrębie otworu gębowego, przed nim, albo otaczające go, przystosowane do chwytania i rozdrabniania pokarmu.

Kowadełko (łac. incus) – jedna z trzech kosteczek słuchowych u ssaków. Położona jest w jamie bębenkowej. Przekazuje drgania dźwiękowe z ucha zewnętrznego do ucha wewnętrznego.

Gałąź żuchwy rozdziela się na dwa wyrostki: dziobiasty (processus coronoideus) z przodu i wyrostek kłykciowy (processus condylaris) z tyłu. Między nimi jest wcięcie żuchwy (incisura mandibulae).

Na powierzchni przedniej trzonu żuchwy, na wysokości pierwszych przedtrzonowców (zęby 34 i 44 w notacji FDI) znajdują się dwa otwory bródkowe (foramen mentale), przez które wychodzą z kanału żuchwy nerwy i tętnice bródkowe, a także guzy bródkowe (tuberculum mentale). Najbardziej wystająca część trzonu to guzowatość bródkowa (protuberantia mentale). Na wewnętrznej powierzchni trzonu są zagłębienia – dołki podjęzykowe (foramen sublingualis) dla ślinianek podjęzykowych i dołki dwubrzuścowe (fossa digastrica), miejsca przyczepu brzuśców przednich mięśni dwubrzuścowych.

Guzowatość bródkowa (łac. protuberantia mentalis) – struktura kostna znajdująca się na przednim odcinku żuchwy (łac. mandibula) w miejscu połączenia trzonów żuchwy (łac. corpus mandibulae). Jest cechą wybitnie ludzką, żaden inny organizm nie posiada bródki. Wśród dziś żyjących ras ludzkich najsłabiej jest ona rozwinięta u Australijczyków. Brak bródki (bródka ujemna) stanowi u człowieka rzadką osobniczą odmianę.

Węże (Serpentes) – podrząd gadów z rzędu łuskonośnych. Charakteryzują się wydłużonym, beznogim ciałem i aparatem szczękowym umożliwiającym niezwykle szerokie rozwarcie szczęk, a co za tym idzie połykanie ofiar w całości, brakiem błony bębenkowej i ucha środkowego. Liczba kręgów, które mają (podobnie jak warany) dodatkowe powierzchnie stawowe, może sięgać 400. Węże mają tylko jedno (prawe) płuco, wydłużoną wątrobę, nerki ułożone jedna za drugą. Mają dobrze rozwinięty narząd Jacobsona. Węże są grupą monofiletyczną. Rozmnażają się płciowo.

Na górnej powierzchni trzonu jest część zębodołowa (pars alveolaris) – w przeciwieństwie do wyrostka zębodołowego szczęki.

Na bocznej części gałęzi żuchwy, blisko jej kąta, można zauważyć guzowatość żwaczową (tuberositas masseterica), zwiększa ona powierzchnię przyczepu mięśnia żwacza (m. masseter). Na przyśrodkowej powierzchni gałęzi żuchwy jest otwór żuchwowy (foramen mandibulae) ograniczony języczkiem, do którego wchodzi nerw zębodołowy dolny (gałąź nerwu żuchwowego (V3), od nerwu trójdzielnego (V)).

Młoteczek (łac. malleus) - jedna z trzech kosteczek słuchowych u ssaków. Położona jest w jamie bębenkowej. Ewolucyjnie wywodzi się z kości stawowej gadów, która pierwotnie była jedną z kości otaczających pierwszą szparę skrzelową (tryskawkę) u ryb. Młoteczek swoją główką (łac. caput mallei) połączony jest (za pomocą stawu kowadełkowo-młoteczkowego) z kowadełkiem a rękojeścią (łac. manubrium mallei) łączy się z błoną bębenkową. Druga jego odnoga - wyrostek przedni w sąsiedztwie rękojeści stanowi przyczep dla mięśnia napinacza błony bębenkowej.

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

Innymi ruchomymi kośćmi czaszki są połączone stawowo kostki słuchowe (strzemiączko, kowadełko, młoteczek) oraz kość gnykowa.

Węże posiadają dodatkową kość, łączącą żuchwę z czaszką, dzięki czemu są w stanie połykać zdobycz w całości.

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Żuchwa

Zobacz hasło żuchwa w Wikisłowniku

Progenia

Szczęki (anatomia)

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.