|
|
|
Polski Serwis Naukowy - OnLine od 1999 roku
RSS
Warto przeczytać: Na mocy decyzji ministra zdrowia, kopalnia soli w Wieliczce uzyskała status sanatorium uzdrowiskowego w urządzonych podziemnych wyrobiskach górniczych. Będzie to pierwsze w Polsce podziemne uzdrowisko - poinformowały władze kopalni. "Podstawą do ubiegania s... Nawet 1 mln zł rocznie może zyskać kopalnia ,,Piast" w Bieruniu dzięki zastosowaniu wynalazku naukowców z Akademii Górniczo-Hutniczej (AGH) w Krakowie. Urządzenie sprawia, że część traktowanego dotąd jako odpad mułu węglowego można z zyskiem sprzedać. Pr... W Australii Zachodniej odkryto diamenty sprzed czterech miliardów lat. Dzięki Temu odkryciu poszerzy się wiedza współczesnej nauki na temat wczesnego kształtowania się skorupy ziemskiej.
Diamenty z tak odległej... XVIII-wieczny instrument astronomiczny ekwatoriał Adamsa wzbogacił w czwartek zbiory Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Collegium Maius. Zakup eksponatu został sfinansowany przez Fundację PZU. ,,Uniwersytet od samego początku wzrastał w siłę dzięki... W latach 90. średni wiek, w którym kobiety rodziły pierwsze dziecko wynosił 20-24 lata. Ostatnie dane GUS (Rocznika Demograficznego 2009 GUS) pokazują, że najwięcej urodzeń w 2008 r. było wśród kobiet w wieku 25-29 lat - 151 894 żywe urodzenia. Znacznie więce...
Ostatnio na Forum:
Dyskusje
8
odp.
4
odp. Reklama:
ŻupnikCzy wiesz że...? Szyb - wyrobisko górnicze pochyłe lub najczęściej pionowe o przekroju poprzecznym powyżej 4 m² i znacznej głębokości, prowadzące z powierzchni terenu do położonego w głębi ziemi złoża kopaliny użytecznej. Szyby służą do udostępnienia złoża oraz są głównymi wyrobiskami komunikacyjnymi i wentylacyjnymi kopalni. Posadowienie obudowy szybu to stopa szybowa. Szyb składa się z nadszybia, rury szybowej, podszybia i rząpia. Nad szybem na powierzchni terenu znajduje się wieża szybowa, nad wylotem szybu położone jest nadszybie. Na kolejnych poziomach kopalni bezpośrednio do szybu przylegają podszybia. Dolna część szybu, leżąca poniżej najgłębszego poziomu wydobywczego, nosi nazwę rząpia. Odcinek szybu między nadszybiem a rząpiem nazywany jest rurą szybową. Rura szybowa szybu podzielona jest na przedziały: Staropolski Okręg Przemysłowy (lub Zagłębie Staropolskie albo też Staropolskie Zagłębie Przemysłowe) – najstarszy i największy okręg przemysłowy w Polsce, położony na obszarze województw: świętokrzyskiego, mazowieckiego i łódzkiego. Rozwinięty przemysł metalurgiczny, środków transportu, maszyn, materiałów budowlanych, ceramiki szlachetnej oraz hutnictwa żelaza. Żupnik (łac. zupparius salis) – w polskim górnictwie solnym i kruszcowym w XIII-XVIII w. urzędnik zarządzający rejonem górniczym w imieniu posiadacza zwierzchnich praw do górnictwa (regalia). Urząd miał charakter czasowy, związany był z obowiązkami gospodarczymi i finansowymi. Urzędnik zarządzał królewskimi przedsiębiorstwami solnymi (żupami) oraz warzelniami soli. W przypadku górnictwa kruszców administrował terenem górniczym. Żupnicy działali zgodnie z prawem górniczym wprowadzonym przez Kazimierza Wielkiego w 1368. Urzędników mianował król, który jako jedyny miał prawo ich sądzić. Pierwszym żupnikiem żupy krakowskiej został w 1368 żydowski bankier Lewko. Wieliczka – miasto powiatowe w województwie małopolskim, w powiecie wielickim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Wieliczka oraz władz powiatu. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa krakowskiego. Według danych z 30 czerwca 2009 miasto miało 19 753 mieszkańców. Powierzchnia miasta wynosi 13,41 km².
Sławkowski klucz dóbr biskupich (łac.: clavis Slavcoviensis, niem.: Herrschaft Sławków, po polsku zwany również biskupim "starostwem sławkowskim") stanowił od XIII do XVIII wieku wydzielony administracyjnie z województwa krakowskiego obszar miasta Sławkowa oraz kilkunastu wsi należących do biskupów krakowskich, usytuowanych częściowo na obszarze obecnych miast Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Jaworzno i Mysłowice oraz powiatów olkuskiego, chrzanowskiego i bieruńsko-lędzińskiego. Klucz sławkowski był częścią włości biskupich ciągnących się wzdłuż granicy małopolsko-śląskiej od Lipowca do Koziegłów. Graniczył od południa z kluczem lipowieckim, a od zachodu z biskupim księstwem siewierskim. Wbrew niektórym opiniom nie wchodził jednak nigdy w skład tego księstwa, znajdując się do końca epoki przedrozbiorowej w województwie krakowskim. Na mocy przywilejów potwierdzonych po raz pierwszy w 1286 biskupi sprawowali w kluczu półudzielną władzę, łącznie z prawem stanowienia i pobierania podatków oraz władzą sądowniczą. Biskupstwo krakowskie posiadało też pełne prawa do eksploatycji minerałów, udzielało przywilejów na ich poszukiwanie, wydawało ordynacje górnicze, mianowało własne władze i pobierało olborę. Tworząca klucz biskupi jednostka administracyjna nosiła w różnych czasach różne nazwy i powiększała z czasem swój zasięg terytorialny. W XIII wieku poświadczone jest istnienie kasztelanii sławkowskiej (1238), w skład której obok Sławkowa wchodziły osady Jaworzno i Ciężkowice oraz, wzmiankowane w XIV wieku, Jeleń i Strzemieszyce. W 1279 Bolesław Wstydliwy nadał biskupom krakowskim wieś Bolesław, która włączona została w skład klucza. W 1390 biskup Jan Radlica nabył i włączył w obszar klucza wieś Porąbka. W 1391, po otrzymaniu przez biskupa Radlicę w charakterze odszkodowania od księcia raciborskiego Janusza wsi Imielin, Kosztowy i Chełm, weszły one w skład klucza sławkowskiego, stanowiąc odtąd polską enklawę na Śląsku (później przeszły do klucza lipowieckiego). W XIV wieku mówi się o okręgu (districtus), a od pierwszej połowy XV wieku o biskupim "starostwie" sławkowskim. Pierwszym znanym "starostą" sławkowskim był Hinczka z Żarnowca urzędujący w latach 1433 - 1435. Starostwo sławkowskie utrzymało się do 1790, kiedy dobra całego klucza zostały zsekularyzowane i przeszły na własność skarbu państwa. Natomiast struktura organizacyjna samego klucza sławkowskiego istniała jeszcze przez kilka następnych lat, a jego dobra dzierżawione były przez skarb państwa osobom prywatnym do czasu ich rozcięcia granicą prusko-austriacką po trzecim rozbiorze Polski. W 1796 część wsi klucza sławkowskiego razem ze Sławkowem weszła w skład pruskiego Nowego Śląska, natomiast wsie położone na wschodnim brzegu Białej Przemszy w skład Austrii, co przypieczętowało rozpad klucza. Z pozostałości klucza Prusacy utworzyli rządową ekonomię Sławków, wcieloną w Królestwie Polskim w 1816 w skład dóbr górniczych. Ekonomia ta zlikwidowana została w 1866. Urząd nie był zbyt znaczący ze względu na niewielką ilość kopalń na terenie Polski. Działało wówczas wydobycie soli w Wieliczce i Bochni oraz kopalnie kruszców w Zagłębiu Staropolskim, Olkuszu i kluczu sławkowskim. Do obowiązków żupnika należało zarządzanie finansami kopalń, w tym opłacanie górników. Ponadto odpowiadał za zbyt kopalin, z których najważniejszą była sól (na którą monopol miało państwo). Aby założyć kopalnię, czy rozpocząć wydobycie z nowego szybu żupnik musiał uzyskać przywilej od króla. Żupa krakowska, to przedsiębiorstwo, powstałe pod koniec XIII wieku, w skład którego wchodziła żupa w Wieliczce (Kopalnia soli Wieliczka) i żupa w Bochni (Kopalnia soli Bochnia), wraz z warzelniami znajdującymi się w tych miastach, nadwiślańskich portów żupnych oraz - w XVII wieku - warzelni soli w Dobiegniewie. Przedsiębiorstwem zarządzał żupnik mianowany przez króla. Pierwszym żupnikiem tej saliny został w 1333 Francuz, Wojciech Porinus. Przedsiębiorstwo działało przez blisko 500 lat, aż do pierwszego rozbioru Polski (1772), bez większych zmian organizacyjnych. Okres rozkwitu żupy krakowskiej przypadał od XVI wieku do połowy XVII wieku. W okresie tym tylko w żupie w Wieliczce pracowało ok. 2000 górników, a wydobycie przekraczało 30 000 ton soli. Żupa krakowska była największym w dawnej Rzeczypospolitej zakładem przemysłowym i jednym z największych w Europie. Po pierwszym rozbiorze Polski doszło do jej podziału na dwie oddzielne kopalnie soli w Wieliczce i Bochni.
Olkusz to miasto w woj. małopolskim, w powiecie olkuskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Olkusz, położone na zachodnich rubieżach Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej nad rzeką Babą, przy drodze krajowej 94 i przy drogach wojewódzkich 783 i 791. W XVII wieku sejm podejmował uchwały dotyczące takich szczegółów działalności żupnika jak sposób dystrybucji soli, miejsce jej magazynowania, czy komu może ją sprzedawać. Zobacz też
Czy wiesz że...? beta Halit – minerał z gromady halogenków. Nazwa pochodzi od greckich słów halos – sól, słony, oraz lithos – kamień. Minerał znany i używany od czasów starożytnych.
Bochnia – miasto i gmina w południowej Polsce, w województwie małopolskim, siedziba powiatu bocheńskiego. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa tarnowskiego.
Kazimierz III Wielki[2] (ur. 30 kwietnia 1310 w Kowalu, zm. 5 listopada 1370 w Krakowie) – król Polski w latach 1333-1370, ostatni władca z dynastii Piastów na polskim tronie i ostatni przedstawiciel kujawskiej linii Piastów.
Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka – muzeum założone w 1951 roku z inicjatywy profesora szkoły średniej w Wieliczce, Alfonsa Długosza; narodowa instytucja kultury. Muzeum mieści się w nieczynnej części jednej z najstarszych na świecie kopalni soli kamiennej (Żupa krakowska). Prezentuje historię górnictwa soli, rozwój techniki kopalnianej, dzieje przemysłu solnego i historię miasta Wieliczka. Zbiory muzeum liczą ok. 20 tys. eksponatów. Muzeum wraz z całą kopalnią zostało wpisane w roku 1978 przez UNESCO na pierwszą Międzynarodową Listę Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego.
Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski). Powyższa treść oraz zamieszczone w niej powiązane definicje/pojęcia - udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania
Wszystkie hasła znajdujące się w naszym mirrorze Wikipedii mają znaczenie informacyjne i edukacyjne. Nie mogą być traktowane jako porady. |