Żurawiowe - Polski Serwis Naukowy

Żurawiowe (Gruiformes) – rząd ptaków z podgromady ptaków nowoczesnych Neornithes. Obejmuje gatunki prowadzące naziemny tryb życia, zamieszkujące stepy, pustynie i półpustynie, bagna oraz lasy tropikalne. Wiele występuje jako gatunki reliktowe. Stanowią grupę silnie zróżnicowaną, co powoduje, że niektóre rodziny bywają klasyfikowane w innych rzędach, a ich systematyka jest powodem kontrowersji.

Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze magnorder (wyższa od nadrzędu) i parvorder (niższa od infrarzędu).

Ptaki (Aves) – gromada stałocieplnych zwierząt z podtypu kręgowców. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 000 gatunków ptaków, które zamieszkują ekosystemy na całym świecie. Ich wielkość waha się od 5 cm u koliberka hawańskiego do 2,7 m u strusia.

Charakterystyka

Żurawiowe znacznie różnią się między sobą pod względem budowy, kształtu ciała i barwy upierzenia. Najmniejsze, np. karliczka ważą zaledwie 40 g, największe natomiast, wśród nich żuraw indyjski osiągają do 23 kg masy ciała. Chruściele, madagaskarniki i przepiórniki to nieduże, niskie, przez większość czasu ukrywające się wśród roślin zwierzęta. Część przedstawicieli rzędu prowadzi wodny lub ziemno-wodny tryb życia. Część gatunków bardzo dobrze lata, choć inne mają małe skrzydła i są słabymi lotnikami (np. chruściele i przepiórniki) lub są wręcz nielotami. Inne przystosowały się do wodnego trybu życia i są dobrymi pływakami. Wspólną cechą żurawiowych jest brak wola.

Neornithes – podgromada ptaków nowoczesnych obejmująca tradycyjnie wszystkie współcześnie występujące taksony, taksony wymarłe w czasach historycznych, a także znane z mezozoiku ptaki uzębione.

Poligamia (gr. πολυγαμία polygamia, od πολύς polys "liczny" i γαμέω gameo "zawieram małżeństwo"; wielomałżeństwo) – w odróżnieniu od monogamii, jest to forma małżeństwa w której osób jednej płci może być więcej. Może to być zatem związek jednego mężczyny z wieloma kobietami (poligynia) lub związek jednej kobiety z wieloma mężczyznami (poliandria). Badania antropologiczne wykazały, że ta forma związku małżeńskiego była typowa dla ludów rolniczych. Trzeba jednak zwrócić uwagę na to, że w społecznościach określanych mianem poligamicznych, większość mężczyzn żyje jednak w związkach monogamicznych. Bowiem nazwa ta sygnalizuje jedynie, że w społecznościach tych poligamia jest dozwolona, choć dotyczy zazwyczaj ich członków o wyższym statusie materialnym.

Odżywianie się

Żurawiowe są wszystkożercami: w skład ich pokarmu wchodzą zarówno rośliny, jak i owady, pierścienice, małże, mięczaki, skorupiaki, gryzonie, gady, płazy czy ryby. Niektóre gatunki żerują na polach upranych, jedząc kukurydzę, sorgo i inne zboża.

Rozmnażanie się

W zależności od gatunku żurawiowe są monogamiczne lub poligamiczne. U większości przedstawicieli występują złożone rytuały godowe, np. widowiskowe tańce żurawi, które łączą się w pary na całe życie. Gniazda ptaki te tworzą na ziemi, na kępach roślin, zbiornikach wodnych lub na drzewach. W zależności od gatunku liczba jaj w zniesieniu wynosi od 1 do 17. Inkubacja trwa 12 - 30 dni. Żurawiowe są zagniazdownikami.

Przepiórniki (Turnicidae) – rodzina ptaków z rzędu siewkowych (Charadriiformes). Obejmuje gatunki lądowe, zamieszkujące tzw. Stary Świat, czyli Europę (tylko południową), Afrykę, Azję oraz Australię wraz z wyspami południowo-zachodniego Pacyfiku.

Żurawie (żurawiowate, żurawie właściwe) (Gruidae) – rodzina ptaków z rzędu żurawiowych. Nazwą żurawie określa się też jedną z podrodzin tej rodziny (Gruinae).

Podział systematyczny

Klasyfikacja wg Gilla i Wrighta, 2006:

Rodzina: kusokurki (Sarothruridae)

Rodzina: perkołyski (Heliornithidae)

Rodzina: chruściele (Rallidae)

Rodzina: gruchacze (Psophiidae)

Rodzina: żurawie (Gruidae)

Rodzina: bekaśnice (Aramidae)

Do żurawiowych zaliczane są także wymarłe:

Rodzina: Psilopteridae †

Rodzina: Brontornithidae †

Rodzina: Cunampaiidae †

Rodzina: Opisthodactylidae †

Rodzina: Bathornithidae †

Rodzina: Hermosiornithidae †

Rodzina: Geranoididae †

Rodzina: Orthocnemidae †

Filogeneza

Kladogram wg Tree of Life Web Project

Madagaskarniki – rząd (Mesitornithiformes) oraz rodzina ptaków z podgromady Neornithes. Obejmuje trzy gatunki, występujące wyłącznie w wilgotnych lasach i zaroślach na Madagaskarze. Wszystkie uznawane są za gatunki zagrożone i objęte ochroną.

Perkołyski (Heliornithidae) - rodzina ptaków z rzędu żurawiowych (Gruiformes). Każdy z trzech gatunków rodziny występuje na innym obszarze: perkołyska afrykańska (Podica senegalensis) - w Afryce, na południe od Sahary, perkołyska indyjska (Heliopais personata) - w Indiach i Azji południowo-wschodniej, a perkołyska amerykańska (Heliornis fulica) - w Ameryce Środkowej i Południowej.

Przypisy

Gruiformes w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
Frank Gill, Minturn Wright, David Donsker: Order Gruiformes (ang.). IOC World Bird List: Version 2.7. [dostęp 14 stycznia 2011].
Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Gruiformes Bonaparte, 1854 - Żurawiowe - Rails, Cranes And Allies. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 14 stycznia 2011].
Harshman, John: Gruiformes (ang.). Tree of Life Web Project. [dostęp 18 kwietnia 2009].

Bibliografia

Dimitrij Strelnikoff: Wielka encyklopedia zwierząt, tom 11, str. 35. Oxford Educational. ISBN 978-83-7425-656-8.