Żywioły - Polski Serwis Naukowy

przekierowanie „Żywioł”. Zapoznaj się również z: Żywioł (album).

Żywioły, elementy, pierwiastki – redukcjonistyczna koncepcja filozoficzna, według której świat materialny (wszechświat) składa się z kilku podstawowych pierwiastków. Różne proporcje w jakich występują one w różnych obiektach i substancjach ma odpowiadać za złożoność świata materialnego, a sposoby, w jaki reagują one ze sobą, mają wyjaśniać przemiany w tym świecie. Teorie elementów były popularne w wielu starożytnych kulturach.

Chrzest w Duchu Świętym, Chrzest Duchem Świętym - wewnętrzne przeżycie charyzmatyczne, charakterystyczne dla chrześcijaństwa pierwszych wieków, a także praktykowane we współczesnym ruchu zielonoświątkowym oraz w Katolickiej Odnowie w Duchu Świętym, będące historycznym pierwowzorem dla katolickiego sakramentu bierzmowania oraz protestanckiej konfirmacji.
Wszechświat – wszystko, co fizycznie istnieje: cała przestrzeń, czas, wszystkie formy materii i energii oraz prawa fizyki i stałe fizyczne określające ich zachowanie. Słowo "wszechświat" może być też używane w innych kontekstach, jako synonim słów kosmos (w rozumieniu filozofii), świat czy Natura. Natomiast w naukach ścisłych słowa wszechświat i kosmos są równoważne.

W helleńskiej wyróżniano cztery żywioły: powietrze, ogień, wodę i ziemię. Z czasem zaczęto do nich dodawać tzw. piąty żywioł (kwintesencja) – nieobecny na Ziemi eter, z którego zbudowane miały być ciała niebieskie oraz sfera gwiazd stałych w antycznej kosmologii do żywiołów dodano także metal.

Chińczycy już w II tysiącleciu p.n.e. wyróżniali pięć żywiołów: wodę, ogień, drewno, metal i ziemię. Chiński podział przyjął się w innych kulturach Dalekiego Wschodu z wyjątkiem Japonii.

Japończycy także uznają pięć żywiołów, ale są to: powietrze (żywioł powietrza – Fuuton [フウトン] , ogień (żywioł ognia – Katon [カトン], woda (żywioł wody – Suiton [スイトン], ziemia (żywioł ziemi – Doton [ドトン] i piorun (żywioł piorunu – Raiton [ライトン] . W Japonii nie przyjęły się żywioły z Chin.

Żywioły w kulturze europejskiej

Cztery żywioły

Cztery żywioły

Cztery żywioły (Powietrze, Ogień, Ziemia i Woda) wpisane w symbol solarny

Europejskie pojęcie żywiołu (elementu, pierwiastka) powstało bardzo wcześnie, w wyniku dokonanej przez Empedoklesa pluralizacji pojęcia arche. Mimo że przekształcone przez późniejszych filozofów, nie przestało odgrywać ważnej roli, szczególnie w rozważaniach przyrodniczych. Wraz z rozwojem nauki odrzucone, przetrwało w rozmaitych koncepcjach ezoterycznych.

Empedokles z Akragas (gr. Ἐμπεδοκλῆς ὁ Ἀκραγαντῖνος Empedokles ho Akragantinos, ur. ok. 490, zm. ok. 430 p.n.e.) – starożytny poeta, filozof, uzdrowiciel, cudotwórca. Twórca koncepcji czterech żywiołów.
Grzech – pojęcie występujące w niektórych religiach, oznaczające przekroczenie konkretnych norm moralnych i religijnych. Dokładniej: jest to świadome i dobrowolne działanie lub jego brak (grzech zaniechania) bądź też postawa, która stoi w sprzeczności z nakazami Boga lub bogów danej religii. Inaczej rzecz ujmując grzech to postawa lub działanie wbrew Bogu, sprzeczne z Jego charakterem, powodujące świadomą alienację jednostki ludzkiej wobec tegoż Boga.

Spośród czterech żywiołów ogień i powietrze to aktywne zasady męskie, a ziemia i woda to pasywne zasady żeńskie. Z czterema żywiołami kojarzone są cztery fazy życia człowieka: dzieciństwo, młodość, wiek dojrzały, starość.

Według wolnomularzy żywioły symbolicznie wiążą się także z etapami rozwoju duchowego: człowiek rodzi się z ziemi i stopniowo jest oczyszczany przechodząc przez wodę, powietrze i ogień.

Żywioły wiązano również z temperamentami ("humorami"): powietrze z sangwinicznością, ogień z cholerycznością, wodę z flegmatycznością, ziemię z melancholicznością.

Demon (gr. δαίμων daimon - dosłownie ten, który coś rozdziela lub ten, który coś przydziela, także: nadprzyrodzona potęga, dola; łac. daemon) – istoty występujące w wielu wierzeniach ludowych, mitologiach i religiach, które zajmują pozycję pośrednią między bogami a ludźmi, między sferą ziemsko-ludzką, materialną, a sferą boską, czysto duchową; istoty o cechach na wpół ludzkich, na wpół boskich; najczęściej są to nieprzyjazne człowiekowi duchy, związane pierwotnie z pojęciem nieczystości sakralnej.
Rōmaji (jap. ローマ字, rōmaji?, znaki rzymskie) – latynizacja języka japońskiego, zapis transkrypcyjny języka japońskiego przy pomocy alfabetu łacińskiego.

Według niektórych poglądów odrębnym, piątym żywiołem był eter kosmiczny/kwintesencja, a szóstym metal.

Powietrze

nieskończoność, bóstwo:

powietrze oddziela ziemię od nieba – siedziby bogów,

królestwo duchów i demonów – niewidzialnych, ale odczuwalnie oddziałujących,

oddech: kosmiczne siły życia;

natchnienie, dążenie do wolności:

nośnik głosu, zapachu, wibracji kosmicznych,

wiatr, unoszące się w powietrzu ptaki: marzenie o swobodnym, nieskrępowanym przemieszczaniu się, nieograniczonych możliwościach;

zodiak:

Temperament – podstawowe, względnie stałe czasowo cechy osobowości, które manifestują się w formalnej charakterystyce zachowania. Cechy te występują już we wczesnym dzieciństwie i są wspólne dla człowieka i zwierząt. Będąc pierwotnie zdeterminowany przez wrodzone mechanizmy fizjologiczne, temperament podlega zmianom zachodzącym pod wpływem dojrzewania (i starzenia się) oraz niektórych czynników środowiskowych. (Regulacyjna teoria temperamentu Strelau)
Bliźnięta (łac. Gemini, dop. Geminorum, skrót Gem) jest jednym z bardziej charakterystycznych gwiazdozbiorów. Słońce przebywa na tle tego gwiazdozbioru od 21 czerwca do 20 lipca.

z powietrzem łączone są znaki zodiaku: Bliźnięta, Waga, Wodnik;

przysłowia

"być dla kogoś jak powietrze": być niezbędnym do życia,

"traktować kogoś jak powietrze": nie zauważać go, lekceważyć,

"od powietrza, głodu ognia i wojny...": w dawnej polszczyźnie "powietrze" oznaczało zarazę,

"morowe powietrze": podobnie jak wyżej ("morowe" od mór, pomór, umór – śmierć).

Ogień

dobroczynny, a zarazem niebezpieczny

Strzelec (łac. Sagittarius, dop. Sagittarii, skrót Sgr) – konstelacja zodiakalna, znana już w starożytności, przedstawiająca centaura, pół-człowieka, pół-konia, z uniesionym łukiem i strzałą. Jej początków można szukać już u Sumerów, którzy widzieli w nim boga wojny.
Kanji (jap. 漢字, kanji?, ; dosł. "znaki Hanów") – znaki logograficzne chińskiego pochodzenia, które wraz z sylabariuszami hiragana (ひらがな, 平仮名), katakana (カタカナ, 片仮名), cyframi arabskimi oraz alfabetem łacińskim stanowią element pisma japońskiego.

bóstwo:

Bóg zstępuje do ludzi w ogniu, jako słup ognisty, w krzaku gorejącym,

wieczny, święty ogień: ogień ofiarny stale podtrzymywany w świątyniach,

ogień świątynny rozpalano od ognia niebiańskiego – Słońca – za pomocą soczewki;

oczyszczenie:

Chrzest w Duchu Świętym: oczyszczenie z grzechu (por. Łk 3,17; Mt 3, 11)

w noc świętojańską skacze się przez ogień i przepędza przezeń bydło, aby było zdrowe,

przyżeganie ran: dawny sposób zapobiegania infekcji;

światło, ciepło:

ziemski odpowiednik słońca,

ognisko domowe: rodzina, gościnność,

oświecenie: od wykradzenia ognia bogom rozpoczął się rozwój ludzkości;

sąd, kara:

Wolnomularstwo, inaczej masoneria lub sztuka królewska – ponadnarodowy ruch etyczny o swoistych strukturach organizacyjnych (m.in. trójkąty, loże, obediencje), który swe pryncypia i idee wyraża za pośrednictwem rozbudowanej symboliki i rytuałów. Masoneria to także zespół bractw o charakterze elitarnym i dyskretnym. Kolorytu masonerii dodaje wielka liczba legend i spiskowych teorii na jej temat. Nauka badająca historię wolnomularską i idee wolnomularskie nazywa się masonologią.
Drewno – surowiec drzewny otrzymywany ze ściętych drzew i formowany przez obróbkę w różnego rodzaju sortymenty. Zajmuje przestrzeń pomiędzy rdzeniem, a warstwą łyka i kory. Pod względem technicznym drewno jest naturalnym materiałem kompozytowym o osnowie polimerowej wzmacniany ciągłymi włóknami polimerowymi, którymi są podłużne komórki zorientowane jednoosiowo.

próba ognia: niewinny wychodzi z ognia cało (kantyk trzech młodzieńców),

spalenie Sodomy i Gomory,

ognie piekielne (zob. piekło);

śmierć, zmartwychwstanie:

ogień jest siłą niszczycielską,

znicze, lampki pali się na grobach,

feniks spala się i powstaje na nowo z popiołów;

zodiak:

z ogniem łączone są znaki zodiaku: Baran, Lew, Strzelec;

przysłowia:

Grzech pierworodny – w teologii chrześcijańskiej oznacza po pierwsze, upadek pierwszych rodziców Adama i Ewy w raju, polegający na spożyciu owocu zakazanego z drzewa poznania dobra i zła. Po drugie, stan oddalenia od Boga, stan grzeszności (brak pierwotnej sprawiedliwości, świętości), będący konsekwencją upadku i dziedziczony przez wszystkich potomków pierwszej pary małżeńskiej. Odpowiednio, w nowszej literaturze to pierwsze znaczenie grzechu pierworodnego (peccatum originale, dosł. grzech początków), czyli upadek w raju, określa się jako peccatum originans (dosłownie grzech dający początek, sprawiający), drugie zaś, czyli stan upadku, w którym znajduje się rodzaj ludzki, jako peccatum originatum (dosł. grzech, który został zapoczątkowany)[1]. Grzech ten, niejako przypisany do ludzkiej natury i tłumaczący jej zepsucie (większą skłonność człowieka do zła niż do dobra), przechodzi z pokolenia na pokolenie. Przekazywany jest dziecku w akcie poczęcia [2]
Chrzest – w chrześcijaństwie obrzęd nawrócenia i oczyszczenia z grzechów, mający postać sakramentalnego obmycia wodą, któremu towarzyszy słowo (Ef 5,26). Jednoczy on z Tajemnicą paschalną, Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Chrystusa dla uzyskania odrodzenia do nowego życia w Duchu Świętym, życia w wieczności. Jest to obrzęd wyznania wiary, czyniący członkiem Kościoła-Ciała Chrystusa (por. Rz 11,9). Był praktykowany w Judaizmie jako obmycie z rytualnej nieczystości. Do tej pory czynią to chasydzi w specjalnie do tego przeznaczonym baseniku zwanym mykwą. Jako obmycie rytualne jest praktykowany również w wielu innych religiach.

"słomiany ogień": krótkotrwały zapał do czegoś,

"igrać z ogniem": narażać się na niebezpieczeństwo,

"wpaść jak po ogień": na chwilkę (aby otrzymane zarzewie nie wygasło),

"chrzest ognia": pierwszy udział w bitwie;

Woda

prapoczątek:

Genesis: na początku Duch Boży unosił się na wodami,

kosmiczne jajo unoszące się na wodzie,

Okeanos: morze unoszące dysk ziemi

źródło życia, zmartwychwstanie:

wszystko co żywe potrzebuje wody,

wszystkie zarodki są mokre,

źródła cudownej wody życia, wody lecznicze,

woda na pustyni oznaczająca ocalenie życia,

chaos, bezmiar, ruch:

Pojęcia ducha oraz duszy wywodzą się z tradycji religijnych, które przekazują informacje o objawiających się niematerialnych rozumnych istotach, czyli duchach – Bogu lub bogach, aniołach, demonach, duchach osób zmarłych etc. W filozofii o duchu nie mówi objawienie, ale jest on czy też może być postulatem rozumu, który przyjmuje pewien obraz świata, czyli metafizykę.
Patologia humoralna – protonaukowy pogląd, u podstaw którego leżało przekonanie o istnieniu czterech płynów ciała (humorów): krwi, żółci, śluzu (flegmy), i czarnej żółci, które wypełniają ciało, a ich wzajemne stosunki wpływają na zdrowie i temperament. Jeden z głównych nurtów medycyny starożytnej.

woda zawsze w ruchu, nie do zmierzenia, nie do opanowania, parująca i powracająca ożywczym deszczem lub niszczącym gradem;

oczyszczenie, obmycie:

chrzest: oczyszczenie z grzechu pierworodnego;

pokropienie wodą (święconą),

ablucja: rytualne oczyszczenie,

mycie, pranie: obmycie fizyczne;

niebezpieczeństwo, śmierć:

gradobicie, oberwanie chmury, powódź, potop, fale w czasie burzy, tsunami,

utonięcie,

mityczne potwory morskie (lewiatan);

zodiak:

Szeol (hebr. שאול) w Starym Testamencie, a przede wszystkim we wczesnym judaizmie, miejsce pobytu zmarłych, pozbawionych wszelkiej radości istnienia i życia.
Arché, zasada, prazasada (gr. ἀρχή etymologicznie oznacza zasadę, przyczynę, władzę) – w filozofii przedsokratejskiej termin oznaczający praprzyczynę wszystkich bytów i zarazem ich zasadę.

z wodą łączone są znaki zodiaku: Rak, Skorpion, Ryby,

przysłowia:

"Nie można wejść dwa razy do tej samej wody": nic nie zdarza się dwa razy,

"o chlebie i wodzie": wikt więzienny,

"końce w wodę" (zaplątanego węzła): ukryć prawdę,

"rzucić kogoś na głęboką wodę": postawić trudne zadanie, wyzwanie, nie oferując pomocy,

"mącić wodę": wprowadzać zamieszanie, intrygować,

"w mętnej wodzie ryby łowić": korzystać z zamieszania,

"na wodzie pisane": natychmiast znika bez śladu,

"cicha woda (brzegi rwie)": pozory mylą, groźba pod pozorem spokoju.

Ziemia

ostoja:

Księga Rodzaju [Rdz], Pierwsza Księga Mojżeszowa [1 Mojż] (hebr. בראשית Bereszit (od pierwszych słów Na początku), gr. Γένεσις Genesis) - pierwsza księga Biblii, należąca do Starego Testamentu, zaliczana do Pięcioksięgu (Tory).
Redukcjonizm – pogląd w filozofii nauki, stanowisko metodologiczne przyjmujące, że możliwe i właściwe jest wyjaśnienie i opis własności złożonego układu poprzez opis i wyjaśnienie zachowania jego części. Zgodnie z redukcjonizmem badanie złożonego układu powinno zostać rozpoczęte poprzez wyróżnienie jego fragmentów, określenie mechanizmów i sposobu w jaki owe fragmenty się zachowują i następnie opisanie zachowania złożonego z nich układu jako konsekwencji własności wcześniej wydzielonych fragmentów oraz sposobu ich złożenia – struktury tak utworzonego systemu. Taki system – złożenie zbioru elementów (wraz z ich atrybutami) z nałożoną na nie strukturą – posiada nowe atrybuty (własności), niebędące atrybutami żadnego ze składowych elementów, ale odnoszące się do systemu jako całości (np. wartość logiczna zdania twierdzącego: prawda/fałsz jest atrybutem całego poprawnego strukturalnie zdania, ale nie słów – jego elementów).

oparcie,

schronienie, azyl,

ojcowizna;

życie:

stworzenie człowieka,

płodność,

orka, siew i żniwa;

śmierć:

miejsce pochówku,

podziemne królestwo cieni (por. hades, szeol);

zodiak:

z ziemią łączone są znaki zodiaku: Byk, Panna, Koziorożec;

przysłowia

"niech ci ziemia lekką będzie": pożegnanie zmarłego,

"ziemia wszystko wyciągnie": w grobie nic już nie będzie dolegać,

"z prochu powstałeś i w proch się obrócisz": nikłość życia ludzkiego.

"mocno stąpasz po ziemi": nie poddajesz się, nie dajesz pokonać się trudnościom

p.n.e. - skrót stosowany w języku polskim, rozwijany "przed naszą erą", oznaczający datę przed początkiem ery chrześcijańskiej, który wiązany jest z datą narodzenia Jezusa Chrystusa. Odpowiada on łacińskiemu skrótowi AC, czyli ante Christum lub angielskiemu B.C. lub BC, czyli before Christ (pol. "przed Chrystusem").
Hades (w rzymskiej mitologii znany również jako Pluton) (gr. Ἅιδης, także Ἀίδης Aides – "niewidzialny") – w mitologii greckiej oznacza zarówno świat zmarłych, jak i boga-władcę tego podziemnego świata zmarłych.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)