Żywot Pięciu Braci Męczenników - Polski Serwis Naukowy

Żywot Pięciu Braci Męczenników (łac. Vita quinque fratrum martyrum; znany też jako Adiuva, Deus..., Dopomóż, Boże...) – średniowieczny utwór łaciński przedstawiający historię Pięciu Braci Męczenników autorstwa Brunona z Kwerfurtu.

Utwór powstał prawdopodobnie po przybyciu Brunona na dwór Bolesława Chrobrego na przełomie 1005 i 1006 roku. Opowiada historię pięciu mieszkańców eremu (pustelników i ich sługi) zamordowanych w listopadzie 1003 roku podczas napadu. Erem tradycyjnie sytuowany był w Międzyrzeczu, a wg nowszych badań znajdował się prawdopodobnie we wsi Kazimierz Biskupi.

Monumenta Germaniae Historica to seria tekstów źródłowych, dotyczących historii Niemiec, obejmujących okres od upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego do roku 1500. Nazwę tę nosi także niemieckie Towarzystwo założone dla celów wydania serii tekstów.

Bruno z Kwerfurtu, Bruno Bonifacy z Kwerfurtu, również Brunon z Kwerfurtu, Bonifacy apostoł Rusi (ur. ok. 974 w Kwerfurcie, zm. 14 lutego lub 9 marca 1009 w strefie przygranicznej Prus, Rusi i Litwy) – mnich benedyktyński, kapelan cesarski, biskup misyjny, męczennik i święty Kościoła katolickiego, apostoł Pomorza.

Bruno był bezpośrednio związany z opisywanymi wydarzeniami – znał osobiście dwóch zakonników i miał wziąć udział w misji razem z nimi – co dodaje wiarygodności przedstawionym faktom (np. według słów autora opis morderstwa oparty jest na relacji samego sprawcy zabójstwa). Z tego powodu w treść utworu wplecione są wątki autobiograficzne, zaś narracja bywa subiektywna i nacechowana emocjonalnie. Autor umieścił wydarzenia na tle sytuacji międzynarodowej i przedstawił jako ważny epizod dziejów zachodniego chrześcijaństwa.

Średniowiecze – epoka w historii europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a renesansem. Granice czasowe średniowiecza nie są ściśle ustalone. Za początek epoki przyjmuje się okres, w którym cesarstwo zachodniorzymskie chyliło się ku upadkowi. Zwolennicy ścisłej datacji – w zależności od szkoły – za dokładne daty początku średniowiecza podają lata 378, 395 bądź 476. Za koniec epoki uważa się upowszechnienie idei humanistycznych i rozpoczęcie epoki renesansu. Najczęściej w tym przypadku wymieniane są daty ok. 1450 roku oraz lata 1453, 1492, a nawet 1517.

Kazimierz Biskupi – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie konińskim, w gminie Kazimierz Biskupi; ośrodek kultu Pięciu Braci Męczenników.

Żywot łączy w sobie elementy typowe dla utworu hagiograficznego: vita (opis życia) i passio (męczeństwo). Na końcu zawiera też opis cudów (miracula). Wykorzystuje retoryczny, trzyczęściowy schemat: wstęp, opowiadanie i zakończenie. Rolę wstępu pełni wypowiedź umniejszająca kwalifikacje autora i wezwanie do Boga, by pomógł w opisaniu wydarzeń. Środkowa część utworu składa się z trzech, różnej długości fragmentów opisujące wydarzenia we Włoszech przed podjęciem misji, losy misjonarzy w Polsce i działania Brunona za granicą oraz ostatnie dni i męczeństwo braci. Zakończenie utworu stanowi opis cudów dziejących się w miejscu męczeństwa.

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

Bibliografia

Teresa Michałowska: Średniowiecze. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995, s. 85-88, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 83-01-11452-5.

Linki zewnętrzne

Tekst łaciński utworu w wydaniu Reinharda Kade w zbiorze Monumenta Germaniae Historica (Scriptores 15,2:1888)