10 Dywizjon Artylerii Konnej - II RP

10 Dywizjon Artylerii Konnej (10 dak) – pododdział artylerii konnej Wojska Polskiego II RP.

Geneza

Dywizjon został sformowany po wojnie polsko-bolszewickiej i udziału w niej nie miał. Jednak poszczególne baterie, z których dywizjon powstał – posiadały już swoje tradycje bojowe w ramach dywizjonów artylerii konnej, do których należały przed przybyciem do Jarosławia.

Adiutant (łac. adiutare - "pomagać"), adiutant ordynansowy - żołnierz pomocniczy asystujący najwyższym oficerom (zazwyczaj generałom oraz dowódcom jednostek wojskowych). Jest w osobistej dyspozycji swego przełożonego. Wykonuje ogólne prace kancelaryjno-biurowe i organizacyjne zapewniające rytmiczność działalności służbowej dowódcy, a także zlecenia osobistego przełożonego, oraz kieruje pracą innych pracowników adiutantury (kancelarii dowódcy).

Rzeszów (łac. Resovia, czes. Řešov, jid. רײַשע, ros. Жешув, ukr. Ряшiв, niem. Reichshof) – miasto w południowo-wschodniej Polsce, stolica województwa podkarpackiego oraz diecezji rzeszowskiej. Rzeszów stanowi powiat grodzki, a także jest siedzibą ziemskiego powiatu rzeszowskiego.

1 kwietnia 1922 Minister Spraw Wojskowych rozkazał sformować w garnizonie Jarosław 10 Dywizjon Artylerii Konnej. 11 kwietnia 1922 roku przybyło do Jarosławia 2 oficerów, 12 podoficerów, 97 kanonierów i 131 koni z 3 baterii 7 Dywizjonu Artylerii Konnej. Trzy dni później kolejnych 3 oficerów, 8 podoficerów, 72 kanonierów i 90 koni z 3 baterii 1 Dywizjonu Artylerii Konnej. 22 kwietnia w garnizonie stawiło się następnych 3 oficerów, 9 podoficerów, 87 szeregowych i 128 koni z 1 baterii 8 Dywizjonu Artylerii Konnej. Pierwszym dowódcą i jednocześnie organizatorem był ppłk Witold Poray-Kuczewski, a adiutantem ppor. Władysław Grzębski. Dowódcami baterii zostali:

Wiktor Czarnocki (ur. 30 maja 1886 w m. Nacz, w woj. nowogródzkim, zm. 25 października 1925 w Warszawie) – inżynier agronom, major Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.

Maxim wz.1910 - (7,62 станковый пулемет системы Максима образца 1910 года) rosyjski/radziecki ciężki karabin maszynowy. Jedna z wielu wersji karabinu maszynowego Hirama Maxima.

1 baterii (eks-3/7 dak) – kpt. Michał Śliwiński,

2 baterii (eks-3/1 dak) – por. Józef Szilagyi,

3 baterii (eks-1/8 dak) – kpt. Karol Jankowski.

3 lipca 1924 roku 3 bateria odeszła do Lwowa, wchodząc w skład nowo formowanego 13 dywizjonu artylerii konnej. Odeszli: d-ca 3 baterii – kpt. W. Brzozowski, oficerowie - por. A. Bensdorff, por. J. Dłużniewski, chor. I. Argasiński, 3 podoficerów, 83 szeregowych i 122 konie.

Rozkaz — polecenie bezwarunkowego wykonania bądź zaniechania określonej czynności bądź innego zachowania (tj. akt indywidualny i konkretny), wydane przez osobę dysponującą władzą (przełożony, dowódca, zwierzchnik) nad osobą, której wydano polecenie (podwładny, pełniący służbę). Rozkazy (dyktaty) wydawane są ustnie bądź pisemnie lub za pomocą sygnału, nie przewidują możliwości ich zaskarżenia, co nie wyłącza możliwości odmowy wykonania rozkazu sprzecznego z prawem. Rozkaz podlega natychmiastowemu wykonaniu, chyba że wyraźnie wskazano inny termin na jego realizację.

Wojna polsko-bolszewicka (wojna polsko-rosyjska 1919-1920) – wojna pomiędzy odrodzoną II Rzeczpospolitą a Rosją Radziecką, dążącą do podboju państw europejskich i przekształcenia ich w republiki radzieckie zgodnie z doktryną i deklarowanymi celami politycznymi ("rewolucja z zewnątrz") rosyjskiej partii bolszewików.

Skład dywizjonu

dowództwo

sztab dowódcy dywizjonu

sekcja administracyjno-taborowa

3 baterie

dowództwo baterii

sekcja łączności

oddział zwiadowczy

2 plutony ogniowe

sekcja administracyjno-taborowa

kadra baterii zapasowej

Etat pokojowy z 1924 roku przewidywał 428 żołnierzy (w tym 17 oficerów). Dowódca dywizjonu artylerii konnej (na prawach dowódcy pułku), podlegał bezpośrednio dowódcy X Brygady Jazdy, do której organizacyjnie dywizjon należał (wraz z 20, 22 i 24 Pułkiem Ułanów). Dowódca kadry baterii zapasowej dywizjonu podlegał bezpośrednio szefowi artylerii Okręgu Korpusu nr X w Przemyślu. Zasady organizacji służby sanitarnej, weterynaryjnej i gospodarczej były analogiczne jak w pułkach jazdy i piechoty.

Ministerstwo Spraw Wojskowych (M.S.Wojsk. ) – naczelny organ administracji państwowej powołany do kierowania i administrowania siłami zbrojnymi II RP w czasie pokoju i przygotowania ich do działań na wypadek wojny, w latach 1918-1942.

Jarosław – miasto i gmina w Polsce w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, położone nad Sanem, na pograniczu dwóch krain geograficznych: Doliny Dolnego Sanu i Podgórza Rzeszowskiego. Niegdyś także miasto styku trzech wyznań i trzech kultur: polskiej, ukraińskiej i żydowskiej. Miasto o bogatej tradycji i licznych zabytkach, ważny węzeł szlaków komunikacyjnych i centrum handlowe. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa przemyskiego.

Od października 1933 roku dywizjon przeniesiono do Rzeszowa, do koszar kawaleryjskich Poniatowskiego przy ul. Lwowskiej. W związku z kilkakrotną reorganizacją dużych jednostek kawalerii dokonywano różnych zmian w etacie dywizjonu. I tak w 1935 roku dywizjon otrzymał organizację typu I. Skład wyglądał następująco:

24 Pułk Ułanów im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Żółkiewskiego (24 p.uł.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP i broni pancernej Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Sztandar – weksylium będące znakiem oddziału, stowarzyszenia, miasta, szkoły, instytucji itp. Składa się z płata i drzewca zakończonego głowicą. Płat posiada różne wzory na obu stronach, przeważnie obszyty jest frendzlą i przymocowany do drzewca skórzanym rękawem i ozdobnymi gwoździami. Pod głowicą wiązane są wstęgi i szarfy w barwach narodowych lub orderów i odznaczeń, którymi posiadacz sztandaru został odznaczony. Pod wstęgami mogą być mocowane odznaki odznaczeń. Sztandar, podobnie jak chorągiew, występuje w jednym egzemplarzu.

dowództwo

kwatermistrzostwo

pluton łączności

pluton gospodarczy

2 baterie (w składzie 10 BK pozostały 2 pułki kawalerii).

W wyniku kolejnej reorganizacji 10 Brygady Kawalerii, przeprowadzonej od kwietnia 1937 roku, dywizjon został rozformowany. 1 bateria przemianowana została na 4 baterię 13 dak, a 2 bateria, przemianowana na 4 baterię 11 dak - przeniesiona została do Bydgoszczy.

Armata wz. 02/26 (prawosławna lub putiłówka) to broń powstała w wyniku polskiej modyfikacji części rosyjskich armat 76,2 mm wz. 1902 z okresu I wojny światowej, które znalazły się w polskich rękach po upadku Imperium Rosyjskiego. W ramach ujednolicenia amunicji z francuskimi armatami 75 mm wz. 1897 w 1926 większość tychże armat w posiadaniu WP została przekalibrowana (przez włożenie "koszulki") na 75 mm i otrzymała nazwę wz. 02/26. Produkcji ich w Polsce nie uruchomiono.

Wincenty Rutkowski ps. "Haszysz", "Żwan", "Kujawa" (ur. 17 lipca 1895 w Słońsku, w pow. inowrocławskim, zm. 1953 w Zakładzie Karnym we Wronkach) – podpułkownik artylerii Wojska Polskiego.

Uzbrojenie

Działownia oddziałów artylerii

Dywizjon wyposażony był w rosyjskie armaty 75 mm wz. 02/26. Uzbrojenie strzeleckie stanowiły karabiny Mosin, w połowie lat trzydziestych zastąpione karabinami wz. 1898a. Wymieniono również ckm Hotchkiss wz. 1925 na Maxim wz. 1910/1928.

Odznaka - graficzny symbol lub znak symbolizujący przynależność do jakiejś grupy, posiadanie specjalnej umiejętności lub specjalnego wyróżnienia (jako odznaczenie). Występuje w formie metalowego znaczka, wstążki, naszywki, medalu bądź innych.

Karabin Mosin wz. 1891 (Трёхлинейная винтовка образца 1891 года, Трёхлинейка, Mosin-Nagant), skonstruowany pod koniec XIX wieku przez Siergieja Mosina rosyjski karabin powtarzalny i jego wersje rozwojowe były podstawowym uzbrojeniem piechoty rosyjskiej i Armii Czerwonej od lat 90. XIX wieku do lat 50. XX wieku, kiedy zastąpił go karabin szturmowy AK.

Kadra dywizjonu

Dowódcy:

ppłk Witold Poray-Kuczewski

ppłk Henryk Kreiss

ppłk August Trzos (od V 1925 )

ppłk dypl. Tadeusz Sheybal

ppłk Jan Woźniakowski

Oficerowie:

mjr SG Wiktor Czarnocki (nadetatowy)

mjr Alojzy Tadeusz Schuster

Wincenty Rutkowski

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy

Symbole dywizjonu

Sztandar
W związku z rozformowaniem dywizjon nie zdążył otrzymać sztandaru.

Artyleria konna – artyleria będąca organicznym składnikiem oddziałów i związków kawalerii, wyposażona w lekkie armaty oraz moździerze dostosowane do zaprzęgu konnego. Cała obsługa artylerii konnej jeździła konno.

Dowództwo Okręgu Korpusu Nr X (DOK X) - terytorialny organ Ministerstwa Spraw Wojskowych okresu II RP, pełniący funkcje administracyjno-gospodarcze, mobilizacyjne i garnizonowo-porządkowe z siedzibą w garnizonie Przemyśl.

Święto
Święto dywizjonu obchodzone było w dniu 15 września, począwszy od 1925, w rocznicę zwycięskich walk na froncie bolszewickim, zakończonych zdobyciem Sejn i Chodorowa wraz z 1 Brygadą Jazdy. Ponadto stan osobowy jednostki obchodził święto artylerii konnej 3 sierpnia.

Odznaka
Od 20 maja 1922 oficerom i żołnierzom mogły być nadawane odznaki pamiątkowe artylerii konnej, wspólne dla wszystkich dywizjonów.

Żurawiejka
Ciężkie muszą być przeszkody - bowiem jestem bardzo młody.

Przypisy

Rozkaz L.dz. 1901/1020. Art. Org. Mob. Ministra Spraw Wojskowych z dnia 1 kwietnia 1922 r.
Przeniesiona do Brodów dopiero w maju 1938 roku.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 59 z 31.05.1925 r.
Karol Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914-1939. s. 93.

Bibliografia

Giętkowski Mirosław: Artyleria konna Wojska Polskiego 1918-1939. Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2001, ISBN 83-7174-823-X.

Almanach oficerski, praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923.

Korpus przemyski 1918-1928, Dowództwo Okręgu Korpusu nr X w Przemyślu, 1929.

Piotr Wołodkiewicz-Kołodkiewicz: Zarys historji wojennej 10-go dywizjonu artylerii konnej, Wojskowe Biuro Historyczne, Warszawa 1931.

Jerzy Majka: Garnizon Rzeszów w latach 1918-1939, Wydawnictwo LIBRA, Rzeszów 2005, ISBN 83-89183-17-X.