13 Vendémiaire - Polski Serwis Naukowy

Walki na schodach kościoła Św. Rocha w czasie powstania rojalistów

13 vendemiaire'a roku IV – nieudana próba zamachu stanu dokonana przez rojalistów paryskich przeciwko Konwentowi Narodowemu w Paryżu 5 października 1795.

Przyczyny

Przegłosowanie tzw. dekretu o dwóch trzecich, który zapewniał, że po nowych wyborach do Konwentu pozostanie w nim 2/3 starego składu rozwiewało nadzieje rojalistów na przywrócenie monarchii drogą parlamentarnego dekretu, jako że większość deputowanych była przeciwna takiemu rozwiązaniu. Po nieudanym lądowaniu rojalistów na Quiberon i rozwianiu się nadziei na organizację ludowego powstania na prowincji, postanowiono podjąć próbę powstania w samym Paryżu. Rojaliści mogli liczyć na poparcie kilku sekcji paryskich i zdecydowali się na akcję zbrojną przed nowymi wyborami, tj. przed 20 vendemiaire'a.

Bitwa pod Quiberon - miała miejsce w dniach 23 czerwca - 21 lipca 1795 roku podczas wojny Francji z pierwszą koalicją. Bitwa zwana jest także francuską inwazją, lądowaniem Rojalistów na Quiberon lub francuską eskpedycją.

Konwent Narodowy (Convention Nationale) – zgromadzenie prawodawcze z okresu rewolucji francuskiej 1789 r., wyłoniony 21 września 1792. Ogłosił Francję republiką i w styczniu 1793 skazał Ludwika XVI na śmierć (wyrok wykonano 21 stycznia). W czerwcu 1793 uchwalił nową konstytucję (nie weszła w życie). W Konwencie najbardziej aktywni byli żyrondyści i jakobini. W czasie rządów jakobinów w połowie 1793 r. Konwent powołał Komitet Ocalenia Publicznego oraz Komitet Bezpieczeństwa Powszechnego, dla zwalczenia kryzysowej sytuacji w państwie, którym nadano nadzwyczajne uprawnienia sądownicze. Rozwiązany został 26 października 1795 ustępując miejsca Ciału Prawodawczemu. W Konwencie zasiadało 750 deputowanych. Żyrondyści mieli 300 deputowanych, "Góra" (jakobini, kordelierzy) 320 deputowanych, a "Bagno" 130 przedstawicieli.

Przygotowania

10 vendemiaire'a (2 października) sekcja Lepeletier zaapelowała do powstania zbrojnego. Na jej apel odpowiedziały następnego dnia wieczorem sekcje Butte des Moulins, Contrat-Social, Théâtre-Français, Brutus, Temple i Poissonnière. Dzień później do Konwentu Narodowego doszły informacje o planowanym powstaniu, co skłoniło go do zgrupowania dodatkowych sił i podjęcia próby odebrania broni zbuntowanym sekcjom. Na czele wojsk stanął Paul Barras, dostając do pomocy Napoleona Bonapartego i Guillaume Brune'a. Rzeczywistym dowódcą operacji został jednak młody Bonaparte. To on zdecydował użyć artylerii przy tłumieniu przewidywanych zamieszek i polecił Joachimowi Muratowi ich rozmieszczenie armat na wszystkich ulicach wiodących do gmachu Konwentu rezydującego w Tuileries.

Napoléon Bonaparte (pierwotnie wł. Napoleone Buonaparte), Napoleon I (ur. 15 sierpnia 1769 r. w Ajaccio na Korsyce, zm. 5 maja 1821 r., o 17:49, w Longwood na Wyspie Świętej Heleny) – pierwszy konsul Republiki Francuskiej 1799-1804, cesarz Francuzów w latach 1804-1814 oraz 1815, prezydent (1802-1805) i król Włoch w latach 1805-1814.

Przebieg walk i konsekwencje

Na czele rojalistów stanął generał Louis Michel Auguste Thévenet, mając do dyspozycji około 25 tys. ludzi. Ruszyli oni na Tuileries ulicą Saint-Honoré, zastali Konwent otoczony kordonem. Doszło do nieudanej próby bratania się z żołnierzami broniącymi parlamentu. Paul Barras wydał rozkaz otwarcia ognia, jednak nad dalszym przebiegiem walk czuwał już Bonaparte, który też nakazał mierzyć w powstańców z armat. Walki toczyły się głównie na ulicy Saint-Honoré, strzelanina trwała około 45 minut. Ostatnim punktem oporu był kościół Św. Rocha. Na jego schodach padło blisko 300 zabitych.

Ocaleli stanęli przed sądem wojskowym, który skazał na śmierć 64 osoby, jednak tylko dwa wyroki zostały wykonane. Straceni zostali przywódcy sekcji Lepeletier i Théâtre-Français – Lafond oraz Lebois.

Wydarzenia te stały się zaczątkiem ogólnokrajowej sławy Napoleona Bonapartego, który zyskał przydomek "Generała Vendemiaire".