13 Wileński Batalion Strzelców - Polski Serwis Naukowy

13 Wileński Batalion Strzelców "Rysiów" (13 bs) – pododdział piechoty Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Batalion został sformowany 25 października 1942 roku, w obozie Khánaqín, w Iraku, w składzie 4 Brygady Strzelców. Jednostka została zorganizowana na bazie 13 Pułku Piechoty "Rysi", według etatów brytyjskich.

W marcu 1943 roku 13 Batalion "Rysi" został podporządkowany dowódcy 5 Wileńskiej Brygady Piechoty, a w jego struktury włączony 10 Batalion Strzelców.

Fano (łac. Fanum) – miasto i gmina we Włoszech, w regionie Marche, w prowincji Pesaro e Urbino. Trzecie najludniejsze miasto regionu Marche, lecz zważywszy na to, iż nieopodal znajduje się 92-tysięczne Pesaro, nie zdecydowano się utworzyć prowincji Fano, mimo że w regionie dużo mniejsze miasta niż Fano posiadają swoje prowincje (np. Fermo, Macerata, Ascoli Piceno).

Polskie sztandary wojskowe - znaki polskich jednostek wojskowych, symbole sławy wojennej i tradycji oraz wierności, honoru i męstwa żołnierza polskiego.

12 maja 1945 roku baon przegrupował się do San Benedetto del Tronto, a w dniach 7-12 czerwca 1945 roku do Forlimpopoli. 11 lutego 1946 roku sześciu strzelców zostało przeniesionych do 20 Batalionu Saperów w Fano.

"Rysie"

Dowódcy batalionu

ppłk Wincenty Powichrowski (X 1942 – III 1943)

mjr/ppłk Władysław Kamiński (III 1943 † 17 V 1945 Monte Cassino)

ppłk dypl. Olgierd Jaskold-Gabszewicz

mjr Józef Ćwiąkalski

Zastępcy dowódcy baonu

kpt. Leon Gnatowski (X 1942 – III 1943)

mjr Ludwik Ziobrowski (III – XI 1943)

mjr Jan Żychoń († 17 V 1945 Monte Cassino)

kpt. Alfred Kolator

Obsada personalna 13 bs po reorganizacji w marcu 1943

Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego (IPMS) – polska placówka kulturalna w Wielkiej Brytanii, stawiająca sobie za cel gromadzenie, opiekę, opracowanie naukowe oraz udostępnianie archiwów polskiego rządu na uchodźstwie i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Obraz Matki Boskiej Ostrobramskiej, (lit. Aušros Vartų Dievo Motina, biał. Маці Божая Вастрабрамская), Matka Boska Miłosierdzia, Królowa Korony Polskiej) – wizerunek Matki Boskiej, prawdopodobnie z XVII wieku, znajdujący się w kaplicy ostrobramskiej w Wilnie. Przez wiernych uważany za cudowny. Jest jednym z symboli chrześcijaństwa w Polsce i na Litwie.

dowódca batalionu - mjr Władysław Kamiński

zastępca dowódcy baonu - mjr Ludwik Ziobrowski

dowódca kompanii dowodzenia – kpt. / mjr Jerzy Gędzierski

dowódca 1 kompanii strzelców – kpt. Wacław Bujko

dowódca 2 kompanii strzelców – por. Marcelian Czechowski

dowódca 3 kompanii strzelców – por. Alfred Kolator

dowódca 4 kompanii strzelców – por. Franciszek Malik

Przy 13 bs służbę pełnił posterunek żandarmerii wystawiony ze składu 5 Szwadronu Żandarmerii. W 1945 roku komendantem posterunku był wachm. Piotr Jozajtis.

Piechota (lub infanteria) – wojsko walczące pieszo. Dawniej przemieszczało się pieszo, dzisiaj wykorzystuje inne środki transportu. Znane i wykorzystywane od starożytności do czasów współczesnych jako jeden z podstawowych składników armii. Piechota zawsze walczyła w najbliższej odległości wroga.

Władysław Anders (ur. 11 sierpnia 1892 w Błoniu, zm. 12 maja 1970 w Londynie) – generał broni Wojska Polskiego, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych w latach 1944-1945.

Organizacja batalionu

kompania dowodzenia

pluton łączności

pluton saperów

pluton gospodarczy

cztery kompanie strzeleckie

poczet dowódcy

trzy plutony strzeleckie

trzy drużyny strzelców

sekcja moździerzy

kompania wsparcia

pluton moździerzy

pluton rozpoznawczy (13 carierów)

pluton przeciwpancerny (działa 6-funtowe)

Batalion etatowo liczył 39 oficerów i 744 szeregowych. Posiadał 55 samochodów

Uniwersytet Wileński (lit. Vilniaus universitetas) – państwowy uniwersytet w Wilnie, założony w 1579 przez Stefana Batorego jako Akademia i Uniwersytet Wileński, w latach 1919–1939 Uniwersytet Stefana Batorego; trzeci najstarszy uniwersytet na ziemiach Rzeczypospolitej Obojga Narodów i jeden z najstarszych uniwersytetów w Europie Wschodniej, współcześnie największy uniwersytet litewski.

Sztandar batalionu

26 stycznia 1944 w obozie wojskowym Quassasin pod Kairem dowódca Armii Polskiej na Wschodzie, gen. dyw. Władysław Anders wręczył dowódcy batalionu, majorowi Władysławowi Kamińskiemu sztandar ufundowany przez p. Wojtkiewicz. Rysunki na sztandar wykonała p. Bronowska, absolwenta sztuk pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego, natomiast sztandar został wyhaftowany przez Polki w 1943, w Teheranie.. Rodzicami chrzestnymi sztandaru zostali pp. Aniela i Nikodem Sulik .

Różni się on znacznie od przepisowego wzoru. Posiada kształt prostokąta i nie zawierał motywu krzyża kawalerskiego. Strona główna została wykonana z wzorzystego pąsowego adamaszku. Centralnym elementem jest haftowany białym jedwabiem orzeł i napis: "Honor i Ojczyzna 1943". W lewym górnym i prawym dolnym rogu umieszczono barwne sylwetki rysia. Na stronie odwrotnej, wykonanej z białego jedwabiu, znajdował się wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej haftowany kolorowym jedwabiem z elementami malowanymi, a pod nim napis: "Pod Twoją obronę uciekamy się".

Obecnie sztandar eksponowany jest w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie.

Przypisy

Według Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. s. 44. uroczystość wręczenia sztandaru miała miejsce 9 stycznia 1944 r. jednak w przypisie 79 na s. 45 wymienił Piechota Polska 1939-1945, zeszyt 15, s. 67, gdzie została podana właściwa data - 26 stycznia 1944 r.
Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. s. 44.
Kronika 13 P.P. "Rysiów" ... s. 352-355.
Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. s. 44-45. .
Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. s. 123.

Bibliografia

Kronika 13 P.P. "Rysiów" od 15 IX 1941-42 13 Baonu "Rysiów" IV Bryg. 1942-43 13 Baonu "Rysiów V Bryg. 1943- wrzesień 1944, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. C.129/I

Jan Partyka, Odznaki i oznaki PSZ na Zachodzie 1939-1946. Wojska Lądowe. Rzeszów 1997

Wojciech Narębski: Działania 5 Wileńskiej Brygady Piechoty podczas kampanii włoskiej 1944-45. Bydgoszcz: Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej, 2005. ISBN 83-87865-49-4.

5 Dywizja Piechoty w dziejach oręża polskiego. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks", 1997. ISBN 83-87103-20-9.

Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Wydawnictwo Bellona, 1990. ISBN 83-11-07825-4.