13 października - Polski Serwis Naukowy

13 października jest 286. (w latach przestępnych 287.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 79 dni.

Suazi (Ngwane, Swaziland, Królestwo Suazi - Umbuso we Swatini, Kingdom of Swaziland) – niewielkie państwo w południowej Afryce (jedno z najmniejszych na kontynencie), usytuowane na wschodnich stokach Gór Smoczych. Graniczy z Mozambikiem i Republiką Południowej Afryki. Nazwa kraju pochodzi od plemienia Suazi z grupy Bantu, które zamieszkuje te tereny.

Królewskie Obserwatorium Astronomiczne w Greenwich (The Royal Greenwich Astronomical Observatory) - obserwatorium astronomiczne zbudowane przez króla Karola II 10 sierpnia 1675 r. Kierowane było w późniejszych latach m.in. przez przez Johna Flamsteeda. Służyło wówczas do pomiarów astrometrycznych, przydatnych do nawigacji w żegludze dalekomorskiej. Następnie stanowisko dyrektora objął Edmond Halley (w 1720 r.).

Święta

imieniny obchodzą: Daniel,Edward, Faust, Florencjusz, Florenty, Gerald, Geraldyna, Gerbert, Honorat, January, Karp, Magdalena, Marcjalis, Maurycy, Mikołaj, Reginbald, Siemisław, Teofil, Wacław, Wacława, Wenancjusz i Wenanty.

Burundi – Dzień Rwagasore (Louis Rwagasore)

Polska:

Dzień Ratownictwa Medycznego

Dzień Dawcy Szpiku

wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:

bł. Aleksandra Maria da Costa (mistyczka)

św. Gerald z Aurillac († 909)

bł. Honorat Koźmiński (prezbiter) (Kościół katolicki w Polsce; na świecie 16 grudnia)

św. Karp z Berei (męczennik) (również 26 maja)

św. Karp z Tiatyry (męczennik) (również 13 kwietnia)

św. Teofil z Antiochii (biskup Antiochii Syryjskiej)

Wydarzenia w Polsce

Porwanie Stanisława Augusta Poniatowskiego

1770 – Konfederacja barska uchwaliła

Akt detronizacji Stanisława Augusta Poniatowskiego.

1906 – Została założona Szkoła Główna Handlowa w Warszawie (jako "Prywatne Kursy Handlowe Męskie Augusta Zielińskiego").

1918 – Utworzono Republikę Zakopiańską.

1923 – Doszło do zamachu terrorystycznego w Cytadeli Warszawskiej; zginęło 28 osób, kilkadziesiąt zostało rannych.

1926 – Premiera filmu Zew morza.

1935 – Powstał rząd Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego.

1939 – Powołano Narodową Organizację Wojskową.

1952 – Założono reprezentacyjny zespół artystyczny ZHP Gawęda.

1958 – Premiera filmu Pożegnania.

1963 – Na rozgrywanych we Wrocławiu koszykarskich mistrzostwach Europy reprezentacja Polski zajęła drugie miejsce, przegrywając w finale z ZSRR 45:61.

1978 – Przy ul. Głogowskiej w Poznaniu otwarto pierwszy sklep nocny, czynny od 21.00 do 06.00.

1979 – Otwarto Obserwatorium Astronomiczne w Olsztynie.

1982 – Podczas demonstracji w Nowej Hucie został zastrzelony przez funkcjonariusza SB 20-letni robotnik Bogdan Włosik.

1985 – Odbyły się wybory do Sejmu.

1993 – Podpisano umowę koalicyjną pomiędzy SLD a PSL. Z negocjacji wycofała się Unia Pracy.

1994 – W Wodzisławiu Śląskim rozpoczęła nadawanie regionalna rozgłośnia Radio 90 FM.

1998:

Polsat rozpoczął emisję sitcomu Miodowe lata.

Sejm RP uchwalił ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych.

2006 – Premiera filmu Karol. Papież, który pozostał człowiekiem.

2007 – Otwarto Most Solidarności w Płocku.

2009:

Grzegorz Schetyna, Andrzej Czuma, Mirosław Drzewiecki odeszli ze składu rządu Donalda Tuska.

Mariusz Kamiński został odwołany z funkcji szefa CBA.

Wydarzenia na świecie

Królewskie Obserwatorium Astronomiczne w Greenwich, wyznaczające przebieg południka zerowego

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
13 października

539 p.n.e. – Kapitulacja Babilonu wobec króla perskiego Cyrusa II.

54 – Neron został cesarzem rzymskim.

1307 – Z rozkazu króla Francji Filipa IV Pięknego i papieża Klemensa V zajęto cały majątek zakonu templariuszy oraz aresztowano większość rycerzy zakonnych.

1399 – Henryk IV został koronowany na króla Anglii.

1479 – Zwycięstwo Węgrów nad Turkami w bitwie na Chlebowym Polu.

1534 – Paweł III został wybrany papieżem.

1582 – Ze względu na reformę kalendarza gregoriańskiego tego dnia nie było w Italii, Hiszpanii, Portugalii i Polsce.

1761 – We francuskiej Tuluzie powiesił się syn miejscowego kupca wyznania kalwińskiego Jeana Calasa, którego oskarżono o jego zamordowanie i skazano po głośnym procesie na karę śmierci.

1773 – Charles Messier odkrył Galaktykę Wir.

1775 – Kongres Kontynentalny zdecydował o utworzeniu Floty Kontynentalnej, przemianowanej później na US Navy.

1781 – Cesarz Józef II wydał Patent tolerancyjny przyznający prawa ewangelikom i prawosławnym w Imperium Habsburgów na równi z katolikami.

1792 – Wmurowano kamień węgielny pod budowę Białego Domu w Waszyngtonie.

1812 – Wojna brytyjsko-amerykańska: zwyciestwo brytyjskie pod Queenston Heights.

1879 – Austriacki astronom Johann Palisa odkrył planetoidę Martha.

1884 – Ustanowiono południk zerowy w Greenwich.

1912 – W Hoyeswerdzie powstała serbołużycka organizacja mniejszościowa Domowina.

1914:

I wojna światowa: rząd belgijski przeniósł się do Hawru.

Amerykanin Garret A. Morgan opatentował maskę przeciwgazową.

1917 – Według tradycji Kościoła katolickiego miało miejsce ostatnie objawienie Matki Bożej w Fátimie, podczas którego doszło do tzw. Cudu Słońca.

1923 – Stolicę Turcji przeniesiono ze Stambułu do Ankary.

1929 – W Mińsku uruchomiono komunikację tramwajową.

1930:

Dokonano oblotu niemieckiego samolotu transportowego Junkers Ju 52.

Kościół katolicki uznał Cud Słońca z Fatimy.

1942 – Wojna na Pacyfiku: pierwsze oddziały amerykańskie wylądowały na Guadalcanal (Wyspy Salomona).

1943:

Front wschodni: zwycięstwem wojsk niemieckich nad radziecko-polskimi zakończyła się bitwa pod Lenino.

Kampania włoska: rząd włoski marszałka Pietro Badoglio wypowiedział wojnę Niemcom.

1944:

Front wschodni: Armia Czerwona zdobyła Rygę.

Front zachodni: zakończyła się bitwa o Fort Driant.

1946 – Francuzi przyjęli w referendum konstytucję IV Republiki.

1949 – Dokonano oblotu bombowca Tu-14.

1950 – Premiera filmu Wszystko o Ewie.

1958:

Penelope Anne Coelen ze Związku Południowej Afryki zdobyła w Londynie tytuł Miss World 1958.

W Watykanie pochowano papieża Piusa XII.

1960 – Na Morzu Barentsa doszło do awarii obwodu chłodzącego reaktora na radzieckim okręcie podwodnym K-8, co doprowadziło do skażenia radioaktywnego akwenu.

1964 – Zakończyła się pierwsza wieloosobowa misja kosmiczna Woschod 1.

1966 – Botswana i Lesotho zostały członkami ONZ.

1969 – Rozpoczęła się załogowa misja kosmiczna Sojuz 8.

1970:

Chiny i Kanada nawiązały stosunki dyplomatyczne.

Fidżi zostało członkiem ONZ.

Saëb Salam został po raz czwarty premierem Libanu.

1972:

W Andach rozbił się samolot, którym do Chile leciała urugwajska drużyna rugby. Spośród 45 osób na pokładzie przeżyło 16.

W katastrofie Iła-62 w miejscowości Krasnaja Polana na południu Rosji zginęły 174 osoby.

1973 – W katastrofie samolotu Tu-104B pod Moskwą zginęło 119 osób.

1976 – W katastrofie indyjskiego samolotu Sud Aviation Caravelle pod Bombajem zginęło 95 osób.

1977 – Palestyńscy terroryści porwali Boeinga 707 linii Lufthansa. Samolot został odbity 5 dni później na lotnisku w Mogadiszu przez niemiecką jednostkę specjalną, a troje z czworga terrorystów zastrzelono.

1978 – Uchwalono konstytucję Suazi.

1982 – Na granicy brazylijsko-paragwajskiej ukończono budowę zapory wodnej Itaipu na rzece Parana.

1983:

Do amerykańskich sklepów trafił pierwszy na świecie telefon komórkowy Motorola DynaTAC.

Komunistyczny zamach stanu na Grenadzie.

1989 – Premiery filmów: I kto to mówi i Zabić księdza.

1990 – Wojska syryjskie zaatakowały siły generała Michela Aouna w Libanie. Zginęło ponad 500 osób.

1991 – W Bułgarii odbyły się pierwsze wolne wybory parlamentarne.

1996 – Premiera filmu Skandalista Larry Flynt.

1999 – Senat Stanów Zjednoczonych nie zgodził się na ratyfikację Traktatu o całkowitym zakazie prób z bronią jądrową (CTBT).

2002 – Niemiec Michael Schumacher po raz piąty został mistrzem świata Formuły 1.

2003 – Wystartowała albańska Wikipedia.

2005 – W walkach po ataku czeczeńskich separatystów na miasto Nalczyk (Kabardyno-Bałkaria) zginęło 137 osób.

2006:

Bengalski ekonomista Muhammad Yunus, pionier mikrokredytów oraz założony przez niego Grameen Bank otrzymali Pokojową Nagrodę Nobla.

Minister spraw zagranicznych Korei Południowej Ban Ki-moon został wybrany na stanowisko sekretarza generalnego ONZ.

2007 – W Niemczech odbyło się 100. żużlowe Grand Prix.

2010 – Wydobyto na powierzchnię wszystkich 33 górników uwięzionych od czasu tąpnięcia 5 sierpnia pod ziemią w kopalni miedzi i złota w Copiapó w Chile.

Urodzili się

1680 – Katarzyna Opalińska, królowa Polski, żona Stanisława Leszczyńskiego (zm. 1747)

1698 – Giacomo Ceruti, włoski malarz (zm. 1767)

1734 – Maciej Kamieński, polski kompozytor pochodzenia słowackiego (zm. 1821)

1776 – Peter Barlow, angielski matematyk, fizyk (zm. 1862)

1805 – Stefan Florian Garczyński, polski poeta (zm. 1833)

1821 – Rudolf Virchow, niemiecki patolog, antropolog (zm. 1902)

1846 – Julia Salzano, włoska zakonnica i święta katolicka (zm. 1929)

1872 – Cezary Szyszko, polski prawnik, działacz społeczny (zm. 1938)

1878 – Stepan Szaumian, ormiański dziennikarz, polityk, działacz komunistyczny (zm. 1918)

1887 – Jozef Tiso, słowacki duchowny katolicki, polityk, prezydent Słowacji (zm. 1947)

1891:

Stanisława Lubicz-Sarnowska, polska aktorka (zm. 1958)

Irene Rich, amerykańska aktorka (zm. 1988)

1895:

Robert Heinrich Wagner, niemiecki działacz nazistowski, gauleiter Badenii i Alzacji (zm. 1946)

Kurt Schumacher, niemiecki polityk, przywódca SPD (zm. 1952)

1898 – Daisuke Ito, japoński reżyser filmowy (zm. 1981)

1902 – Edward Bill, polski piłkarz (zm. 1966)

1906 – Tadeusz Rek, polski prawnik, publicysta, polityk (zm. 1968)

1907 – Yves Allegret, francuski reżyser filmowy (zm. 1987)

1909 – Art Tatum, amerykański pianista jazzowy (zm. 1956)

1911:

Migjeni, albański poeta (zm. 1938)

Marzena Skotnicówna, polska taterniczka (zm. 1929)

1913 – Zbigniew Krukowski, polski kompozytor, autor piosenek (zm. 1995)

1914 – Witold Domański, polski dziennikarz sportowy (zm. 2008)

1915 – Cornel Wilde, amerykański aktor (zm. 1989)

1918:

Jewgienij Agranowicz, rosyjski kompozytor, bart, pisarz, poeta, scenarzysta (zm. 2010)

Jack MacGowran, irlandzki aktor (zm. 1973)

Robert Walker, amerykański aktor (zm. 1951)

1919 – Hans Hermann Groër, austriacki duchowny katolicki, kardynał, arcybiskup Wiednia (zm. 2003)

1921 – Yves Montand, francuski aktor, piosenkarz pochodzenia włoskiego (zm. 1991)

1923 – Faas Wilkes, holenderski piłkarz (zm. 2006)

1924:

Edward Hołda, polski pisarz

Jerzy Kurczewski, polski muzykolog, założyciel Poznańskiego Chóru Chłopięcego (zm. 1995)

Harry Schein, austriacki teoretyk filmu (zm. 2006)

1925:

Lenny Bruce, amerykański komik estradowy (zm. 1966)

Margaret Thatcher, brytyjska polityk, premier Wielkiej Brytanii

1926 – Władysław Kowalski, kanadyjski wrestler pochodzenia polskiego (zm. 2008)

1927:

Lee Konitz, amerykański saksofonista jazzowy

Turgut Özal, turecki polityk, premier i prezydent Turcji (zm. 1993)

1928:

Lana Gogoberidze, gruzińska reżyserka filmowa

Edward Rauch, polski aktor, muzyk (zm. 1985)

Alina Witkowska, polska eseistka, historyk literatury (zm. 2011)

1930 – Teresa Lubkiewicz-Urbanowicz, polska pisarka

1931:

Dritëro Agolli, albański pisarz, poeta, dziennikarz, scenarzysta filmowy

István Gulyás, węgierski tenisista

Raymond Kopa, francuski piłkarz pochodzenia polskiego

1932 – Dušan Makavejev, jugosłowiański reżyser filmowy

1933 – Adam Kaczyński, polski pianista i kompozytor (zm. 2010)

1934:

Jack Colvin, amerykański aktor (zm. 2005)

Nana Mouskouri, grecka piosenkarka

1937:

Edward Balcerzan, polski pisarz, krytyk literacki

Sami Frey, francuski aktor

Jan Jagielski, polski działacz społeczny, autor publikacji na temat śladów historycznej obecności Żydów w Polsce, Działacz Towarzystwa Opieki nad Zabytkami.

1940 – Chris Farlowe, angielski wokalista zespołu Atomic Rooster

1941:

Neil Aspinall, brytyjski producent muzyczny, menedżer finansowy The Beatles (zm. 2008)

Mick Doyle, irlandzki rugbista (zm. 2004)

Robert Hunter, kanadyjski dziennikarz, pisarz, działacz ochrony środowiska, prezydent Greenpeace (zm. 2005)

Paul Simon, amerykański piosenkarz

1942:

Jan Kanty Pawluśkiewicz, polski kompozytor

Pamela Tiffin, amerykańska aktorka

1943:

Grzegorz Gazda, polski historyk literatury

Peter Sauber, szwajcarski przedsiębiorca, główny twórca i szef zespołu Sauber