13 stycznia - Polski Serwis Naukowy

13 stycznia jest 13. dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostało 352 (w latach przestępnych 353) dni.

Fryderyk II Wielki, Friedrich II von Hohenzollern (ur. 24 stycznia 1712 w Berlinie, zm. 17 sierpnia 1786 w Poczdamie) – król Prus w latach 1740-1786. Pod jego rządami Prusy stały się jednym z najpotężniejszych państw europejskich.

Richard Henry Dalitz (ur. 28 lutego 1925 - zm. 13 stycznia 2006) angielski fizyk teoretyk. Od 1963 roku profesor Uniwersytetu w Oksfordzie. Od 1960 członek Towarzystwa Królewskiego w Londynie Royal Society i PAN od 1980. Prowadził prace z zakresu teorii jądra atomowego i cząstek elementarnych. Podał własne metody badania rozpadów cząstek elementarnych (tzw. diagramy Dalitza). Zajmował się także fizyką hiperjąder oraz oddziaływaniami hiperonu Λ (lambda) z nukleonami i modelu kwarków.

Święta

Imieniny obchodzą: Bogumił, Bogusąd, Falisław, Glafira, Godfryd, Gotfryd, Hilary, Judyta, Leoncjusz, Melania, Remigia, Remigiusz i Weronika.

Togo – Dzień Wolności

Wspomnienia i święta w Kościele katolickim obchodzą:

św. Glafyra z Amazji (dziewica z IV wieku)

św. Hilary z Poitiers (biskup Poitiers)

św. Leoncjusz (†IV wiek, biskup w Cezarei Kapadockiej)

św. Remigiusz (biskup Reims)

bł. Weronika Nagroni (†1497, mniszka)

Wydarzenia w Polsce

1502 – Król Aleksander Jagiellończyk zwolnił mieszczan bydgoskich z ceł od towarów przywożonych w drodze powrotnej z Gdańska.

1650 – Wejherowo otrzymało prawa miejskie.

1770 – Konfederaci barscy ponieśli klęskę w bitwie z wojskami rosyjskimi pod Grabem.

1817 – Profesor Feliks Radwański wywalczył w Senacie Rzeczpospolitej Krakowskiej decyzję o niewyburzaniu części murów obronnych Barabakanu i Bramy Floriańskiej.

1867 – Powstała gubernia piotrkowska.

1919:

Pod naciskiem mocarstw zachodnich Polska wycofała wojska ze Spiszu i Orawy. W zamian Czechosłowacja zezwoliła na tranzyt broni do Polski przez swe terytorium.

Władze niemieckie wprowadziły stan oblężenia dla Górnego Śląska, który został odwołany 1 maja 1919 roku.

1931 – W Krakowie policja rozpędziła przed magistratem demonstrujących bezrobotnych.

1932 – Ogłoszono wyroki w procesie brzeskim przywódców Centrolewu.

1936 – Ogłoszono wyroki w procesie ukraińskich nacjonalistów oskarżonych o udział w zamachu na Bronisława Pierackiego.

1943 – W Szydłowcu hitlerowcy zlikwidowali getto żydowskie.

1945 – Krajowa Rada Narodowa wydała dekret o wycofaniu z obiegu rubla radzieckiego.

1946:

W Cieszynie powstało przedsiębiorstwo Zampol, największy w kraju producent zamków błyskawicznych.

Wznowił działalność Teatr Polski w Warszawie.

1950 – Powstała Politechnika Radomska im. Kazimierza Pułaskiego.

1954 – Zlikwidowano więzienie na lubelskim zamku.

1957 – Założono Aeroklub Ziemi Lubuskiej.

1964 – Karol Wojtyła został nominowany na arcybiskupa krakowskiego.

1965 – W kawiarni Nowy Świat w Warszawie zainaugurował działalność Kabaret Dudek.

1974 – W Teatrze Starym w Krakowie odbyła się premiera Nocy Listopadowej Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Andrzeja Wajdy.

1982 – Stan wojenny: powstał Ogólnopolski Komitet Oporu.

1984 – Zakończył się proces byłych władz telewizji i radia. Były przewodniczący Radiokomitetu Maciej Szczepański został skazany na 8 lat pozbawienia wolności.

2002 – Odbył się X Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy.

2005 – W południowej części Górnego Śląska był odczuwalny wstrząs sejsmiczny o sile 3,5 stopnia, wywołany wypadkiem w KWK "Rydułtowy-Anna".

2008 – Odbył się XVI Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy.

2009 – Oddział GDDKiA w Białymstoku zerwał umowę na budowę obwodnicy Augustowa.

Wydarzenia na świecie

Zrzut amerykańskiego zaopatrzenia w czasie wojny w Wietnamie

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
13 stycznia

532 – Powstanie Nika: zbuntowany tłum rozpoczął 5-dniowe oblężenie pałacu cesarza Justyniana I Wielkiego w Konstantynopolu.

845 – Na dworze króla wschodniofrankijskiego Ludwika II w Ratyzbonie przyjęło chrzest 14 czeskich książąt wraz ze swymi drużynami.

888 – Odon został koronowany na króla zachodnich Franków.

1129 – Rozpoczął się synod w Troyes na którym powstała reguła zakonna Templariuszy.

1173 – Bela III został koronowany na króla Węgier.

1257 – Ryszard z Kornwalii został wybrany na króla Niemiec. 1 kwietnia tego roku inna grupa elektorów wybrała króla Kastylii i Leónu Alfonsa X (podwójna elekcja króla niemieckiego).

1408 – Wojna Appenzellu:klęska wojsk szwajcarskich w bitwie pod Bregencją ze szwabskim rycerstwem.

1547:

Angielski poeta i arystokrata Henry Howard został skazany na śmierć za zdradę.

Podczas soboru trydenckiego uchwalono dekret dogmatyczny o usprawiedliwieniu.

1750 – Hiszpania i Portugalia zawarły w Madrycie porozumienie o podziale stref wpływów w Ameryce Południowej.

1797 – Wojna brytyjsko-francuska: brytyjska fregata HMS Indefatigable i mniejszy okręt HMS Amazon przechwyciły i doprowadziły do rozbicia na mieliźnie powracający do Francji, po nieudanym desancie na wybrzeżu Irlandii, liniowiec Droits de l'Homme. Zginęło ponad tysiąc członków załogi i przewożonych żołnierzy.

1822 – Proklamowano niepodległość Grecji.

1848 – II wojna Brytyjczyków z Sikhami: stoczono bitwę pod Chillianwala.

1888 – Powstało Towarzystwo National Geographic.

1898 – Francuski pisarz Émile Zola opublikował słynny list J'Accuse...! (Oskarżam!) w sprawie afery Dreyfusa.

1910 – Po raz pierwszy przeprowadzono transmisję opery przez radio (Nowy Jork).

1915 – W wyniku trzęsienia ziemi w regionie Abruzzów we Włoszech zginęło około 29,5 tys. osób.

1918 – Wojna domowa w Rosji: Krymski Pułk Konny został rozgromiony przez wojsko bolszewickie w bitwie nad rzeką Almą.

1927 – Podpisano niemiecko-włoską umowę o budowie autostrady Hamburg-Mediolan.

1935 – W Saarze odbył się plebiscyt w którym ponad 90% głosujących opowiedziało się za przyłączeniem tego regionu do Niemiec.

1937 – Ustanowiono honorowy tytuł Artysty Ludowego ZSRR.

1939:

71 osób zginęło w wyniku spłonięcia 20 tys. km² buszu w australijskim stanie Wiktoria (tzw. "czarny piątek").

Węgry przystąpiły do Paktu antykominternowskiego.

1940:

Dokonano oblotu radzieckiego myśliwca Jak-1.

Ogłoszono powszechną mobilizację w Belgii.

1942:

Dokonano oblotu pierwszego seryjnie produkowanego śmigłowca, amerykańskiego Sikorsky R-4.

Po raz pierwszy w momencie zagrożenia katapultował się pilot samolotu (Niemcy).

U-Booty niemieckie rozpoczęły ofensywę u wschodnich wybrzeży USA (Operacja Paukenschlag).

1943 – Adolf Hitler ogłosił decyzję o rozpoczęciu wojny totalnej.

1944 – Została powołana Komisja Nikołaja Burdenki, która miała udowodnić, że zbrodnia katyńska na polskich oficerach dokonana wiosną 1940 roku przez NKWD, została popełniona przez Niemców w 1941 roku.

1945 – Największy aliancki nalot bombowy na Saarbrücken.

1949 – I wojna arabsko-izraelska: rozpoczęły się tajne negocjacje pokojowe na greckiej wyspie Rodos.

1953 – Dziennik Prawda poinformował o wykryciu rzekomego spisku lekarzy kremlowskich.

1957 – Amerykańska firma Wham-O rozpoczęła produkcję frisbee.

1963 – Pierwszy prezydent Togo Sylvanus Olympio został obalony i zamordowany w czasie wojskowego zamachu stanu.

1964:

Bob Dylan wydał swój trzeci album The Times They Are a-Changin'.

Bombowięc B-52 z dwiema bombami atomowymi na pokładzie rozbił się w Cumberland w stanie Maryland.

Około 100 osób zginęło w starciach między hindusami i muzułmanami w Kalkucie.

1966 – W Watykanie odbyły się obchody Milenium chrztu Polski.

1972:

Prezydent Richard Nixon zapowiedział ewakuację wojsk amerykańskich z Wietnamu.

W wyniku wojskowego zamachu stanu władzę w Ghanie przejął generał Ignatius Kutu-Acheampong.

1973 – Ukazał się debiutancki album amerykańskiej grupy Aerosmith pt. Aerosmith.

1977:

W katastrofie samolotu Tu-104A pod Ałma Atą w Kazachstanie zginęło 96 osób.

W katastrofie japońskiego samolotu Douglas DC-8 Cargo startującego z Anchorage na Alasce zginęło 5 osób.

1979 – Podczas śnieżycy w Rockford w stanie Illinois spadło 191 cm śniegu.

1982 – 78 osób zginęło, a 10 zostało rannych w katastrofie Boeinga 737, który krótko po starcie uderzył w most i wpadł do rzeki Potomak w Waszyngtonie.

1985 – 428 osób zginęło w katastrofie kolejowej w Etiopii.

1986:

Na zdjęciach dostarczonych przez sondę Voyager 2 zostały odkryte księżyce Urana: Belinda, Desdemona i Rozalinda.

W wyniku przewrotu w Ludowo-Demokratycznej Republice Jemenu władzę przejął Haidar Abu Bakr al-Attas.

1987 – Papież Jan Paweł II przyjął na audiencji prywatnej generała Wojciecha Jaruzelskiego.

1988 – Lee Teng-hui został prezydentem Tajwanu.

1991 – W wyniku ataku armii radzieckiej na Litwinów oblegających wieżę telewizyjną w Wilnie zginęło 14 osób, a 400 zostało rannych.

1992 – W Wilnie została podpisana polsko-litewska deklaracja o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy.

1993:

Erich Honecker został zwolniony z więzienia ze względu na zły stan zdrowia.

W Paryżu podpisano Konwencję o zakazie broni chemicznej.

1998 – Włoski pisarz Alfredo Ormando dokonał w Watykanie aktu samospalenia w proteście przeciwko stosunkowi Kościoła katolickiego do homoseksualistów.

2000:

22 osoby zginęły w katastrofie libijskiego samolotu pasażerskiego Short 360 na Morzu Śródziemnym niedaleko portu Marsa al-Burajka.

Park Tae-joon został premierem Korei Południowej.

2001 – W trzęsieniu ziemi w Salwadorze i Gwatemali zginęły 952 osoby, ponad 5 tys. zostało rannych.

2004:

Kodak ogłosił zakończenie produkcji aparatów małoobrazkowych.

Mehmet Ali Talat został premierem Cypru Północnego.

Uzbecki samolot Jak-40 rozbił się podczas podchodzenia do lądowania na lotnisku w Taszkencie; zginęło 37 osób.

2006:

18 cywilów zginęło w amerykańskim nalocie na pakistańską wioskę Damadola, którego celem miał być numer 2 Al-Kaidy Ajman az-Zawahiri.

Drøbak w Norwegii odzyskał prawa miejskie.

2007 – Trzęsienie ziemi o sile 8,3 stopnia w skali Richtera w okolicy Wysp Kurylskich.