13 września - Polski Serwis Naukowy

13 września jest 256. (w latach przestępnych 257.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 109 dni.

Angus Douglas Douglas-Hamilton (ur. 13 września 1938, zm. 5 czerwca 2010), brytyjski arystokrata, najstarszy syn Douglasa Douglas-Hamiltona, 14. księcia Hamilton i lady Elisabeth Percy, córki 8. księcia Northuberland.

Łuna 2 - bezzałogowa sonda kosmiczna wystrzelona przez ZSRR. Celem jej było zderzenie się z powierzchnią Księżyca. Misja zakończyła się sukcesem. Łuna 2 była pierwszym statkiem, który zderzył się z Księżycem.

Święta

imieniny obchodzą: Aleksander, Amat, Apolinary, Aureliusz, Dobielut, Eulogia, Eulogiusz, Filip, Genadia, Haralampia, Jan Chryzostom, Julian, Litoriusz, Makrobiusz, Maria, Mauryliusz i Morzysław.

programiści – Dzień Programisty (z wyjątkiem lat przestępnych, kiedy to wypada 12 września)

wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:

św. Jan Chryzostom (biskup i doktor Kościoła)

św. Eulogiusz Aleksandryjski (patriarcha Aleksandrii; również 13 lutego)

Wydarzenia w Polsce

1195 – Małopolska: została stoczona bitwa nad Mozgawą, jedna z krwawszych bitew okresu rozbicia dzielnicowego, pomiędzy oddziałami Mieszka Starego i wojewody krakowskiego Mikołaja.

1309 – W Myśliborzu Krzyżacy zawarli układ z Brandenburgią, na mocy którego zakupili za 10 tysięcy grzywien fikcyjne prawa do Pomorza Gdańskiego, uzyskane przez Brandenburgię od Wacława III.

1353 – Nowe Miasto Lubawskie uzyskało prawa miejskie.

1406 – We Wrocławiu doszło do buntu mieszczaństwa.

1431 – Wojna polsko-krzyżacka: wygrana Polaków w bitwie pod Dąbkami.

1443 – Koniecpol uzyskał prawa miejskie.

1637 – Cecylia Renata, żona Władysława IV Wazy, koronowana w katedrze św. Jana w Warszawie.

1732 – Rosja, Austria i Prusy zawarły traktat Loewenwolda (tzw. przymierze trzech czarnych orłów), dotyczący następstwa tronu w Polsce.

1764 – Stanisław August Poniatowski podpisał pacta conventa, dotyczące osobistych zobowiązań króla Rzeczpospolitej Obojga Narodów i Wielkiego Księstwa Litewskiego

1769 – Konfederacja barska:

Bitwa pod Orzechowem

Początek bitwy pod Włodawą.

1866 – Józef Dietl został prezydentem Krakowa.

1900 – Cesarz Franciszek Józef I zagroził deputacji polskiej utratą autonomii Galicji w razie dalszych roszczeń niepodległościowych.

1921 – Upadł pierwszy rząd Wincentego Witosa.

1925 – Otwarto Port lotniczy Łódź-Lublinek.

1934 – Polska wypowiedziała traktat mniejszościowy.

1938 – Prezydent Ignacy Mościcki rozwiązał Sejm i Senat.

1939 – Kampania wrześniowa:

Bitwa pod Krzywczą.

Bitwa pod Mińskiem Mazowieckim.

Bombardowanie Frampola.

Polskie trałowce ustawiły zagrodę minową na południe od Helu.

W nocy z 13/14 września w Zambrowie doszło do zbrodni na 200 polskich jeńcach.

Zajęcie Stryja przez Ukraińców.

1944:

44. dzień powstania warszawskiego: po raz pierwszy od początku powstania samoloty radzieckie dokonały zrzutów broni i żywności nad terenem Śródmieścia.

Wyzwolenie Łomży.

Zakończyła się bitwa pod Ewiną (powiat radomszczański) między 3. Brygadą Armii Ludowej a przeważającymi oddziałami niemieckimi.

1946 – Wydano dekret o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej.

1971 – Prześladowany ze względów politycznych Eugeniusz Pieniążek na własnej konstrukcji jednoosobowym samolocie Kukułka nielegalnie przekroczył granicę i przez Słowację i Węgry dotarł do Suboticy w Jugosławii.

1973 – Telewizja Polska wyemitowała premierowy odcinek serialu Stawiam na Tolka Banana.

1982 – Premiera filmu Konopielka.

1993 – W krypcie Archikatedry Warszawskiej pochowano sprowadzone ze Szwajcarii prochy byłego prezydenta RP Ignacego Mościckiego i jego małżonki.

1995 – Legia Warszawa jako pierwszy polski klub piłkarski wystąpiła w fazie grupowej Ligi Mistrzów, wygrywając u siebie z norweskim Rosenborgiem Trondheim 3:1.

1998 – Rosjanin Siergiej Iwanow wygrał 55. Tour de Pologne.

2003 – Wyłączono nadajniki śląskiego Rock Radia z powodu odebrania koncesji przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji.

2004:

Czech Ondřej Sosenka wygrał 61. Tour de Pologne.

Rozpoczęto budowę nowego gmachu Opery Krakowskiej.

2006 – Doszczętnie spłonęła zabytkowa cerkiew w Komańczy.

Wydarzenia na świecie

Straż nocna Rembrandta – płótno częściowo zniszczone w 1975

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
13 września

509 p.n.e. – Konsekracja świątyni Jowisza Kapitolińskiego w Rzymie.

533 – Wojna Cesarstwa Bizantyńskiego z Wandalami: siły Bizancjum odniosły zwycięstwo w bitwie pod Ad Decimum.

604 – Sabinian wybrany papieżem.

1015 – Mieszko II Lambert z armią liczącą 7000 żołnierzy przeprawił się przez Łabę i przystąpił do oblężenia Miśni bronionej przez grafa Hermana. Gród uratował wylew rzeki.

1376 – Grzegorz XI opuścił Awinion, kończąc tzw. niewolę awiniońską papieży.

1438 – Alfons V został królem Portugalii.

1501 – Michał Anioł rozpoczął pracę nad rzeźbą Dawida.

1515 – Wojny włoskie: szwajcarskie kantony starły się z Francją w bitwie pod Marignano.

1584 – Zakończono budowę Escorialu pod Madrytem.

1598 – Filip III został królem Hiszpanii i Portugalii.

1745 – Franciszek I został cesarzem rzymskim narodu niemieckiego.

1759 – Wojna siedmioletnia: wojska brytyjskie pokonały Francuzów w bitwie na Równinie Abrahama.

1791 – Król Ludwik XVI podpisał nową francuską konstytucję.

1814 – Wojna brytyjsko-amerykańska: zwycięstwo Amerykanów w bitwie pod Baltimore.

1850 – John Russell Hind odkrył planetoidę Victoria.

1882 – Zwycięstwo Brytyjczyków nad egipskimi powstańcami w bitwie pod Tel-el-Kebir.

1890 – Został założony przez Brytyjczyków Fort Salisbury, obecnie stolica Zimbabwe Harare.

1899:

Brytyjski geograf Halford John Mackinder dokonał pierwszego wejścia na Mount Kenya.

Pierwsza w historii amerykańska śmiertelna ofiara wypadku samochodowego; 68-letni agent nieruchomości Henry Bliss zginął potrącony na ulicy w Nowym Jorku.

1906 – Lot pierwszego samolotu w Europie.

1916 – W Erwin w stanie Tennessee za zabicie tresera została powieszona cyrkowa słonica Mary.

1922:

W miejscowości Al-Azizija w Libii zarejestrowano najwyższą temperaturę na Ziemi (57,7 °C).

Wojna grecko-turecka: w zdobytej przez wojska tureckie Smyrnie (Izmirze) wybuchł wielki pożar w dzielnicy chrześcijańskiej.

1923 – Miguel Primo de Rivera dokonał bezkrwawego zamachu stanu w Hiszpanii.

1931:

Otwarto Stadion Artemio Franchiego we Florencji.

Otwarto Stadion Geoffroya Guicharda w Saint-Étienne.

1940:

II wojna światowa w Afryce: Włochy zaatakowały Egipt.

Bitwa o Anglię: niemieckie bomby zniszczyły pałac Buckingham w Londynie.

1941 – Wojna na Bałtyku: w czasie pozorowanego niemiecko-fińskiego lądowania na estońskich wyspach Hiuma i Sarema zatonął na minie fiński pancernik Ilmarinen. Zginęło 271 członków załogi.

1944 – Nalot bombowy Royal Air Force na Osnabrück, w wyniku czego całkowicie spłonęła zabytkowa starówka.

1945 – Kapitulacja wojsk japońskich w Birmie i na Nauru.

1950 – Argentyński astronom Miguel Itzigsohn odkrył planetoidę Fanatica.

1955 – Podczas wizyty kanclerza RFN w Moskwie zawarto porozumienie o nawiązaniu stosunków dyplomatycznych. Strona radziecka zobowiązała się do uwolnienia 10 tys. niemieckich jeńców wojennych.

1959:

Heinrich Lübke został prezydentem RFN.

Sonda Łuna 2 jako pierwszy ziemski obiekt dotarła na Księżyc, rozbijając się o jego powierzchnię.

1966 – Balthazar Johannes Vorster został premierem RPA.

1968 – Palestyńskie komando przeprowadziło atak na posterunek izraelskiej żandarmerii wojskowej w Banijas, zabijając 5 żandarmów.

1969 – Wyemitowano premierowy odcinek kreskówki z serii Scooby Doo, gdzie jesteś?

1971 – Wyznaczony na następcę Mao Zedonga chiński polityk i wojskowy Lin Biao miał wg oficjalnej wersji zginąć wraz z rodziną w katastrofie lotniczej nad Mongolią, w czasie ucieczki do ZSRR po nieudanym spisku na życie Mao.

1972 – Nad Pacyfikiem uformował się tajfun Helen, który w ciągu 4 dni spowodował śmierć 70 osób w Japonii .

1974 – Terroryści z Japońskiej Czerwonej Armii wtargnęli do francuskiej ambasady w Hadze, biorąc 11 zakładników, w tym ambasadora i domagając się uwolnienia z francuskiego więzienia jednego z członków organizacji.

1975 – W muzeum w Amsterdamie szaleniec zniszczył obraz Rembrandta Straż nocna.

1978 – Drużyna piłkarska KKS Lech Poznań rozegrała pierwszy mecz w europejskich pucharach w niemieckim Duisburgu, przegrywając z miejscowym MSV 0:5.

1979 – Bantustan Venda uzyskał niepodległość; powrócił do RPA w 1994 roku.

1982:

Radziecka interwencja w Afganistanie: 105 mieszkańców wioski Padkwab-e Szana zostało spalonych żywcem przez żołnierzy radzieckich.

W wypadku samochodowym została śmiertelnie ranna księżna Monako i była amerykańska aktorka Grace Grimaldi. Zmarła następnego dnia.

1984 – Szymon Peres został po raz drugi premierem Izraela.

1985 – Premiera najlepiej sprzedającej się gry wideo w historii Super Mario Bros.

1987 – Doszło do skażenia jądrowego częścią aparatu do radioterapii wyniesioną ze szpitala w brazylijskiej Goiânii. Zginęły 4 osoby, a 22 zostały napromieniowane.

1988 – Ukazał się album New Jersey grupy Bon Jovi.

1989 – Ukazał się album Foreign Affair Tiny Turner.

1990 – Ministrowie spraw zagranicznych ZSRR i RFN Eduard Szewardnadze i Hans-Dietrich Genscher podpisali w Moskwie układ o przyjaźni.

1991 – ZSRR i USA uzgodniły wstrzymanie dostaw broni dla stron wojny domowej w Afganistanie.

1993 – Jaser Arafat i Icchak Rabin podpisali w Waszyngtonie układ zapowiadający utworzenie Autonomii Palestyńskiej.

1995 – Amerykańska telewizja CBS wyemitowała pierwszy odcinek serialu obyczajowego Central Park West.

1999 – W zamachu bombowym na blok mieszkalny w Moskwie zginęło 119 osób.

2000:

Hiszpańskie i francuskie służby bezpieczeństwa przeprowadziły operację, w wyniku której aresztowano 36 kluczowych członków ETA.

W wyniku wybuchu samochodu-pułapki przed budynkiem giełdy papierów wartościowych w Dżakarcie zginęło 15 osób.

2003 – Ponad 100 osób zginęło w Korei Południowej po przejściu huraganu Maemi.

2004 – Nad Atlantykiem uformował się huragan Jeanne, który w następnych dniach spowodował śmierć 3 037 osób, z tego 3 006 na Haiti. Ponadto poszkodowane zostały Portoryko, Dominikana i USA.

2006 – 19 osób zostało rannych podczas strzelaniny w Dawson College w Montrealu, a dwie zostały zabite (w tym napastnik zastrzelony przez policję).

2008:

30 osób zginęło, a 90 zostało rannych w serii zamachów bombowych w New Delhi.

W gwiazdozbiorze Erydanu zarejestrowano najodleglejszy (12,8 mld lat świetlnych) rozbłysk gamma.

2009:

38 osób zginęło w pożarze szpitala psychiatrycznego w kazachskim mieście Tałdykorgan .

Giorgio Napolitano jako pierwszy Prezydent Włoch przybył z wizytą do Korei Południowej.

W finale rozgrywanych w Turcji mistrzostw Europy polscy siatkarze pokonali Francję 3:1.

2010 – W katastrofie lotu Conviasa 2350 w wenezuelskim Ciudad Guayana zginęło 17 osób, a 34 zostały ranne.