14 Brygada Artylerii - II RP - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy 14 Brygady Artylerii okresu II RP. Zapoznaj się również z: 14 Brygada Artylerii – inne brygady artylerii z numerem 14.

XIV Brygada Artylerii (XIV BA) – brygada artylerii Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Brygada sformowana została jako I Brygada Artylerii – organiczna jednostka artylerii 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich, a 10 grudnia 1919 r. po przemianowaniu na XIV BA – 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty.

28 maja 1919 r. w Wągrowcu ppłk Lucjan Kędzierski rozpoczął organizować 3 Pułk Artylerii Polowej Wielkopolskiej. Jednostkę utworzono z połączenia II dywizjonu 1 Pułku Artylerii Polowej Wielkopolskiej i II dywizjonu 2 Pułku Artylerii Polowej Wielkopolskiej. W lipcu 1919 r. w Biedrusku sformowano III dywizjon. W sierpniu 1919 r. po wyjeździe pułku na front litewsko-białoruski utworzono baterię zapasową. Zadaniem baterii było szkolenie rezerw i uzupełnianie nimi pułku walczącego na froncie. Na bazie baterii zorganizowano nowe pododdziały: 10 baterię, IV dywizjon i II dywizjon 214 Pułku Artylerii Polowej. Po zakończeniu działań wojennych IV/14 pap włączono do 30 Pułku Artylerii Polowej, a II/214 pap stał się zalążkiem 23 Pułku Artylerii Polowej. 8 sierpnia 1919 r. pod Zasławiem ppłk Kędzierski zostaje śmiertelnie ranny.

Armia Wielkopolska, Wojsko Wielkopolskie (właściwie: Siły Zbrojne Polskie w byłym zaborze pruskim) – polska formacja wojskowa okresu powstania wielkopolskiego 1918-1919, podporządkowana Komisariatowi Naczelnej Rady Ludowej.

Dowództwo – zespół ludzi, wraz z dowódcą, zajmujących się kierowaniem formacją wojskową lub zespołem ludzi. Najczęściej stosowane w terminologii wojskowej, rzadziej w terminologii cywilnej.

7 września 1919 r. I dywizjon 1 Pułku Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej, przemianowany na 14 Dywizjon Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej wyjechał na front litewsko-białoruski, gdzie wszedł w skład grupy płk Jaźwińskiego i uczestniczył w walkach o Połock. 19 października 1919 r. dywizjon został podporządkowany dowódcy 14 DP.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Pułkownik – stopień oficerski w armii. W WP jest to najwyższy stopień korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – korpusu oficerów sztabowych. W większości armii po stopniu pułkownika (ang. i fr. - colonel, niem. Oberst, ros. полковник) są już stopnie generalskie.

2 listopada 1921 r. 14 Dywizjon Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej wcielony został do 7 Pułku Artylerii Ciężkiej stacjonującego w Poznaniu na Sołaczu jako I dywizjon. 26 stycznia 1923 r. I/7 pac odznaczony został Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego VM.

Organizacja I BA w połowie 1919

Dowództwo

3 Pułk Artylerii Polowej Wielkopolskiej

I Dywizjon 1 Pułku Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej (przemianowany na 14 Pułk Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej, a następnie przeformowany w 14 Dywizjon Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej)

dowódca I/14 pac – ppłk art. Kazimierz Abdank-Kozubski do 9.XI.1920 → dowódca 14 pap

dowódca I/14 pac – mjr art. Józef Ceptowski od 9.XI.1920

Organizacja pod koniec 1919

Dowództwo

14 Pułk Artylerii Polowej Wielkopolskiej w składzie 9 baterii

I dywizjon 12 Pułku Artylerii Ciężkiej w głębi kraju

2 bateria 7 Dywizjonu Artylerii Konnej

Dowódcy brygady:

Wągrowiec – miasto i gmina w województwie wielkopolskim, w powiecie wągrowieckim, 60 km na północny wschód od Poznania. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa pilskiego.

Sołacz – jedna z części Poznania położona w zachodniej części miasta, położona w dolinie Bogdanki. Obecnie jest to dzielnica willowa, w której przeważa niska zabudowa domów jednorodzinnych.

płk art. Antoni Heinrich (14.II-13.IV.1920 → dowódca III Brygady Artylerii)

gen. ppor. Ignacy Kazimierz Ledóchowski (od 13.IV.1920)

ppłk art. Erwin Mehlem w zastępstwie dowódcy

płk Kazimierz Pankowicz (od 30 VII 1920)

Bibliografia

Henryk Wielecki i Rudolf Sieradzki, Wojsko Polskie 1921-1939. Organizacja i odznaki artylerii, Oficyna Wydawnicza "Ajaks", Pruszków 1994, wyd. I, ISBN 83-85621-44-X.

Roman Łoś, Artyleria polska 1914-1939, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1991, wyd. I, ISBN 83-11-07772-X.

Biedrusko – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Suchy Las, leżąca nad Wartą, ok. 5 km na północ od granic Poznania i ok. 15 km od centrum.

Erwin Kazimierz de Mehlem (ur. 18 stycznia 1878 we Lwowie, zm. 21 listopada 1938 we Lwowie) – major artylerii Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał brygady Wojska Polskiego.